Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Tại hội thảo "Thúc đẩy tài chính toàn diện và cơ hội phát triển kinh doanh của phụ nữ hướng tới tương lai xanh" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) tổ chức ngày 28/9, bà Mai Thị Diệu Huyền, Phó Chủ tịch phụ trách điều hành Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC), chia sẻ kết quả khảo sát về nhu cầu và khả năng tiếp cận tài chính xanh của các cơ sở kinh doanh do phụ nữ làm chủ.

Khảo sát được thực hiện từ tháng 11/2025 đến tháng 6/2026 với 166 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã do phụ nữ làm chủ tại 20 tỉnh, thành; đồng thời kết hợp làm việc, phỏng vấn sâu các tổ chức địa phương và ngân hàng thương mại.

Theo bà Huyền, khoảng 80% đối tượng tham gia khảo sát có nhu cầu về đầu tư và tài chính xanh. Trong đó, 31,3% có nhu cầu cao và khoảng 47% có nhu cầu nhưng chưa rõ ràng. Tuy nhiên, 85,5% chưa từng tiếp cận bất kỳ nguồn vốn xanh nào.

Ở phía cung, 100% ngân hàng được khảo sát đã có sản phẩm tài chính xanh nhưng chưa có sản phẩm dành riêng cho phụ nữ. Với kết quả này, theo bà Huyền, bên cạnh việc mở rộng nguồn vốn, câu hỏi cần giải quyết là làm thế nào để doanh nghiệp biết đến sản phẩm phù hợp, đáp ứng điều kiện và hoàn tất quá trình vay?

Bà Huyền cho rằng, những khái niệm như nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo hay kinh tế tuần hoàn tương đối gần gũi với doanh nghiệp. Trong khi đó, với ESG (môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp), tín chỉ carbon, tài chính xanh và tín dụng xanh, phần lớn người được hỏi mới chỉ nghe qua, chưa hiểu rõ và chưa quan tâm nhiều.

"Khi chưa hiểu các khái niệm và yêu cầu liên quan, doanh nghiệp khó xác định dự án của mình có thể tiếp cận chương trình nào, cần chuẩn bị hồ sơ ra sao và chứng minh yếu tố xanh bằng cách nào. Một ý định đầu tư vì thế chưa dễ trở thành phương án đủ điều kiện huy động vốn," bà Huyền chia sẻ.

Ba rào cản chính được lãnh đạo VWEC đưa ra gồm thiếu thông tin về sản phẩm và điều kiện chứng minh dự án xanh, thủ tục phức tạp và yêu cầu về tài sản thế chấp truyền thống. Trong đó, doanh nghiệp cần thông tin đi kèm tư vấn, định hướng cụ thể, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ vay vốn và đào tạo về tài chính, quản trị kinh doanh.

Khả năng tìm nguồn tài trợ cũng khác nhau theo lĩnh vực. Dòng vốn xanh hiện tập trung nhiều vào nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong khi đó, du lịch xanh, dịch vụ xanh và lâm nghiệp bảo tồn có mức độ ưu tiên thấp hơn.

Một khoản đầu tư, nhiều cách thu xếp vốn

Bài toán vốn không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có vay được tiền hay không mà cách thu xếp chi phí cho từng dự án cũng quyết định khả năng bắt đầu chuyển đổi. Tại sự kiện, bà Parimita Mohanty, Quản lý chương trình về năng lượng tái tạo, khối tài chính, Ban Biến đổi khí hậu, Văn phòng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNEP, nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quá trình chuyển đổi xanh. Nhóm này chiếm khoảng 95-97% số doanh nghiệp, nên khả năng tiếp cận tài chính, công nghệ và kỹ năng của họ có ý nghĩa đối với quá trình chuyển đổi chung.

Theo bà Mohanty, khoảng 50% doanh nghiệp nhỏ và vừa đang mở rộng các hoạt động chuyển đổi xanh, trong đó có nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Tuy nhiên, tài chính vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất. Bà cho rằng cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với tổ chức tài chính, nhà cung cấp giải pháp công nghệ và các nguồn lực hỗ trợ để doanh nghiệp tìm được nguồn tài chính phù hợp hơn.

Từ thực tế triển khai các giải pháp chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp, bà Ngụy Thị Giang - Chủ tịch HĐQT CTCP Sáng tạo Xanh Việt Nam cho biết, yêu cầu sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải đang đồng thời mở ra những thị trường và cơ hội kinh doanh mới cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Doanh nghiệp hiện có thể tiếp cận nhiều dịch vụ phục vụ chuyển đổi xanh như tư vấn và đào tạo ESG, kiểm kê khí nhà kính, xây dựng kế hoạch giảm phát thải, khai báo Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), định lượng dấu chân carbon sản phẩm, phát triển tín chỉ carbon hay xây dựng lộ trình trung hòa carbon, Net Zero.

