‘Thành công của Hiệp định Việt Nam - EFTA được đo bằng những dự án thực tế’

Theo Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng, hiệu quả của Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA phải được thể hiện bằng những dự án đầu tư đi vào thực tế, công nghệ được chuyển giao, chuỗi cung ứng được hình thành và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng cao.

Toàn cảnh lễ khai mạc Diễn đàn Kinh tế Việt Nam – Thụy Sĩ 2026. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Chiều 18/10, Diễn đàn Kinh tế Việt Nam – Thụy Sĩ 2026 (Swiss-Viet Economic Forum – SVEF 2026) khai mạc tại Hà Nội. Diễn đàn do Ban tổ chức SVEF và Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam đồng tổ chức, kéo dài từ ngày 18–20/10, với chủ đề “Từ sức mạnh song phương đến tác động khu vực: Thúc đẩy quan hệ đối tác Việt Nam – Thụy Sĩ trong nền kinh tế toàn cầu kết nối”.

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam, Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin đã dự và phát biểu tại Diễn đàn SVEF 2026.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam và Hiệp hội Thương mại Tự do Châu Âu (EFTA) vừa ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA), mở ra triển vọng mới về thương mại, đầu tư và kết nối chuỗi giá trị giữa các bên.

Các nội dung thảo luận của Diễn đàn do đó chủ yếu tập trung vào việc khai thác cơ hội từ VEFTA, tăng cường kết nối doanh nghiệp với các định chế tài chính và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn.

Từ cam kết thương mại đến kết quả thực tế

Hiệp định Việt Nam - EFTA đang được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho hợp tác kinh tế, nhưng hiệu quả của hiệp định sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển các cam kết thành hoạt động kinh doanh cụ thể.

Thông điệp này được Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh khi phát biểu khai mạc Diễn đàn. Sau 14 năm đàm phán với 21 phiên làm việc, Hiệp định VEFTA được ký đã tạo khuôn khổ mới cho thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Các ưu đãi thuế quan có thể giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường, trong khi quy tắc xuất xứ tạo điều kiện kết nối chuỗi cung ứng giữa châu Âu và Đông Nam Á.

Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu tại lễ khai mạc.Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, thành công của Hiệp định không nên chỉ được nhìn nhận qua số dòng thuế được cắt giảm. Điều quan trọng hơn là các dự án được triển khai, công nghệ được chuyển giao, chuỗi cung ứng được hình thành và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng lên.

Kỳ vọng này cũng gắn với tiềm năng hợp tác mà Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin đề cập khi ông phát biểu tại Diễn đàn SVEF 2026.

Điểm lại những thành tựu hợp tác nổi bật Việt Nam - Thuỵ Sĩ, Tổng thống Guy Parmelin cho biết, năm 2025, kim ngạch thương mại giữa hai nước đã tăng gần 20% so với năm trước đó, đạt gần 3,5 tỷ USD. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Thụy Sĩ tại Việt Nam đạt khoảng 1,8 tỷ USD vào năm 2024, tăng 14% so với năm 2023.

Theo Tổng thống Guy Parmelin, những kết quả trên cho thấy hợp tác kinh tế giữa hai nước mang lại lợi ích cho cả hai phía, song tiềm năng vẫn chưa được khai thác hết. Dư địa hợp tác còn lớn trong các lĩnh vực sản xuất tiên tiến, khoa học sự sống, y tế, cơ sở hạ tầng bền vững, công nghệ xanh, số hóa và đổi mới sáng tạo.

Ông nhìn nhận Hiệp định Việt Nam - EFTA không chỉ là công cụ thương mại mà còn là cam kết chiến lược, góp phần tăng tính chắc chắn về pháp lý và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường.

Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Hiệp định này không chỉ là một công cụ thương mại. Đó là một cam kết chiến lược hướng tới sự hợp tác kinh tế chặt chẽ hơn. Hiệp định mang lại sự chắc chắn hơn về pháp lý, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, tạo ra nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp ở cả hai phía. Và có lẽ quan trọng nhất là hiệp định gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ về niềm tin vào tương lai của mối quan hệ kinh tế giữa chúng ta.

Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin.

Năm 2026 cũng đánh dấu 55 năm Việt Nam và Thụy Sĩ thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và xu hướng gia tăng rào cản thương mại, việc hai nước tiếp tục thúc đẩy hợp tác được kỳ vọng tạo thêm động lực cho quan hệ kinh tế song phương.

Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, ông Silvan Wildhaber, Chủ tịch Liên đoàn Kinh tế Thụy Sĩ (economiesuisse), cho rằng thành công của một hiệp định thương mại tự do không được đo bằng chữ ký trên giấy, mà bằng những cơ hội được tạo ra trong hoạt động kinh doanh hằng ngày.

Ông Silvan Wildhaber, Chủ tịch Liên đoàn Kinh tế Thụy Sĩ phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Doanh nghiệp Thụy Sĩ kỳ vọng môi trường kinh doanh tại Việt Nam có tính dự báo, minh bạch và các quy định được áp dụng nhất quán. Theo ông Wildhaber, thủ tục hải quan cần hiệu quả hơn, quy định phải rõ ràng và đối thoại giữa cơ quan quản lý với cộng đồng doanh nghiệp cần được duy trì thường xuyên.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng cần chuẩn bị năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế. Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho rằng doanh nghiệp trong nước cần tận dụng cơ hội từ hiệp định để đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, phát triển thương hiệu và gia tăng giá trị sản phẩm. Trong khi đó, doanh nghiệp Thụy Sĩ có thể xem Việt Nam là điểm đến đầu tư dài hạn và đối tác trong chuỗi cung ứng khu vực.

