Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương. Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Ngày 13/4, Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" nhằm nhìn lại chặng đường phát triển của nền kinh tế Việt Nam đã được tổ chức tại Hà Nội.

Khơi thông nguồn lực hình thành tập đoàn kinh tế dân tộc mạnh

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, tại Hội nghị Trung ương 3 dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6, đầu tháng 7 tới, Ban sẽ trình Bộ Chính trị Đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong quan điểm tổng thể, kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Thực tế, khu vực này hiện đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội. Tuy nhiên, cấu trúc của khu vực kinh tế tư nhân vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, dù có hơn 1 triệu doanh nghiệp, nhưng chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng với khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể.

Một trong những cơ chế quan trọng được đề cập là Nhà nước đặt hàng khu vực doanh nghiệp tư nhân thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quốc gia. Theo ông Nguyễn Đức Hiển, với những dự án mang tầm quốc gia như hạ tầng giao thông, năng lượng hay công nghiệp chiến lược, nếu không có hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế rõ ràng, doanh nghiệp tư nhân sẽ khó có cơ hội tham gia sâu. Việc đặt hàng không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận dự án mà còn tạo động lực để nâng cao năng lực công nghệ và quản trị.

Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi tư duy quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" cũng được nhấn mạnh. Theo đó, Nhà nước cần giảm bớt các thủ tục kiểm soát trước, tạo không gian cho doanh nghiệp chủ động sáng tạo, đồng thời tăng cường giám sát sau để đảm bảo tuân thủ pháp luật. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để giải phóng nguồn lực và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong khu vực tư nhân.

Một vấn đề khác được đặt ra là hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù đã có nhiều chương trình, quỹ bảo lãnh tín dụng, nhưng trên thực tế, khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Điều này đòi hỏi sự rà soát toàn diện để các chính sách thực sự đi vào cuộc sống, trở thành "bệ đỡ" cho doanh nghiệp phát triển và từng bước vươn lên thành các tập đoàn lớn.

Không chỉ khu vực tư nhân, doanh nghiệp Nhà nước cũng được xác định là lực lượng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế. Theo ông Nguyễn Đức Hiển, cần có sự phân định rõ ràng vai trò giữa hai khu vực này để tối ưu hóa nguồn lực.

Quan điểm xuyên suốt là Nhà nước chỉ nên tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có tính chiến lược, đòi hỏi vốn lớn và rủi ro cao, hoặc liên quan đến an ninh quốc gia. Những lĩnh vực mà doanh nghiệp tư nhân có thể làm tốt hơn cần được mạnh dạn trao lại cho khu vực này. Đây không chỉ là vấn đề hiệu quả kinh tế mà còn là cách để khơi dậy động lực phát triển từ khu vực tư nhân.

Một điểm nghẽn khác nằm ở mô hình quản lý còn phân mảnh, chồng chéo giữa các Bộ, ngành. Trong nhiều lĩnh vực, việc quản lý bị chia cắt theo chức năng, dẫn đến thiếu sự thống nhất và làm giảm hiệu quả điều hành. Ông Hiển cho rằng cần chuyển sang cách tiếp cận quản lý theo chuỗi giá trị, trong đó mỗi lĩnh vực có một đầu mối chịu trách nhiệm rõ ràng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu xung đột chính sách và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, vai trò của các doanh nghiệp FDI vẫn rất quan trọng. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là làm thế nào để tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khối FDI. Việc xây dựng các tập đoàn kinh tế dân tộc đủ mạnh sẽ là chìa khóa để nâng cao năng lực nội sinh.

Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu khẳng định vị thế trong những ngành công nghiệp khó. Tuy nhiên, để các doanh nghiệp này thực sự vươn tầm khu vực và quốc tế, cần có những chính sách hỗ trợ mang tính thực chất và dài hạn. Không chỉ là ưu đãi về thuế hay tín dụng, mà còn là sự đồng hành trong xây dựng tiêu chuẩn, phát triển thị trường và bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp.

"Việc khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp không chỉ là câu chuyện kỹ thuật của chính sách, mà là một cuộc cải cách toàn diện về tư duy quản lý và phát triển. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, môi trường kinh doanh trở nên minh bạch và thuận lợi hơn, các tập đoàn kinh tế Việt Nam sẽ có đủ điều kiện để bứt phá, trở thành lực lượng dẫn dắt nền kinh tế trong kỷ nguyên mới," theo ông Hiển.

