Từ Hà Nội, mất khoảng ba giờ di chuyển trên quãng đường hơn 170 km để đến xã Phong Quang (Thái Nguyên), nơi bắt đầu hành trình khám phá suối, thác Lủng Páng và vùng chè Shan tuyết cổ thụ giữa đại ngàn. Đây là một trong những điểm đến mới được giới thiệu trong chương trình khảo sát sản phẩm du lịch do Trung tâm Khai thác, Xúc tiến phát triển du lịch Thái Nguyên tổ chức ngày 15-16/6.

Xuyên qua những cánh rừng vầu, các dòng suối mát lạnh và những khoảng bình nguyên nằm giữa núi rừng, hành trình dẫn đoàn đến vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc - nơi đang được kỳ vọng trở thành một mắt xích mới trong hệ sinh thái du lịch gắn với chè của Thái Nguyên.

Trải nghiệm hiking xuyên rừng nguyên sinh tới suối thác Lủng Páng. Ảnh: Anh Đoàn

Từ suối, thác đến hành trình “trà trong mây”

Từ trung tâm hành chính phường Bắc Kạn, đoàn khảo sát di chuyển khoảng 20 km theo tuyến Bắc Kạn - Ba Bể trước khi dừng xe và bắt đầu cung đi bộ khám phá suối, thác Lủng Páng. Tổng quãng đường hiking cả đi và về vào khoảng 8 km, phù hợp với những người yêu thích vận động ngoài trời ở cường độ vừa phải.

Nhiều đoạn đường mòn đã được Công ty cổ phần Dược liệu quý Thiên Xanh, đơn vị đang được giao quản lý và khai thác tuyến du lịch này, gia cố bằng cầu tre và lối đi tạm nhằm tạo thuận lợi hơn cho việc di chuyển nhưng vẫn giữ được dáng vẻ tự nhiên khi băng qua những triền đồi, khe núi.

Sau khoảng 1 km, thác Lủng Páng hiện ra giữa màu xanh của núi rừng. Dòng nước từ khu vực Phja Hiêng đổ xuống từ độ cao khoảng 15 m, tạo thành hồ nước tự nhiên và dòng suối mát lạnh dưới chân thác.

Hơi nước mát lạnh lan tỏa quanh khu vực tạo nên một khoảng nghỉ chân dễ chịu giữa hành trình xuyên rừng. Ảnh: Ngọc Linh

Rời khu vực thác, đoàn tiếp tục di chuyển thêm khoảng 2 km để đến một điểm dừng chân nằm trên nền dấu tích thửa ruộng bậc thang cũ. Tại đây, đơn vị quản lý đã dựng một vài chòi nghỉ bên cạnh khe suối phục vụ du khách. Không gian tương đối rộng, phù hợp cho các hoạt động dã ngoại hoặc cắm trại quy mô nhỏ. Điểm nhấn của khu vực là một khối đá nguyên sinh lớn có hình dáng tựa đầu rùa nằm giữa thảm cỏ tự nhiên.

Tiếp tục men theo lối mòn thêm khoảng 1 km, cảnh quan mở ra một vùng bình nguyên tương đối bằng phẳng với những khối đá nguyên sinh nằm rải rác trên nền cỏ tạo nên một không gian thoáng đãng, khác biệt với cảnh quan rừng vầu ở phần đầu hành trình.

Đi sâu hơn về phía thượng nguồn, đoàn khảo sát đến vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc. Giữa rừng vầu và thảm thực vật bản địa, những cây chè cổ thụ dần hiện ra với thân cây xù xì, có cây lớn đến mức một người ôm không xuể. Đây cũng là điểm cuối của hành trình.

Riêng vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc hiện có 12 cây được công nhận là Cây Di sản Việt Nam vào cuối năm 2025. Theo người dân địa phương, nhiều cây chè đã tồn tại qua nhiều thế hệ và vẫn được khai thác búp theo phương thức truyền thống.

Bà Nguyễn Thị Thu Nga, Giám đốc Công ty cổ phần dược liệu quý Thiên Xanh

Trao đổi với Mekong ASEAN, bà Nguyễn Thị Thu Nga, Giám đốc Công ty cổ phần dược liệu quý Thiên Xanh, cho biết nguồn nước từ khu vực núi Phja Hiêng không chỉ góp phần tạo nên cảnh quan đặc trưng của vùng Bằng Phúc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hương vị của chè Shan tuyết.

“Cùng một loại trà nhưng khi pha bằng nguồn nước từ Phja Hiêng sẽ cho hương vị khác hẳn. Chính nguồn nước này cũng tạo nên danh tiếng của rượu Bằng Phúc từ nhiều năm nay,” bà Nga chia sẻ.

