Các đại biểu thành phố Hải Phòng, lãnh đạo phường Lê Đại Hành cùng đông đảo người dân và du khách dự lễ khai hội. Ảnh: Phùng Nguyện.

Trong diễn văn khai hội, ông Dương Thành Công, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Lê Đại Hành cho biết, phường Lê Đại Hành, TP Hải Phòng là một vùng đất giàu truyền thống lịch sử và trầm tích văn hóa. Những di sản văn hoá nơi đây đã làm nên giá trị và bản sắc riêng có. Trải qua các triều đại lịch sử, trên địa bàn vẫn lưu giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị bình dị và sâu lắng, tạo nên một không gian văn hoá đặc sắc với những nét rất riêng của một vùng “chung linh tú khí”.

Đây không chỉ là nơi phát tích của 12 dòng họ nước ta thời Việt cổ, mà còn là nơi sinh thành, nuôi dưỡng các tướng lĩnh tài ba, là nơi đức vua Lê Đại Hành đã đóng đại bản doanh trong cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược năm 981…

Ông Dương Thành Công, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Lê Đại Hành đọc diễn văn khai hội. Ảnh: Phùng Nguyện.

Tương truyền, vào thời nhà Đinh, ở trang Thạch Tuyền, huyện Nga Sơn, phủ Nga Trung, lộ Thanh Hóa có gia đình ông Vương Tĩnh và bà Đào Thanh, là người nhân đức, chịu thương chịu khó được xóm làng yêu mến. Song hiềm một nỗi vợ chồng tuổi đã cao mà chưa có con nối dõi.

Ông, bà bèn dời quê hương tìm nơi đất mới để sinh sống, khi đến Dược Đậu trang, đất Bàng Châu, phủ Nam Sách, trấn Hải Dương, nay là phường Lê Đại Hành, thành phố Hải Phòng, thấy dân phong thuần hậu, đất đai trù phú, cây cỏ tốt tươi, ông bà quyết định ở lại lập nghiệp.

Được dân làng yêu quý giúp đỡ, ít lâu sau gia đình ông bà làm ăn khá giả và sinh được năm người con. Con trai trưởng tên là Vương Đức Minh; con trai thứ hai tên là Vương Đức Xuân; con trai thứ ba tên là Vương Đức Hồng; con gái thứ nhất tên là Vương Thị Đào; con gái thứ hai tên là Vương Thị Liễu.

Ông Đỗ Tiến Dũng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Lê Đại Hành đánh trống khai hội. Ảnh: Phùng Nguyện.

Khi các con khôn lớn, ông bà cho các con đi học, chỉ mới học được một, hai năm chữ nghĩa đã tinh thông, văn chương thành thục. Năm đó ông bà về thăm quê hương bản quán, đến bến đò Thần Phù, không may gặp bão, thuyền đắm và mất.

Năm Thiên Phúc (981) Tiền Lê, quân Tống xâm lược nước ta. Nhà vua truyền hịch đi khắp nơi tìm người hiền tài ra giúp nước. Khi nhà vua hành binh đem quân đi đánh giặc qua Dược Đậu, thấy thế đất hiểm yếu liền cho lập doanh đồn và chiêu hiền, đãi sỹ. Thấy năm anh chị em họ Vương tướng mạo, thần thái khác hẳn người thường, nhà vua cho gọi vào thử tài, quả là những người tài giỏi, võ nghệ phi thường, văn chương thành thục. Vua liền thu phục, đồng thời phong chức cho ba nam tướng là “Quyền chưởng trung hoa tể Đại Tướng” và phong cho hai nữ tướng là “Mẫu nghi chí tôn thiên hạ”.

Đọc văn tế tri ân năm đức thánh họ Vương. Ảnh: Phùng Nguyện.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hải Phòng cùng các đại biểu dâng hương tại đền Cả. Ảnh: Phùng Nguyện.

Sau khi nhận tước phong, các tướng lập tức cầm quân đánh giặc. Dùng mưu lược, tìm cách thâm nhập đồn sở của giặc, thấu triệt cách bài binh bố trận và giờ giấc sinh hoạt của chúng rồi thần tốc hành binh, bố trí quân cơ. Cả năm vị trổ hết tài năng võ nghệ cùng các tướng lĩnh quyết chiến một trận kịch liệt, khiến cho quân giặc tan tác...

