Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 20/10, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Trình bày về sự cần thiết, mục tiêu và quan điểm xây dựng dự án Luật, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, về cơ sở chính trị, dự án Luật thể chế hóa chủ trương, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Về cơ sở pháp lý, dự án Luật được xây dựng trên cơ sở Hiến pháp, Luật Điện lực số 61/2024/QH15; kế thừa, phát huy các quy định của Nghị quyết số Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội; hướng tới đồng bộ với các luật mới về quy hoạch, đầu tư và đất đai.

Về cơ sở thực tiễn, thực tế triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027 - 20230 đã bộc lộ những vướng mắc phải xử lý thuộc thẩm quyền của Quốc hội về quy hoạch, đầu tư, năng lượng tái tạo và giá điện.

"Mục tiêu là tạo khuôn khổ pháp lý phát triển nguồn điện, lưới điện để đảm bảo an ninh cung cấp điện trong tình hình mới," Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, Dự thảo Luật gồm 03 điều, với trọng tâm gồm 5 nhóm nội dung chính như sau:

Về các vấn đề chung, dự án Luật đã làm rõ phạm vi, cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư; thu hẹp quy định độc quyền nhà nước, ưu tiên, ưu đãi có chọn lọc theo từng loại hình nguồn điện; bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho đối tượng yếu thế.

Về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự án Luật quy định một số dự án điện lực không phải chấp thuận chủ trương đầu tư; giá điện trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế đàm phán lại giá; bổ sung lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư.

Về năng lượng tái tạo, năng lượng mới, dự án Luật hoàn thiện quy định về thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và cơ chế cần thiết cho phát triển điện rác.

Về cấp phép thị trường và mua bán điện, dự án Luật tiết giảm điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực và bổ sung các trường hợp miễn trừ; hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh; mở rộng mua bán điện trực tiếp.

Về giá điện, giá dịch vụ điện, dự án Luật quy định lộ trình giảm và tiến tới xóa bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng của một số loại hình nguồn điện; cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo và lưu trữ điện.

Dự thảo luật quy định một số nội dung quan trọng như: “Giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý”.

Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: Media Quốc hội.

Trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật và ghi nhận tinh thần cầu thị của Cơ quan Soạn thảo trong việc tiếp thu nhiều ý kiến đóng góp từ các báo cáo thẩm tra trước đó để hoàn thiện dự thảo mới nhất.

Về chính sách xóa bỏ bù chéo và hỗ trợ tiền điện, Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện; đồng thời phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

"Việc hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, không để quá trình thị trường hóa giá điện làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của các nhóm đối tượng cần được Nhà nước hỗ trợ," bà Hải nhấn mạnh.

Về cơ chế giá điện, giá dịch vụ về điện và phân bổ rủi ro, theo Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhất trí nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, cách quy định như dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý, theo cơ quan thẩm tra, có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Vì vậy, cơ quan này đề nghị thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Đối với quy định khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách Nhà nước.

Cơ quan này nhấn mạnh việc xóa bỏ bù chéo phải làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình; tách bạch với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và các địa bàn khó khăn, bảo đảm nguồn lực công khai, minh bạch.

Về phát triển thị trường điện cạnh tranh và cơ chế mua bán điện trực tiếp, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành việc hoàn thiện lộ trình thị trường điện cạnh tranh và mở rộng cơ chế mua bán điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, theo cơ quan thẩm tra, việc bổ sung đơn vị bán lẻ điện tham gia cơ chế này là chính sách mới, có thể tác động đến cơ cấu khách hàng, doanh thu của các đơn vị điện lực, chi phí hệ thống điện và quyền lợi của khách hàng không tham gia.

Vì vậy, cơ quan này đề nghị xác định rõ quy mô, điều kiện, quyền và trách nhiệm của đơn vị bán lẻ điện; chủ thể tham gia mua bán điện cạnh tranh phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chi phí, không chuyển dịch bất hợp lý chi phí sang khách hàng không tham gia.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo cũng cần làm rõ nguyên tắc chuyển đổi hợp đồng mua bán điện hiện hữu theo các cấp độ thị trường, phạm vi và điều kiện can thiệp thị trường điện; bảo đảm cạnh tranh minh bạch, bình đẳng giữa các chủ thể và duy trì yêu cầu an toàn, ổn định, tin cậy của hệ thống điện.