Là chủ cơ sở lưu trú Sơn Nữ Hill tại khu vực Bắc Kạn cũ, bà Nga cho biết ý tưởng phát triển tuyến du lịch Lủng Páng xuất phát từ mong muốn khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có của địa phương sau khi trung tâm hành chính tỉnh chuyển về Thái Nguyên.

Theo bà, bên cạnh cảnh quan suối, thác còn khá nguyên sơ, khu vực này còn sở hữu vùng chè Shan tuyết cổ thụ, hệ sinh thái rừng tự nhiên và đời sống văn hóa đa dạng của nhiều cộng đồng dân tộc. Đây đều là những nguồn tài nguyên có thể bổ trợ cho nhau để hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm thay vì khai thác riêng lẻ.

"Khách đến lưu trú không chỉ cần một nơi để nghỉ qua đêm mà còn cần những trải nghiệm để kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu tại địa phương," bà Nga cho biết.

Đơn vị đang xây dựng các chương trình trải nghiệm trong ngày và lưu trú qua đêm theo hướng kết nối cảnh quan suối thác, rừng tự nhiên, vùng chè Shan tuyết và đời sống cộng đồng địa phương thành một hành trình thống nhất.

Trong mô hình này, người Dao Tiền, Dao Đỏ, Sán Chỉ, Sán Chay, Tày và Nùng sinh sống tại khu vực được khuyến khích tham gia trực tiếp vào các hoạt động phục vụ du khách, từ dẫn đường, chuẩn bị lán trại, chế biến ẩm thực đến giới thiệu phong tục tập quán và các hoạt động văn hóa truyền thống.

Tuyến hiking Lủng Páng cho thấy cách Thái Nguyên đang tìm kiếm những trải nghiệm mới để làm phong phú thêm sản phẩm du lịch gắn với chè. Tuy nhiên, nếu cảnh quan thiên nhiên tạo nên sức hút ban đầu thì văn hóa trà vẫn được nhiều doanh nghiệp và địa phương xem là nền tảng để xây dựng bản sắc cho điểm đến.

Du lịch mở thêm không gian giá trị cho cây chè

Hành trình khảo sát không dừng lại ở Lủng Páng. Tại xã Vô Tranh, các doanh nghiệp lữ hành, hợp tác xã chè và cơ quan quản lý tiếp tục thảo luận về một hướng đi khác của du lịch Thái Nguyên: gia tăng giá trị cho cây chè thông qua trải nghiệm và văn hóa trà.

Tại Hợp tác xã chè sạch Đạt Phát ở xã Vô Tranh, các thành viên đoàn khảo sát được trải nghiệm hái chè, sao chè, ướp trà sen, thưởng trà và tìm hiểu quy trình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP. Không chỉ dừng ở việc bán sản phẩm, hợp tác xã đang tìm cách gia tăng giá trị thông qua các hoạt động trải nghiệm gắn với nghề chè và văn hóa trà.

Toàn cảnh hội thảo Phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà trên địa bàn xã Vô Tranh. Ảnh: Ngọc Linh

Những hướng đi mới cũng đang xuất hiện tại nhiều cơ sở sản xuất chè khác ở Vô Tranh. Hơn 10 năm qua, Hợp tác xã Thái Ninh kiên trì phát triển sản phẩm chè tím và đang hoàn thiện hồ sơ chứng nhận. Trong khi đó, Hợp tác xã trà Saemaul Phú Nam 1 áp dụng mô hình sản xuất chè sạch theo kinh nghiệm của Hàn Quốc, hướng tới xây dựng các sản phẩm chè chất lượng cao phục vụ thị trường.

Tuy nhiên, không phải mô hình nào cũng dễ dàng chuyển hóa thành sản phẩm du lịch. Bà Vũ Thị Nhung, Giám đốc Hợp tác xã chè An Thái, cho biết đơn vị sở hữu vùng chè hữu cơ có cảnh quan đẹp với dòng sông xanh uốn quanh chân đồi. Dù đã nhiều lần tính đến việc kết hợp sản xuất chè với du lịch trải nghiệm, kế hoạch này vẫn gặp không ít trở ngại do hạn chế về nguồn vốn đầu tư và thiếu lực lượng lao động trẻ tham gia phát triển dịch vụ.

Nhìn ở quy mô rộng hơn, đây cũng là một phần trong định hướng phát triển ngành chè của tỉnh. Nghị quyết số 11 của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi sản xuất chè hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao, gắn sản xuất và chế biến chè với du lịch sinh thái, du lịch nông nghiệp và trải nghiệm nhằm nâng cao giá trị cho ngành chè địa phương.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp du lịch, việc mở rộng không gian phát triển cho cây chè không chỉ đến từ các chính sách hỗ trợ sản xuất mà còn từ sự đa dạng ngày càng lớn của các vùng chè trong tỉnh.

