Diễn đàn do Báo Công Thương chủ trì, phối hợp với các Cục, Viện thuộc Bộ Công Thương cùng EVN, Petrovietnam, TKV, Petrolimex và NSMO tổ chức, với sự tham dự của đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành, địa phương, các tập đoàn năng lượng, hiệp hội, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế, chuyên gia và doanh nghiệp.

Việt Nam thuộc nhóm 13 nước giữ ổn định an ninh năng lượng trong năm 2026

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, Diễn đàn diễn ra sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo Thứ trưởng, Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026 - 2030, nên năng lượng phải đi trước một bước; tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Tư duy bảo đảm an ninh năng lượng cũng đang chuyển mạnh từ "đủ cung" sang "an toàn - ổn định - tự chủ - bền vững".

Tại Diễn đàn, Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 được công bố. Báo cáo ghi nhận năm 2026 là năm hệ thống năng lượng chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ: Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Ở trong nước, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño khiến sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn giữ được trạng thái ổn định về năng lượng. Trong 177 nước được Báo cáo khảo sát, có 102 nước gặp khó về năng lượng, chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Tuy vậy, thách thức phía trước không nhỏ. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, so với mục tiêu 90 ngày. Dầu thô chưa có dự trữ quốc gia. Đây cũng là những vấn đề mà các tham luận tại diễn đàn tập trung tìm lời giải.

Nhu cầu điện tăng hai con số, nguồn và lưới phải đi trước

Mở đầu chuỗi tham luận, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, tại Quyết định số 1501/QĐ-TTg ngày 6/8/2026, Thủ tướng Chính phủ giao EVN giữ vững vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh cung ứng điện cho nền kinh tế tăng trưởng hai con số.

Theo ông Tài Anh, điện thương phẩm 10 tháng năm 2026 tăng 9,84%, lần đầu tiên xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP; riêng phụ tải miền Bắc tháng 5 tăng 14,7%, tháng 6 tăng 17,5%. Trước áp lực này, EVN đã chủ động bảo đảm nhiên liệu, nâng cao khả dụng các tổ máy, tăng nhập khẩu điện, lắp đặt tụ bù và hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS); đồng thời đang chuẩn bị tích nước hồ thủy điện, nhiên liệu và lịch sửa chữa nhà máy cho năm 2027, năm được dự báo rất khó khăn do El Nino.

Giai đoạn 2026 - 2030, EVN dự kiến tổng vốn đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm, quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Tập đoàn đặt mục tiêu hoàn thành 15 dự án nguồn điện với tổng công suất 6.066 MW, trước mắt phấn đấu đưa cả hai tổ máy Nhiệt điện Quảng Trạch I, tổng công suất 1.403 MW, vào vận hành thương mại trong năm 2026 để sẵn sàng cho mùa khô tới. Tổng công suất BESS lũy kế tại miền Bắc phấn đấu đạt 805 MW/1.610 MWh trong quý I/2027.

Về lưới điện, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia dự kiến triển khai 292 dự án 500 - 220 kV trong giai đoạn 2026 - 2030, với khoảng 16.665 km đường dây và 91.263 MVA trạm biến áp; các tổng công ty điện lực hoàn thành khoảng 1.320 dự án 110 kV.

Ông Tài Anh cũng lưu ý, các dự án nguồn điện do nhà đầu tư ngoài EVN thực hiện cần đưa vào vận hành khoảng 85.000 MW trong giai đoạn này. EVN kiến nghị kiên quyết thay thế chủ đầu tư các dự án chậm tiến độ kéo dài; tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho các dự án điện trọng điểm, trong đó đề xuất các khoản vay phục vụ dự án điện trọng điểm quốc gia không tính vào giới hạn cấp tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng; đồng thời có cơ chế giá truyền tải điện hợp lý để thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư lưới điện, giảm áp lực vốn cho EVN.

