Chiều 27/10, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp Hội đồng thẩm định Quy hoạch khoáng sản nhóm I thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, khoáng sản là nguồn lực quan trọng, cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp nền tảng, gắn với an ninh năng lượng và an ninh nguyên liệu quốc gia. Hoàn thiện quy hoạch phải góp phần khai thông nguồn lực đất đai, tài nguyên cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần chỉ đạo rà soát, điều chỉnh Quy hoạch 866 để khắc phục những bất cập phát sinh. Có khu vực khoáng sản được khoanh định quá rộng, chưa sát phân bố thân quặng, chồng lấn với khu dân cư, hạ tầng và các dự án đầu tư. Những thay đổi về pháp luật và phân công quản lý Nhà nước cũng đòi hỏi hồ sơ quy hoạch phải được cập nhật, bảo đảm đồng bộ.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Hội đồng tập trung thẩm định cơ sở pháp lý, trình tự, thủ tục, tính thống nhất của hồ sơ và phương án xử lý những điểm chồng lấn. Việc rà soát phải đúng quy định, giải quyết được khó khăn trong thực tiễn, không để phát sinh vướng mắc mới.

Rà soát ranh giới khoáng sản, gắn khai thác với chế biến

Theo tờ trình của Bộ Công Thương, dự thảo Quy hoạch khoáng sản nhóm I được xây dựng trên cơ sở cập nhật Quy hoạch 866 theo quy định pháp luật và yêu cầu quản lý mới. Quá trình thực hiện cho thấy dữ liệu về ranh giới, trữ lượng khoáng sản và hiện trạng sử dụng đất tại một số khu vực chưa thống nhất, gây khó khăn cho cấp phép và triển khai dự án.

Dự thảo định hướng điều chỉnh ranh giới theo kết quả điều tra địa chất, tiềm năng tài nguyên và nhu cầu sử dụng; gắn khai thác với chế biến sâu, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ưu tiên nguyên liệu trong nước. Các định hướng chính gồm phát triển chuỗi bô-xít – alumin – nhôm, chế biến titan, đất hiếm và bảo đảm nguồn than phục vụ an ninh năng lượng.

Xử lý chồng lấn, hoàn thiện quy hoạch

Thảo luận tại cuộc họp, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười cho biết quy hoạch bô-xít chồng lấn với khu dân cư, công trình giao thông và dự án đầu tư, ảnh hưởng đến việc huy động nguồn lực phát triển. Tỉnh kiến nghị phân định rõ khu vực khai thác theo giai đoạn, khu vực dự trữ và diện tích có thể sử dụng cho mục đích khác.

Nhiều địa phương đề nghị xử lý chồng lấn giữa khu vực khoáng sản với đất rừng, khu bảo tồn, di sản và hạ tầng; làm rõ phương án sử dụng đất đã khai thác nhưng còn khoáng sản ở tầng sâu.

Về khai thác, chế biến, các chuyên gia đề nghị tính toán đồng bộ nguồn nguyên liệu, công suất, điện năng, thị trường và công nghệ xử lý chất thải, phục hồi đất. Việc khai thác than tại Đồng bằng sông Hồng ở quy mô thương mại cần được nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ phù hợp.

Đại diện Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp đề nghị hoàn thiện căn cứ pháp lý, trình tự lập hồ sơ và bảo đảm phù hợp với pháp luật đất đai. Các đại biểu cũng yêu cầu hoàn thiện dữ liệu, bản đồ số, đánh giá môi trường chiến lược, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và ngăn ngừa thất thoát tài nguyên.

Tháo gỡ dự án nhưng không hợp thức hóa sai phạm

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, địa phương trong hoàn thiện hồ sơ quy hoạch. Hội đồng thẩm định thống nhất thông qua hồ sơ, yêu cầu tiếp thu, chỉnh sửa, bổ sung trước khi trình Thủ tướng Chính phủ.

Phó Thủ tướng Thường trực chỉ ra, những bất cập của Quy hoạch 866 xuất phát cả từ khâu lập quy hoạch và tổ chức thực hiện. Quy hoạch mới phải bảo đảm bốn yêu cầu “đúng, trúng, khả thi và hiệu quả”, trong đó hiệu quả là tiêu chí cuối cùng.

Các phương án sử dụng đất, khai thác tài nguyên cần được so sánh về hiệu quả kinh tế - xã hội; đồng thời, phải tính đến năng lực tài chính, công nghệ của nhà đầu tư, sản phẩm cuối cùng, mức độ chế biến và tiêu chuẩn chất lượng. Cơ sở chế biến cần bố trí gắn với vùng nguyên liệu, phù hợp điều kiện vận chuyển và chi phí đầu tư.