Nhấn mạnh khoảng cách giữa cam kết và thực thi, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass lưu ý FTA có thể giúp giảm thuế quan và tăng tính chắc chắn về pháp lý, nhưng không thể tự tìm kiếm khách hàng, đào tạo kỹ sư, cung cấp vốn cho doanh nghiệp tiềm năng hay xây dựng niềm tin giữa các đối tác.

Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Để hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng Hiệp định, Đại sứ Thụy Sĩ cam kết giúp doanh nghiệp Việt Nam muốn xuất khẩu sang Thụy Sĩ và doanh nghiệp vừa và nhỏ của Thụy Sĩ muốn vào Việt Nam hiểu, áp dụng các quy định mới mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào tư vấn tốn kém. Cơ quan này cũng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm đối tác đáng tin cậy, tiếp cận nguồn tài chính và xử lý các khó khăn thực tiễn.

Về phía Chính phủ Việt Nam, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thực thi hiệu quả các cam kết quốc tế và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình tận dụng cơ hội từ Hiệp định.

Mở rộng hợp tác từ sản xuất đến công nghệ và nhân lực

Bên cạnh khả năng mở rộng thương mại, dư địa hợp tác Việt Nam – Thụy Sĩ còn nằm ở việc kết nối thế mạnh của hai nền kinh tế để hình thành các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao hơn.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đề xuất tập trung hợp tác vào bốn nhóm lĩnh vực gồm: sản xuất và chuỗi cung ứng; chuyển dịch năng lượng và tăng trưởng xanh; đổi mới sáng tạo, kinh tế số, y tế và khoa học sự sống; phát triển nguồn nhân lực và đào tạo nghề.

Bộ trưởng cho rằng, Việt Nam có thị trường năng động, năng lực sản xuất ngày càng được nâng cao và mạng lưới hội nhập quốc tế rộng mở. Trong khi đó, Thụy Sĩ và các nước EFTA có thế mạnh về công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính và chất lượng. Việc phát huy tính bổ sung giữa hai bên có thể tạo ra các chuỗi giá trị hiệu quả và bền vững hơn.

Theo bà Châu Mai Anh, Đại sứ Việt Nam tại Thụy Sĩ, để chuyển những cơ hội từ Hiệp định Việt Nam – EFTA thành kết quả thực tế, hai bên cần tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp vừa và nhỏ; thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp với trường đại học, cơ sở đào tạo; đồng thời gắn hợp tác kinh tế với mục tiêu phát triển bền vững.

Bà Châu Mai Anh, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Thụy Sĩ phát biểu. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Bà cho rằng công nghệ chỉ phát huy hết tiềm năng khi có nguồn nhân lực đủ kỹ năng để ứng dụng. Vì vậy, hợp tác đào tạo và nghiên cứu không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất mà còn mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho người lao động, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Những mô hình hợp tác hiện hữu được Đại sứ Thomas Gass dẫn ra tại diễn đàn cho thấy quan hệ kinh tế hai nước không chỉ dừng ở hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ. Phòng thí nghiệm của SGS tại Hải Phòng hỗ trợ hàng hóa Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tiếp cận thị trường toàn cầu; thỏa thuận giữa SGS với Đại học Bách khoa Hà Nội tạo thêm cơ hội thực hành cho sinh viên. Trong khi đó, Schindler đã có 30 năm hoạt động tại Việt Nam và đầu tư vào đào tạo kỹ thuật viên trong nước.

Theo ông Gass, những hoạt động này cho thấy hợp tác có thể đóng góp trực tiếp vào việc phát triển kỹ năng và năng lực tại Việt Nam. Đây cũng là hướng đi mà FTA có thể khuyến khích mở rộng, thông qua việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đầu tư, chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp.

Đại sứ Châu Mai Anh cho biết Đại sứ quán Việt Nam tại Thụy Sĩ sẽ tiếp tục phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu và đối tác doanh nghiệp ở hai nước nhằm thúc đẩy kết nối và phát triển các chương trình hợp tác dài hạn.

Với các bên tham gia diễn đàn, thách thức trong giai đoạn tới không chỉ là khai thác những ưu đãi mà FTA mang lại, mà còn là biến cơ hội thành quan hệ đối tác bền vững, dự án đầu tư cụ thể và năng lực sản xuất được nâng cao. Như kỳ vọng của Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, hiệu quả của hiệp định cuối cùng phải được thể hiện bằng những kết quả thực tế trong hoạt động của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Bà Trần Bích Thu - Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Dược Việt Nam và ông Charles Cadry - Phó Chủ tịch ngành hàng Chăm sóc sức khỏe DKSH tại Việt Nam ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác ngay sau buổi lễ khai mạc. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Trong khuôn khổ sự kiện, Công ty TNHH DKSH Pharma Việt Nam (thành viên thuộc Tập đoàn DKSH của Thụy Sĩ) và Hiệp hội Doanh nghiệp Dược Việt Nam đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), đánh dấu bước khởi đầu cho chương trình phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp dược Việt Nam nâng cao năng lực xuất khẩu, tăng sức cạnh tranh quốc tế và mở rộng kết nối với các thị trường khu vực, toàn cầu.

Thông qua hợp tác, hai bên hướng tới kết hợp chuyên môn phát triển thị trường, mạng lưới toàn cầu cùng kinh nghiệm về chuỗi cung ứng và logistics của DKSH với vai trò kết nối cộng đồng doanh nghiệp dược của hiệp hội, qua đó xây dựng nền tảng hợp tác dài hạn, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành dược Việt Nam.