Ở tầm nhìn dài hạn, việc xây dựng các tập đoàn kinh tế dân tộc không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng, mà còn là yếu tố quyết định để nâng cao vị thế quốc gia. Những "con sếu đầu đàn" nếu được tạo điều kiện phát triển đúng hướng sẽ không chỉ góp phần gia tăng nội lực kinh tế, mà còn đưa thương hiệu Việt Nam vươn xa trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam vươn ra toàn cầu

Cũng chia sẻ tại hội thảo do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ, với việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW, kinh tế tư nhân lần đầu tiên được xác định là "một trong những động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế, đồng thời là lực lượng tiên phong trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cùng với sự phát triển về lượng, khu vực này cũng đã xuất hiện nhiều tập đoàn tư nhân lớn, từng bước khẳng định vị thế không chỉ trong nước mà còn vươn ra khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, theo ông Đậu Anh Tuấn, khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn tồn tại một nghịch lý lớn, số lượng đông nhưng chưa thực sự mạnh; năng động nhưng thiếu chiều sâu; đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế.

Những điểm nghẽn chủ yếu nằm ở cơ cấu ngành nghề còn mất cân đối, quy mô doanh nghiệp nhỏ và phân mảnh, năng suất lao động thấp, cùng với hạn chế về khả năng tích lũy dài hạn. Từ thực tiễn này, ông nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết các tập đoàn tư nhân cần chuyển từ vai trò "tham gia tăng trưởng" sang “dẫn dắt tăng trưởng".

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, ông Đậu Anh Tuấn đề xuất một số định hướng trọng tâm như thúc đẩy chuyển dịch từ bất động sản, tài chính sang sản xuất và công nghệ - lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao; đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu - phát triển (R&D) và đổi mới sáng tạo với các cơ chế khuyến khích mạnh mẽ hơn.

Cùng với đó, xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ nhằm hình thành chuỗi cung ứng nội địa và lan tỏa công nghệ; phát triển thị trường vốn theo chiều sâu, minh bạch và đa dạng hóa nhà đầu tư để hỗ trợ nguồn vốn dài hạn; đồng thời nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn mực hiện đại, gắn với các tiêu chí ESG.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu thành lập cơ quan chuyên trách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân mở rộng ra thị trường quốc tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam vươn ra toàn cầu một cách bài bản và bền vững.

Ông Lê Khắc Hiệp, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Dẫn dắt không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở khả năng tạo lực kéo cho hệ sinh thái

Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Khắc Hiệp, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup cho rằng, một trong những thách thức lớn của nền kinh tế Việt Nam là thiếu các ngành công nghiệp chế tạo có năng lực nội sinh đủ mạnh. Ngành ô tô được xem là phép thử điển hình cho năng lực này.

Đáng chú ý, vai trò của một doanh nghiệp dẫn dắt không chỉ nằm ở quy mô sản xuất mà còn ở khả năng tạo lực kéo cho hệ sinh thái. Thông qua các đơn hàng lớn, ổn định, các doanh nghiệp phụ trợ có điều kiện đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần một lớp doanh nghiệp đủ mạnh để dẫn dắt, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế có năng lực công nghệ, quản trị và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều này, theo ông Hiệp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách Nhà nước, hệ thống tài chính và nỗ lực của chính doanh nghiệp. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng các chuỗi liên kết kinh tế có chiều sâu.

Trong bối cảnh đó, vai trò của các tập đoàn kinh tế không chỉ dừng ở đóng góp tăng trưởng, mà còn là lực lượng kiến tạo cấu trúc mới cho nền kinh tế, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Đặc biệt, việc làm chủ các công nghệ lõi giúp doanh nghiệp kiểm soát chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và mở ra không gian cho các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn. Khi doanh nghiệp đầu chuỗi nắm giữ công nghệ lõi, toàn bộ hệ sinh thái phía sau sẽ có cơ hội phát triển theo, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mà nhiều quốc gia công nghiệp đã từng trải qua, đại diện Vingroup chia sẻ.