Ngoài ra, bài toán vốn cũng đang được giải quyết bằng những mô hình linh hoạt hơn. Cụ thể, trong lĩnh vực điện mặt trời mái nhà, bên cạnh phương án doanh nghiệp tự đầu tư toàn bộ, mô hình 50-50 cho phép khách hàng trả trước 50% chi phí, phần còn lại được trả dần trong 3-5 năm, qua đó giảm đáng kể áp lực vốn ban đầu.

Với mô hình ESCO (Công ty dịch vụ năng lượng), nhà đầu tư có thể tài trợ toàn bộ dự án, doanh nghiệp không phải bỏ chi phí đầu tư ban đầu và không phải chịu chi phí bảo dưỡng, vận hành. Tiền điện được thanh toán theo sản lượng đã cam kết. Những mô hình này cho thấy khi được thiết kế phù hợp, tài chính xanh có thể trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi thay vì tạo thêm gánh nặng chi phí.

Hỗ trợ từ thông tin đến hồ sơ vay

Ở góc độ chính sách, bà Trần Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Chính sách, môi trường kinh doanh và hợp tác quốc tế, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho rằng kinh doanh bền vững đã trở thành yêu cầu thực tế. Sức mua suy yếu tại một số thị trường lớn, biến động địa chính trị, chi phí sản xuất kinh doanh gia tăng cùng yêu cầu chặt chẽ hơn về xuất xứ và truy xuất nguồn gốc đang buộc doanh nghiệp thay đổi.

Trong nước, định hướng phát triển khu vực kinh tế tư nhân tạo thêm không gian cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm hỗ trợ từ gia tăng số lượng sang nâng cao chất lượng, khả năng thích ứng và năng lực phát triển bền vững.

Thời gian qua, các hoạt động đào tạo và tư vấn đã được triển khai. Theo thông tin được bà Hương nêu tại hội thảo, Bộ Tài chính đã đào tạo 240 trong mục tiêu 500 tư vấn viên ESG miễn phí, khoảng 5.800 học viên tham gia 130 khóa đào tạo ESG tại các tỉnh, thành.

Giai đoạn 2022 - 2025, thông qua Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khu vực tư nhân kinh doanh bền vững theo Quyết định 167, có 10.700 doanh nghiệp được đào tạo, trong đó 65% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, 1.500 doanh nghiệp được tư vấn chuyển đổi xanh toàn diện, 320 doanh nghiệp hoàn thiện báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn GRI (sáng kiến báo cáo toàn cầu). Cùng với đó, 58 mô hình kinh tế tuần hoàn thí điểm được triển khai, tập trung vào sản xuất, nông nghiệp và chế biến.

Bà Trần Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Chính sách, môi trường kinh doanh và hợp tác quốc tế, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể, Bộ Tài chính phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Tuy nhiên, theo bà Hương, quá trình chuyển từ nhận thức sang hành động vẫn chậm. Doanh nghiệp còn khó tiếp cận bộ tiêu chí đánh giá kinh doanh bền vững, thiếu chuyên gia ESG và nguồn lực tư vấn; khả năng huy động tài chính cho chuyển đổi cũng hạn chế.

Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030, được phê duyệt tại Quyết định 926/QĐ-TTg ngày 25/5/2026, đặt mục tiêu hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã, đồng thời xây dựng ít nhất 20 mô hình điển hình. Để hỗ trợ đến được với nhóm doanh nghiệp nhỏ, VWEC đề xuất tiêu chí phù hợp với dự án quy mô nhỏ, thủ tục đơn giản hơn và lồng ghép yếu tố giới trong các chương trình.

Với các tổ chức trung gian, đề xuất đi vào những việc cụ thể: xây dựng mẫu phương án sản xuất xanh, bảng tự đánh giá doanh nghiệp; phối hợp với ngân hàng trong sàng lọc, hoàn thiện hồ sơ và theo dõi dự án, thay vì chỉ giới thiệu khách hàng.

Đối với ngân hàng, hướng được đặt ra là phát triển sản phẩm tín dụng vi mô, thiết kế quy trình và hồ sơ phù hợp hơn với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ, đồng thời tăng cường tư vấn trong quá trình vay. Việc thẩm định được khuyến nghị nghiên cứu theo hướng giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống, xem xét thêm uy tín của tổ chức nhóm, lịch sử hoạt động cộng đồng hoặc sự bảo lãnh của tổ chức trung gian.