Đối với khoáng sản bô-xít, Phó Thủ tướng Thường trực thống nhất khoanh định khu vực quy hoạch theo phạm vi phân bố thân quặng, căn cứ kết quả điều tra, đánh giá và thăm dò. Với các khu vực chồng lấn khu dân cư, công trình công cộng, hạ tầng và dự án đầu tư, Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng địa phương phân loại từng trường hợp theo thời điểm hình thành, tình trạng pháp lý và tiến độ triển khai, báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu khẩn trương tháo gỡ vướng mắc, đưa các dự án đủ điều kiện vào hoạt động, tránh lãng phí nguồn lực nhưng không hợp thức hóa sai phạm. Những vi phạm đã được cơ quan có thẩm quyền xác định vẫn phải xử lý theo pháp luật; việc điều chỉnh quy hoạch không thay thế trách nhiệm xử lý vi phạm.

Về định hướng khai thác, chế biến, Bộ Công Thương được yêu cầu nghiên cứu, tiếp thu kiến nghị đối với khoáng sản crômit, gắn khai thác với chế biến và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Việc cấp phép thăm dò, khai thác titan mới phải gắn với chế biến sâu, hướng tới sản xuất pigment; doanh nghiệp cần đủ năng lực đầu tư, áp dụng công nghệ tiên tiến và đáp ứng yêu cầu môi trường. Đồng thời, cần hạn chế, tiến tới chấm dứt khai thác các mỏ titan chất lượng thấp, phân tán, nhỏ lẻ và nghiên cứu phát triển cụm mỏ để đầu tư đồng bộ.

Quy hoạch than phải thống nhất với quy hoạch năng lượng, điện lực quốc gia, đáp ứng nhu cầu than cho sản xuất điện và có quy định chuyển tiếp đối với các dự án đang triển khai.

Nhìn chung, hoạt động khai thác khoáng sản phải gắn với cơ sở chế biến hoặc địa chỉ sử dụng, chú trọng thu hồi khoáng sản có ích đi kèm, áp dụng công nghệ tiên tiến và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng yêu cầu bổ sung bảng cân đối khai thác, chế biến, sử dụng các khoáng sản chủ yếu theo khả năng cung ứng và nhu cầu thực tế, không đặt thêm điều kiện cấp phép trái quy định pháp luật.

Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Công Thương khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm thống nhất nội dung, số liệu giữa tờ trình, dự thảo quyết định phê duyệt, báo cáo thuyết minh, phụ lục, bản đồ và cơ sở dữ liệu, nhất là thông tin về tài nguyên, trữ lượng, tọa độ, công suất và địa danh hành chính.

Các kiến nghị của Bộ, ngành, địa phương cần được tiếp thu tối đa nếu có căn cứ; trường hợp chưa tiếp thu phải giải trình rõ lý do.

Các Bộ, ngành, địa phương gửi bằng văn bản những ý kiến khác với dự thảo hoặc kiến nghị bổ sung về Bộ Công Thương để hoàn thiện hồ sơ, trình chậm nhất ngày 31/10/2026. Bộ trưởng Công Thương chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác của hồ sơ. Chính phủ phấn đấu hoàn thành việc xem xét, phê duyệt quy hoạch trong tháng 11/2026 sau khi nhận đủ hồ sơ đáp ứng yêu cầu.

Sau khi quy hoạch được phê duyệt, Bộ Công Thương phải ban hành kế hoạch thực hiện theo thẩm quyền, đồng thời nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về địa chất, khoáng sản nhằm tháo gỡ vướng mắc đối với công trình hạ tầng, thủy lợi, công cộng trong khu vực quy hoạch hoặc dự trữ khoáng sản; tạo điều kiện sử dụng đất sau khai thác và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Các địa phương chịu trách nhiệm rà soát hồ sơ thuộc phạm vi quản lý; sau khi quy hoạch được phê duyệt, cập nhật nội dung liên quan vào quy hoạch tỉnh, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác và ngăn chặn công trình, dự án trái phép trong khu vực quy hoạch, dự trữ khoáng sản. Mỗi địa phương phân công một lãnh đạo UBND trực tiếp chỉ đạo, giao Sở Công Thương làm đầu mối tham mưu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp bàn giao hồ sơ, dữ liệu và xử lý các vấn đề liên quan đến đất đai, lâm nghiệp, môi trường, khu vực chồng lấn. Các bộ Tài chính, Tư pháp, Xây dựng, Quốc phòng và Công an phối hợp theo chức năng; Bộ Tài chính cập nhật hồ sơ lên Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch theo quy định.