Nhưng có thêm nguồn điện mới chỉ là một nửa bài toán; nửa còn lại là phải đảm bảo đủ nhiên liệu, đặc biệt là khí và than, để các nhà máy điện thực sự vận hành được.

Ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng Ban Thăm dò - Khai thác Dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết, giai đoạn 2026 - 2030 tập đoàn đặt mục tiêu gia tăng trữ lượng 15 - 20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác, với nhu cầu đầu tư cho thăm dò, khai thác khoảng 14,23 tỷ USD.

Chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn có trữ lượng khí thu hồi dự kiến khoảng 112 tỷ m³, khi vận hành ổn định có thể cung cấp khoảng 5,06 tỷ m³ khí mỗi năm cho các nhà máy điện khu vực Tây Nam Bộ, phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý 3/2027; chuỗi Cá Voi Xanh có trữ lượng dự kiến 248 tỷ m³, khả năng cung cấp khoảng 7 tỷ m³ khí mỗi năm cho miền Trung, dự kiến có dòng khí đầu tiên vào quý 4/2030.

Với chuỗi khí - điện, chỉ cần một khâu chậm tiến độ sẽ ảnh hưởng đến toàn chuỗi. Tập đoàn cũng đang phối hợp nghiên cứu kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, bổ sung phần còn thiếu của dự trữ quốc gia, hướng tới mục tiêu 90 ngày nhập ròng.

Bên cạnh các mục tiêu trên, tham luận của đại diện Petrovietnam cũng nêu rõ thách thức của khâu thượng nguồn: tại các bể truyền thống, các phát hiện mới chủ yếu có quy mô nhỏ, chỉ giúp kìm hãm đà suy giảm tự nhiên 10 - 20%/năm của các mỏ chủ đạo; tiềm năng lớn chưa phát hiện lại nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, khó thu hút đầu tư nước ngoài; làn sóng chuyển dịch năng lượng cũng đang làm dịch chuyển dòng vốn toàn cầu khỏi các dự án nhiên liệu hóa thạch.

Về giải pháp, ông Phạm Gia Minh cho biết, Petrovietnam sẽ quản lý chặt chẽ tiến độ chuỗi Lô B và sớm tái khởi động chuỗi Cá Voi Xanh - các nhà thầu cùng tập đoàn đang hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị Bộ Công Thương xem xét cấp Giấy chứng nhận đầu tư điều chỉnh, để Petronas sớm tiếp nhận vai trò người điều hành thay ExxonMobil. Tập đoàn cũng sẽ hiện thực hóa chính sách khuyến khích của Luật Dầu khí năm 2026 đối với các mỏ nhỏ, mỏ cận biên; về dài hạn, kết nối hạ tầng khí miền Trung với miền Nam và mở rộng ra phía Bắc, từng bước hình thành mạng lưới hạ tầng khí toàn quốc với hạ tầng dùng chung.

Ở phía nguồn than, ông Trần Hải Bình, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong 9 tháng năm 2026, tương đương 132,63 tỷ kWh. Năm 2026, TKV và Tổng công ty Đông Bắc dự kiến cung cấp kỷ lục 50,8 triệu tấn than cho sản xuất điện, trong đó TKV cấp 42 triệu tấn, Tổng công ty Đông Bắc cấp 8,8 triệu tấn.

Tuy nhiên, khả năng gia tăng sản lượng khai thác trong nước ngày càng hạn chế, khi các mỏ phải xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp, chi phí khai thác tăng. Nhu cầu than cho điện năm 2030 dự kiến khoảng 73 - 86 triệu tấn, trong đó nhập khẩu khoảng 38 - 40 triệu tấn.

Điểm nghẽn là khối lượng than nhập khẩu tăng nhưng chưa có hợp đồng mua dài hạn tương ứng. TKV đề xuất xây dựng lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% vào năm 2030; tăng cường hợp tác với các nước xuất khẩu than lớn như Indonesia; đồng thời đẩy mạnh khai thác than từ Lào về Việt Nam, với các vướng mắc cần tháo gỡ về giá mua, hạ tầng giao thông và chi phí vận tải.