Người dân và du khách dâng hương tại đền Cả. Ảnh: Phùng Nguyện.

Giặc giã được dẹp yên, ca khúc khải hoàn, nhà vua ngự giá về lại Dược Đậu trang - nơi đóng doanh đồn, mở tiệc khao quân thưởng tướng rồi trở về triều quốc. Vua lệnh cho năm vị tướng họ Vương cùng hồi triều nhận chức tước và bổng lộc. Năm vị tướng đang để tang cha mẹ nên xin ở lại Dược Đậu Trang giữ tròn đạo Hiếu, không hưởng vinh hoa phú quý, đến khi mãn tang cha mẹ sẽ về triều.

Không ngờ ý trời linh hóa, vào đêm 23 tháng Giêng, trời đất tối tăm, mưa gió ầm ầm, năm vị tướng họ Vương đều thăng hóa, di hài được mối đất đắp thành những ngôi mộ lớn ở vị trí khác nhau.

Đội lân, rồng đi đầu đoàn rước truyền thống. Ảnh: Phùng Nguyện.

Nhà vua hay tin vô cùng thương xót bậc anh tài, sắc phong năm vị tướng là “Thượng đẳng phúc thần”, sai các quan về làm lễ và truyền bảo nhân dân bản trang lập đền thờ ở các nơi Thánh hóa, hương hỏa phụng thờ.

Trong đó, đền Cả thờ Vương phụ, Vương mẫu và hai vị nữ tướng Đào Hoa Trinh Thuận công chúa và Liễu Hoa Linh Ứng công chúa. Đền Cao thờ Thiên Bồng Đại tướng quân đại vương - trưởng nam dòng họ Vương. Đền Bến Tràng thờ Dực Thánh Linh Ứng đại vương - thứ nam dòng họ Vương. Đền Bến Cả thờ Anh Vũ Dũng Lược đại vương - thứ nam dòng họ Vương.

Rước ngai và kiệu các đức Thánh. Ảnh: Phùng Nguyện.

Trải qua hơn một nghìn năm lịch sử, với biết bao thăng trầm và thế sự xoay vần nhưng các ngôi đền vẫn được các thế hệ người dân giữ gìn, tôn tạo. Các giá trị văn hóa, lịch sử tiêu biểu vẫn được lưu giữ vẹn nguyên qua 11 đạo sắc phong, ngọc phả và hệ thống hoành phi, câu đối, đại tự cùng 21 sự lệ linh thiêng.

Nơi đây vẫn còn lưu giữ những địa danh lịch sử như núi Cao Hiệu, Bàn Cung, Sơn Đụn, Lò Văn, Nội Xưởng, Nền bà Chúa, Đồng Dinh… là những chứng tích lịch sử nhắc nhở mỗi người dân nước Việt về khí thế hào hùng của cha ông trong công cuộc giữ nước. Biết ơn những anh hùng áo vải, những người dân đã hiến dâng xương máu cùng đức vua Lê Đại Hành và quân dân Đại Cồ Việt tái tạo một Bạch Đằng, sáng tạo một Chi Lăng ở thế kỷ thứ X…

Người dân và du khách tham gia đoàn rước. Ảnh: Phùng Nguyện.

Lễ hội Đền Cao được tổ chức từ ngày 22 - 25 tháng Giêng âm lịch hàng năm, được đánh giá là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của xứ Đông xưa - Hải Phòng ngày nay. Lễ hội còn bảo tồn các nghi lễ truyền thống như lễ vót tăm, lễ khâu áo Thánh, lễ mộc dục, lễ rước bộ và 13 tuần tế Thánh, lễ dâng hương tưởng niệm năm đức Thánh họ Vương.

Bên cạnh đó, nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian đậm bản sắc địa phương được tổ chức như hội thi giã bánh giầy, nấu chè kho, biểu diễn văn nghệ… góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa độc đáo riêng có của quần thể di tích quốc gia đền Cao.