Đại biểu Bùi Văn Dũng – Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Media Quốc hội

Chiều 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Công tơ đo được theo giờ, người dân chưa chắc đổi được giờ sinh hoạt

Đại biểu Bùi Văn Dũng – Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa nhìn nhận, giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng có thể khuyến khích dịch chuyển tiêu dùng, giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện. Tuy nhiên, điều kiện kỹ thuật cho phép đo đếm theo giờ chưa đồng nghĩa mọi gia đình đều có khả năng điều chỉnh sinh hoạt.

Theo đại biểu, cơ sở sản xuất có thể sắp xếp lại ca máy, trong khi gia đình công nhân tan ca buổi chiều khó chuyển bữa cơm hoặc giờ học của con sang đêm khuya. Khả năng thích ứng với cùng một tín hiệu giá vì thế rất khác nhau.

Ông đề nghị thí điểm, đánh giá tác động theo từng nhóm hộ; công khai cách tính, bảo đảm đo đếm chính xác và có cơ chế giải quyết khiếu nại. Ngành điện cần tính thử, gửi hai phương án hóa đơn trên dữ liệu sử dụng thực tế để người dân so sánh, đồng thời làm rõ quan hệ giữa giá điện theo giờ và giá điện bậc thang.

Làm rõ khoản chi được bù đắp, đưa hỗ trợ đến đúng người

Về cơ chế bù đắp chi phí khi chưa kịp điều chỉnh giá điện, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị xác định rõ ai chi trả, khoản nào được bù đắp, nguồn kinh phí và thời hạn thực hiện.

Theo ông, chỉ nên bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ, đã được kiểm tra và chưa thu hồi; loại trừ khoản đã được hỗ trợ hoặc phát sinh do lỗi quản lý. Nguồn, thời hạn, phương thức thực hiện và kết quả phải được công khai.

Đối với giá công suất, đại biểu đề nghị kiểm chứng khả năng sẵn sàng cung cấp điện của nhà máy, giảm trừ thanh toán khi không đáp ứng cam kết, tránh tính trùng chi phí giữa các thành phần giá. Cơ chế thu hồi vốn của nhà đầu tư cần rõ ràng, đồng thời chất lượng cung ứng phải tương xứng với khoản tiền khách hàng thanh toán.

Với chính sách hỗ trợ tiền điện, ông Dũng đề nghị làm rõ tiêu chí thụ hưởng, trách nhiệm bảo đảm kinh phí, phương thức và thời điểm chi trả tương ứng với lộ trình xóa bù chéo. Đặc biệt, cần chú ý người thuê trọ, hộ khó khăn chưa đứng tên hợp đồng mua bán điện, tránh để thủ tục khiến hỗ trợ chỉ đến người đứng tên công tơ.

Đại biểu Sùng A Lềnh – Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai cũng đề nghị đánh giá cụ thể tác động của cơ chế giá mới tới hộ nghèo, người dân vùng khó khăn và doanh nghiệp nhỏ tại các tỉnh miền núi, biên giới. Điều chỉnh giá, xóa bù chéo cần đồng bộ với hỗ trợ trực tiếp, có nguồn kinh phí rõ ràng.

Cho ý kiến về lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện và chính sách hỗ trợ các đối tượng khó khăn, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh – Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến về tách bạch chính sách giá điện với chính sách an sinh xã hội, theo hướng hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách Nhà nước thay vì thực hiện thông qua bù chéo giá điện.

Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo Luật hiện giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo mà chưa xác định rõ các nguyên tắc, tiêu chí, trách nhiệm bảo đảm nguồn lực để hỗ trợ khi thực hiện. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Luật nguyên tắc: lộ trình xóa bỏ bù chéo phải gắn với đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng; đồng thời có cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, công khai, đúng đối tượng, bảo đảm nguồn kinh phí khi thực hiện. Đặc biệt, cần quan tâm đến hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, nơi có chi phí cấp điện cao, điều kiện tiếp cận điện còn khó khăn.

Về minh bạch giá điện, kiểm soát chi phí và bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện (khoản 22, 23, 24 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi Điều 50, 51, 52 Luật Điện lực năm 2024), đại biểu bày tỏ đồng tình với việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình theo hướng tăng cường kiểm tra, thẩm tra chi phí thực tế, thuê tư vấn độc lập, công khai kết quả kiểm tra trước khi xem xét đưa chi phí vào giá điện.

Nhấn mạnh giá điện là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân cũng như chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; người dân cũng rất quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đề nghị quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ, cơ chế kiểm toán độc lập, công khai các yếu tố cấu thành giá điện. Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ trong cơ cấu giá điện, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực, kiểm soát chi phí, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người sử dụng điện, góp phần xây dựng cơ chế giá điện minh bạch, công bằng, phù hợp với thực tiễn.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình – Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Media Quốc hội

Tháo gỡ đầu tư phải gắn trách nhiệm với tiến độ

Ở góc độ phát triển nguồn điện, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình – Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên nhấn mạnh nguồn điện ổn định, đầy đủ, có tính cạnh tranh là nền tảng thu hút đầu tư, phát triển các ngành kinh tế mới trong bối cảnh chuyển đổi xanh, phát triển trí tuệ nhân tạo và dữ liệu.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế giám sát tiến độ liên thông, có đầu mối tại UBND cấp tỉnh, phối hợp với Bộ Công Thương, EVN và các đơn vị liên quan. Chính phủ cần quy định thời hạn xử lý hồ sơ, các bước đàm phán, trách nhiệm giải trình và cách xử lý trường hợp quá hạn; phân định rõ nguyên nhân chậm tiến độ của từng bên.