Nguồn điện của thập kỷ tới và nút thắt chung về vốn

Bên cạnh các nguồn điện hiện hữu, điện gió ngoài khơi được xác định là nguồn điện của giai đoạn dài hạn. Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi của Việt Nam khoảng 600.000 MW. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, công suất điện gió ngoài khơi đạt 6.000 - 17.000 MW trong giai đoạn 2030 - 2035 và 113.000 - 139.000 MW vào năm 2050.

Tuy nhiên, từ khung pháp lý đến dự án thực tế vẫn là bước có ý nghĩa quyết định. Tham luận của Cục Điện lực nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ nguồn với lưới điện, phân bổ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước, nhà đầu tư và bên mua điện, đồng thời nội địa hóa chuỗi cung ứng để hình thành một ngành công nghiệp năng lượng mới.

Các kế hoạch về nguồn, lưới và nhiên liệu nêu trên đều cần một điều kiện chung: nguồn vốn. TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cho biết, nhu cầu điện giai đoạn 2026 - 2030 tăng 10,5 - 13% mỗi năm. Theo ước tính của Bộ Công Thương, nhu cầu vốn đầu tư năng lượng giai đoạn này khoảng 77 tỷ USD, tương đương 15,4 tỷ USD mỗi năm, và có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD đến năm 2050.

Trong cơ cấu vốn hiện nay, vốn tư nhân và FDI chiếm trên 50% tổng vốn đầu tư năng lượng. Song tín dụng cho năng lượng tái tạo đến tháng 6/2026 mới đạt gần 300.000 tỷ đồng, khoảng 1,5% tổng dư nợ tín dụng.

Nghịch lý rõ nhất nằm ở nguồn vốn quốc tế. Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) đã cam kết 15,5 tỷ USD cho Việt Nam, nhưng đến tháng 9/2026 mới có 3 dự án huy động được khoảng 722 triệu USD, dù đã xác định 48 dự án phù hợp với tổng nhu cầu trên 11 tỷ USD.

Từ thực tế đó, các kiến nghị tại diễn đàn hướng vào cơ chế mua bán điện trực tiếp, giá điện hợp lý phản ánh đúng chi phí, phát triển thị trường vốn và hoàn thiện Luật Năng lượng tái tạo.

Kết luận diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhận định, năm 2027 sẽ khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn, khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi nhiều nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành.

Bộ Công Thương đặt trọng tâm vào năm nhóm giải pháp:

Thứ nhất, bảo đảm đủ điện năm 2027, 2028 và đến năm 2030; các công trình nguồn, lưới điện bắt buộc vận hành trong năm 2027 phải có mốc tiến độ cụ thể.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế: rà soát Quy hoạch điện VIII, sửa đổi Luật Điện lực; ưu tiên cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện và phân bổ rủi ro cho điện khí, điện gió ngoài khơi.

Thứ ba, đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và tuyến vận tải nhập khẩu nhiên liệu; xây dựng lộ trình nâng dự trữ xăng dầu từ khoảng 60 ngày lên 90 ngày nhập ròng, từng bước hình thành dự trữ dầu thô.

Thứ tư, điều hành dựa trên dữ liệu, đưa Báo cáo An ninh năng lượng thành ấn phẩm thường niên.

Thứ năm, tự chủ công nghệ và chuyển dịch năng lượng an toàn, với chi phí hợp lý.

Các kiến nghị tại Diễn đàn sẽ được tổng hợp thành bộ khuyến nghị chính sách; mỗi khuyến nghị nêu rõ vấn đề, giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm và mốc thời gian thực hiện. Kết quả thực hiện sẽ được đánh giá công khai tại Diễn đàn năm 2027.