Trao đổi riêng với Mekong ASEAN bên lề chương trình khảo sát, bà Trần Nữ Ngọc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Thái Nguyên, cho rằng sự đa dạng của các vùng chè và mô hình sản xuất đang tạo thêm dư địa để địa phương phát triển các sản phẩm du lịch có bản sắc riêng. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, ngành du lịch tỉnh cũng có thêm nhiều tiềm năng nhờ sự bổ sung về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa.

"Nếu trước đây Thái Nguyên được biết đến với Tứ đại danh trà gồm Tân Cương, La Bằng, Trại Cài và Khe Cốc thì nay sự hiện diện của chè Shan tuyết Bắc Kạn cũ đang bổ sung thêm một sắc thái mới cho bản đồ chè của địa phương," bà Ngọc Anh chia sẻ.

Theo bà, mỗi vùng chè có điều kiện địa hình, thổ nhưỡng và vi khí hậu khác nhau, tạo nên những hương vị riêng biệt. Đây là cơ sở để địa phương xây dựng những sản phẩm du lịch chè có bản sắc thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan và thưởng trà đơn thuần.

Văn hóa bản địa là nền tảng cho sự phát triển bền vững

Các nghệ nhân giới thiệu và hướng dẫn du khách trải nghiệm múa Tắc Xình - điệu múa của người Sán Chay xã Vô Tranh đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2014. Ảnh: Anh Đoàn

Không chỉ là nơi trải nghiệm hái chè, sao chè hay thưởng trà, Vô Tranh còn là điểm dừng chân của đoàn khảo sát trong cuộc trao đổi về hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà của Thái Nguyên.

Tại hội thảo Phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà trên địa bàn xã Vô Tranh, nhiều doanh nghiệp lữ hành cho rằng bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc mới là yếu tố quyết định sức hấp dẫn lâu dài của các sản phẩm du lịch.

Bà Hoàng Thị Mai, Giám đốc Công ty Khám phá Châu Á, cho rằng dù địa phương lựa chọn phát triển du lịch cộng đồng hay du lịch trải nghiệm theo mô hình nào thì điều quan trọng nhất vẫn là giữ gìn được những giá trị bản địa của từng cộng đồng dân cư.

“Du khách nước ngoài hay nội địa đến khu vực trung du, miền núi cửa ngõ vùng Đông Bắc mong muốn được trải nghiệm văn hóa bản địa nguyên sơ, không lai tạp. Bản sắc văn hóa mới là cái gốc bền vững,” bà Mai nhận định.

Theo bà, việc khuyến khích người dân gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt của điểm đến và thôi thúc du khách quay trở lại.

Quan điểm này cũng được nhiều doanh nghiệp lữ hành liên hệ với các mô hình du lịch cộng đồng đang hình thành tại địa phương. Tại thôn Khuân Bang, xã Chợ Mới, một số hộ dân đã bắt đầu phát triển dịch vụ lưu trú và đón khách trải nghiệm. Theo các đơn vị lữ hành, bên cạnh việc hoàn thiện hạ tầng và dịch vụ, việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống sẽ là yếu tố quyết định để tạo nên dấu ấn riêng cho mô hình du lịch cộng đồng.

Ông Lương Duy Danh, Giám đốc Công ty Fivestar Travel, cũng cho rằng các sản phẩm du lịch mới sẽ trở nên hấp dẫn hơn khi được kết nối với đời sống cộng đồng, văn hóa dân tộc, ẩm thực và những câu chuyện bản địa. Đây cũng là hướng phát triển mà nhiều điểm đến trên thế giới đang theo đuổi nhằm tạo ra những trải nghiệm khác biệt thay vì chỉ dựa vào cảnh quan tự nhiên.

Theo bà Chu Thị Đỗ, Phó Giám đốc Trung tâm Khai thác, Xúc tiến phát triển du lịch Thái Nguyên, các hoạt động kết nối, khảo sát sản phẩm du lịch được triển khai nhằm thực hiện Đề án 17 của Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, trong đó tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch riêng biệt, độc đáo và có sức cạnh tranh cao.

Thái Nguyên kết nối hệ sinh thái trà với du lịch trải nghiệm. Ảnh: Anh Đoàn

Từ những cây chè Shan tuyết cổ thụ giữa núi rừng Phong Quang đến các vùng chè lâu đời ở Vô Tranh, hành trình khảo sát cho thấy Thái Nguyên đang sở hữu nhiều chất liệu để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm. Tuy nhiên, như nhiều doanh nghiệp lữ hành chia sẻ, cảnh quan thiên nhiên hay những vùng chè nổi tiếng mới chỉ tạo nên lý do để du khách tìm đến. Điều quyết định khả năng giữ chân họ lại nằm ở những câu chuyện văn hóa và bản sắc của cộng đồng địa phương.

Thái Nguyên đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng

Nậm Nghiệp – Khi người Mông làm chủ kinh tế bản địa

Du lịch leo núi mở lối thoát nghèo và hành trình sinh kế mới ở Hữu Liên