Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Ảnh: Media Quốc hội.

Ngày 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, với 471/474 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Trước khi biểu quyết, trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở 113 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ và hội trường cùng Kết luận số 177 ngày 17/8/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã rà soát, tiếp thu và hoàn thiện dự thảo Luật.

Một trong những nội dung được tiếp thu là bổ sung nguyên tắc áp dụng khi có quy định khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác; rà soát 13 nội dung giao Chính phủ và 7 nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo cũng ưu tiên nguồn lực cho đầu tư hạ tầng Hải quan số, đồng thời bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia. Các quy định được chỉnh lý theo hướng ngắn gọn, thống nhất thuật ngữ, hạn chế trùng lặp, chồng chéo với các luật có liên quan như Luật Bưu chính, Luật Thương mại điện tử, Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Thanh tra...

Đối với Cơ chế một cửa quốc gia, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ.

Dự thảo Luật cũng bổ sung nghĩa vụ đối với một số nhóm chủ thể mới như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ sàn thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa... phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Về kiểm tra, giám sát hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, việc quy định ở cấp Luật là cần thiết. Tuy nhiên, dự thảo Luật chỉ quy định những nguyên tắc cơ bản, còn ngưỡng giá trị, quy trình và lộ trình xác thực định danh điện tử sẽ được Chính phủ quy định chi tiết.

Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Cụ thể, Điều 16a về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử quy định:

Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan.

Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện định danh, xác thực điện tử. Chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu về thương mại điện tử của cơ quan hải quan khi thực hiện định danh, xác thực điện tử.

Chủ quản nền tảng thương mại điện tử, chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa cho cơ quan hải quan. Chính phủ quy định chi tiết điều này.

Về đại lý làm thủ tục hải quan, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ quy định về quản lý và hoạt động, không quy định về điều kiện kinh doanh, bởi điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm theo Luật Đầu tư. Việc quản lý được chuyển sang cơ chế hậu kiểm theo tiêu chuẩn nghề nghiệp.

Về địa điểm làm thủ tục hải quan, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong quy hoạch, thiết kế, xây dựng cửa khẩu, bố trí địa điểm làm thủ tục và nơi lưu giữ hàng hóa xuất nhập khẩu; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với đặc thù từng địa điểm.

Đối với hồ sơ khai hải quan, dự thảo Luật bổ sung quy định xử lý trường hợp hệ thống gặp sự cố, có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu, vùng xa và bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải. Việc phân định giữa sai sót, sơ suất vô ý với hành vi cố tình vi phạm cũng được hướng dẫn cụ thể tại văn bản dưới luật.

Về kiểm tra thực tế hàng hóa, thẩm quyền quyết định trường hợp khác được chuyển từ Thủ trưởng cơ quan Hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính. Đối với hàng hóa tồn đọng, Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ quy định chi tiết trách nhiệm và cơ chế xử lý.

Dự thảo Luật cũng điều chỉnh một số quy định về kho ngoại quan, kho bảo thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ, cửa hàng miễn thuế và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hiện cả nước chỉ có một kho bảo thuế tại TP HCM, do đó việc bãi bỏ chế định này dự kiến không tạo tác động đáng kể.

Các quy định về hàng hóa quá cảnh, trung chuyển được thống nhất với pháp luật về quản lý ngoại thương và điều ước quốc tế. Dự thảo đồng thời bổ sung quy định tương thích với Cơ chế quá cảnh ASEAN và mở rộng giám sát tuyến đường qua định vị vệ tinh tại Nghị định.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, giai đoạn 2021-2025, cơ quan Hải quan đã bắt giữ và xử lý 81.928 vụ vi phạm, chuyển khởi tố 176 vụ. Riêng 7 tháng đầu năm 2026, cơ quan Hải quan đã xử lý 13.413 vụ, chuyển khởi tố 7 vụ.