Theo bà Bình, việc giám sát cần bao quát toàn bộ quá trình thực hiện dự án. Quy hoạch điện VIII được phê duyệt năm 2023, điều chỉnh năm 2025, nhưng tiến độ triển khai còn chậm; sang năm 2026, nhiều địa phương mới bắt đầu lựa chọn nhà đầu tư sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15.

Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: Media Quốc hội

Bộ trưởng: Thu hút đầu tư phải đi cùng chia sẻ rủi ro

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, điện là vấn đề có liên quan đến hầu hết các gia đình, do đó dự án Luật nhận được sự quan tâm với rất nhiều ý kiến phát biểu.

Về triển khai quy hoạch điện và tổ chức thực hiện quy hoạch, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết đây là vấn đề được rất nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, đặc biệt là tiến độ triển khai và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai Quy hoạch điện VIII.

Thực tế, sau hơn 3 năm triển khai Quy hoạch điện VIII, đến nay mới đưa vào vận hành thương mại khoảng 5% công suất nguồn do còn nhiều vấn đề liên quan. Chính vì thế, trong quá trình sửa đổi pháp luật về điện lực lần này, cơ quan chủ trì soạn thảo đã triển khai các nội dung để bảo đảm tính đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và nhu cầu phụ tải, đồng thời linh hoạt trước các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Tại khoản 4 Điều 10 đã quy định các yêu cầu cơ bản về quy hoạch điện và cập nhật các phụ tải lớn, cơ cấu nguồn điện nền, nguồn linh hoạt và công suất dự phòng để được cụ thể hóa khi lập quy hoạch theo từng thời kỳ.

Bộ trưởng cho biết, hiện nay Chính phủ cũng đang chỉ đạo Bộ Công Thương triển khai cập nhật và điều chỉnh Quy hoạch điện VIII nhằm phù hợp với các điều kiện cũng như pháp luật sửa đổi trong thời gian qua.

Về phát triển năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết năng lượng tái tạo có ba tính chất rất quan trọng. Thứ nhất là không liên tục; thứ hai là chi phí biên cơ bản bằng không; thứ ba là không có dự phòng quay.

Do đó, tỷ trọng cũng như tiến độ phát triển năng lượng tái tạo bắt buộc phải đồng bộ với việc hoàn thiện và nâng cấp hệ thống lưới điện thông minh.

Đối với điện gió ngoài khơi, Bộ trưởng nhận định đây là lĩnh vực rất mới, đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao và gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh. Dự án Luật đã đưa ra các cơ chế cụ thể và cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện hơn cơ chế này.

Về cơ chế đầu tư và phát triển nguồn điện, lưới điện, Bộ trưởng cho biết đây cũng là một trong những nội dung rất quan trọng do còn nhiều vướng mắc trong thủ tục đầu tư cũng như cơ chế.

Thời gian qua, những nguồn điện lớn, nguồn điện nền như điện LNG và các nguồn điện khác khi triển khai còn có những vướng mắc. Vì vậy, trong lần sửa đổi Luật này, cơ quan chủ trì soạn thảo đã đưa vào các nội dung nhằm kiểm soát rủi ro của các bên có liên quan. "Không thể tất cả những rủi ro trong quá trình đầu tư lại được chuyển sang phía Nhà nước và cuối cùng được tính vào chi phí của người dân," Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Về cơ cấu giá, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã đưa ra thành phần giá công suất để tính toán các chi phí liên quan đến khả năng dự phòng, cung ứng điện. Với nhà đầu tư nguồn điện nền, nguồn điện lớn, ngoài phần công suất khả dụng được huy động theo thị trường, vẫn có thể tính toán phần chi phí liên quan đến công suất.

Đối với hợp đồng mua bán điện, dự thảo đưa ra cơ chế đàm phán căn cứ kết quả đấu thầu dự án và giá điện nằm trong khung giá. Theo ông, đây là cơ sở quan trọng để ký kết hợp đồng, tránh kéo dài thời gian đàm phán.

Bộ trưởng nhấn mạnh sửa luật nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện; đồng thời giải quyết vấn đề phân cấp, phân quyền và thủ tục hành chính.

Việc triển khai quy hoạch cần bảo đảm đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và nhu cầu phụ tải, có sự linh hoạt trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Về chính sách giá, ông Hùng cho biết dự thảo quy định giá điện hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

"Quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường," Bộ trưởng nói và đề cập yêu cầu công khai kết cấu chi phí của EVN và việc kiểm toán, đánh giá, công bố minh bạch chi phí. Với khung giá phát điện, cơ quan soạn thảo tiếp thu theo hướng giao một đơn vị độc lập xây dựng, bảo đảm tính khách quan và kịp thời.

Liên quan lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, Bộ trưởng cho biết dự thảo giao Thủ tướng quy định trên cơ sở đánh giá tác động đầy đủ. Việc xóa bù chéo liên quan cả các nhóm đối tượng và vùng miền, vì vậy cần đánh giá kỹ cho từng nhóm, từng khu vực.

Theo ông, chính sách phải minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí. Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự thảo.