Các đại biểu tại Hội trường. Ảnh: Media Quốc hội.

Luật quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thành phố là đô thị loại đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Luật gồm 5 chương, 66 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.

Mở ra một khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn cho đô thị đặc biệt

Luật Phát triển đô thị quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thành phố là đô thị loại đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. TP HCM và thành phố khác là đô thị đặc biệt được áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt quy định tại luật. Riêng TP Hà Nội thực hiện theo quy định của Luật Thủ đô.

Theo đó, HĐND thành phố được trao những quyền lực tự chủ rất lớn:

Tự quyết định biên chế: Được quyền quyết định tổng số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm không vượt quá 20% so với số lượng Trung ương giao, với điều kiện tự cân đối và chi trả lương hoàn toàn từ nguồn ngân sách Thành phố.

Tự chủ bộ máy: Quyết định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các cơ quan chuyên môn và tổ chức hành chính khác thuộc phạm vi quản lý; tự quy định chính sách thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức từ nguồn ngân sách địa phương.

Thí điểm chính sách mới: Thành phố được quyền quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định (ngoài lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo) với thời gian thí điểm không quá 5 năm.

Đáng chú ý, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền được đặt song song với yêu cầu kiểm soát quyền lực. Luật bổ sung điều kiện "phải có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội" đối với trường hợp Chính phủ ban hành Nghị định thí điểm cơ chế, chính sách khác hoặc chưa được quy định trong Luật Phát triển đô thị và các văn bản quy phạm pháp luật khác của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Phạm vi thí điểm cũng được giới hạn là "để đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội". Việc chỉnh lý nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch, bảo đảm yêu cầu kiểm soát quyền lực, thống nhất cách hiểu và tính khả thi trong áp dụng.

Về khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, luật bổ sung thẩm quyền của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định yêu cầu, điều kiện cụ thể của phòng giao dịch của chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong khu thương mại tự do nhằm kiểm soát chặt chẽ, hạn chế rủi ro về quản lý ngoại hối, phòng, chống và rửa tiền cũng như tránh tạo sức ép cạnh tranh lớn đối với các ngân hàng trong nước.

Cùng với đó, Chính phủ được bổ sung thẩm quyền trong việc quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, tạo cơ sở để hoàn thiện các cơ chế pháp lý cụ thể cho tổ chức thực hiện.

Về phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, luật điều chỉnh thẩm quyền quy định "điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, phát hành sản phẩm tài chính quốc tế thông qua Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam" từ Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế tại thành phố sang HĐND thành phố và bổ sung điều kiện phải có ý kiến của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước.

Đồng thời, luật bổ sung quy định Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ khác tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam theo Giấy phép thành lập và hoạt động cho tổ chức trong nước để giao dịch, thu hút vốn quốc tế.

Một nội dung được bổ sung, chỉnh lý đáng chú ý khác trong Luật là cơ chế đối với khu đô thị lấn biển. Theo đó, khu đô thị lấn biển không phải một đơn vị hành chính hay một cấp chính quyền độc lập, mà chỉ là khu vực phát triển đô thị hình thành thông qua hoạt động lấn biển, vẫn thuộc phạm vi quản lý của các đơn vị hành chính hiện hữu.

Thời hạn hoạt động của dự án khu đô thị lấn biển không quá 70 năm. Theo luật, việc đầu tư, xây dựng khu đô thị lấn biển phải đảm bảo nhiều nguyên tắc như về quy hoạch, an ninh quốc phòng, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển. Đồng thời, các dự án chỉ được thực hiện khi đánh giá đầy đủ điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động đến khu vực ven biển và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Luật quy định nhà đầu tư chiến lược không được chuyển nhượng toàn bộ dự án khi chưa hoàn thành. Tuy nhiên, nhà đầu tư có thể được chuyển nhượng không quá 50% phần diện tích đất lấn biển đã hoàn thành đầy đủ hệ thống hạ tầng kỹ thuật khung của dự án.

Quốc hội giao Chính phủ quy định tiêu chí với dự án khu đô thị lấn biển để thu hút nhà đầu tư chiến lược, cũng như điều kiện xác định nhà đầu tư chiến lược để được hưởng cơ chế, chính sách.