Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Sáng 19/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã nghe tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo đầu ra

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia được thực hiện nhất quán theo nguyên tắc "không tích hợp cơ học, không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch các mục tiêu Quốc hội đã quyết định"; tổ chức lại nhiệm vụ để giảm giao thoa, trùng lặp, giảm đầu mối, giảm trung gian, tăng phân cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo Bộ trưởng, chương trình mới kế thừa, giữ nguyên mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị đối với 4 chương trình hiện hành.

"Việc thống nhất không làm thay đổi mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực và không làm mất đi các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết định đối với 4 chương trình. Việc điều chỉnh chủ yếu là tổ chức lại nhiệm vụ và phương thức quản lý để khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo và nâng cao hiệu quả thực hiện," Bộ trưởng nói.

Tại dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, chương trình được tổ chức theo 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Chính phủ cụ thể hóa thành 7 nhóm nhiệm vụ về hạ tầng, môi trường; kinh tế nông thôn, sinh kế, việc làm; giáo dục, đào tạo; y tế, dân số; văn hóa; chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông. Cách tổ chức này nhằm giảm giao thoa, trùng lặp và lồng ghép thực hiện nguồn lực hiệu quả hơn.

Về phân bổ nguồn lực, kế hoạch trung hạn được phân bổ theo các chỉ tiêu về mức độ khó khăn, dân số, khả năng cân đối ngân sách, tỉ lệ hộ nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số và tiêu chí của từng nhóm mục tiêu.

Hằng năm, việc phân bổ gắn với nhu cầu, kết quả thực hiện, khả năng giải ngân và điều kiện sẵn sàng; cho phép điều chuyển nguồn lực từ nhiệm vụ chậm sang nhiệm vụ thực hiện tốt hơn. Ngân sách trung ương tiếp tục ưu tiên cho các địa bàn khó khăn.

Chương trình cũng đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ quản lý đầu vào, thủ tục sang quản lý theo đầu ra; được quản lý trên cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ giải ngân, quyết toán, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra. Kết quả thực hiện là căn cứ để phân bổ, điều chuyển nguồn lực và đánh giá trách nhiệm.

Cùng với đó, chương trình giảm đầu mối trung gian, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và gắn phân cấp với trách nhiệm. Các bộ quản lý ngành tập trung xây dựng chính sách, mục tiêu, tiêu chí chuyên ngành và đánh giá kết quả, không làm trung gian trong phân bổ, quyết toán.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội.

Tổng nguồn lực hơn 808.000 tỷ đồng

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng Dân tộc nhất trí với sự cần thiết tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một chương trình tổng thể nhằm giảm đầu mối, tăng lồng ghép nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp và quản lý theo kết quả đầu ra.

Nội dung tích hợp cơ bản bảo đảm không làm thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Theo báo cáo thẩm tra, tổng nguồn lực của 4 chương trình là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng và các nguồn vốn khác.

Cơ quan thẩm tra thống nhất không áp dụng cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Tuy nhiên, Nghị quyết của Quốc hội cần xác định tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công - kinh phí thường xuyên và giới hạn giao Chính phủ; Chính phủ được chủ động cơ cấu chi tiết trong phạm vi, giới hạn Quốc hội quyết định, nhưng không làm thay đổi tổng vốn đầu tư, mục tiêu, đối tượng, mức độ ưu tiên và các nội dung thuộc chủ trương đầu tư do Quốc hội quyết định.

Đồng thời, không làm giảm nguồn lực cho hỗ trợ trực tiếp, sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, đào tạo nghề và chính sách dân tộc. Vốn đối ứng địa phương phải phù hợp khả năng cân đối, không làm địa phương khó khăn mất khả năng tiếp cận vốn trung ương. Trường hợp vượt phạm vi được giao phải báo cáo UBTVQH xem xét, quyết định, cơ quan thẩm tra lưu ý.

Hội đồng Dân tộc cũng tán thành phân cấp mạnh theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng yêu cầu phải gắn với tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Trước khi phân cấp đến cấp xã, phải đánh giá điều kiện thực hiện; nơi chưa đủ điều kiện thì cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ xác định rõ cơ quan điều phối, cơ quan tổng hợp nguồn lực và trách nhiệm của từng bộ; bảo đảm việc chuyển sang cơ chế mới không làm gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi của người thụ hưởng.