Sáng 1/4 (14/2 âm lịch), tại di tích quốc gia đặc biệt chùa Giám (xã Cẩm Giang, thành phố Hải Phòng), Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc phối hợp cùng UBND xã Cẩm Giang, Ban quản trị chùa Giám trang trọng tổ chức lễ khai hội truyền thống chùa Giám năm 2026, tưởng niệm 626 năm ngày viên tịch của đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh (1400 - 2026).

Đại diện lãnh đạo một số cơ quan ở Trung ương; lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng; một số cơ quan đến từ tỉnh thành lân cận; Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc; xã Cẩm Giang và một số xã, phường lân cận cùng người dân và du khách dự lễ khai hội, lễ tưởng niệm. Ảnh: Mekong ASEAN.

Ông Lê Duy Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, Trưởng Ban tổ chức lễ hội chùa Giám năm 2026 cho biết, Cẩm Giang là vùng đất cổ linh thiêng, với những di sản văn hóa đặc sắc trong đó có chùa Giám. Chùa có tên chữ là Nghiêm Quang tự, được khởi dựng từ thời Lý (thế kỷ 12) ở ngoài đê ven sông Thái Bình.

Thời Hậu Lê (thế kỷ 17), chùa được tu bổ, tôn tạo mở rộng với quy mô lớn gồm nhiều công trình kiến trúc, nghệ thuật có giá trị tiêu biểu. Năm 1971, do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, chùa được di chuyển về địa điểm hiện nay thuộc thôn 2, xã Cẩm Giang.

Ông Lê Duy Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, Trưởng Ban tổ chức lễ hội chùa Giám năm 2026 đọc diễn văn tưởng niệm, khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Năm 2024, chùa được Nhà nước trùng tu, tôn tạo quy mô lớn với kiến trúc “nội công ngoại quốc” gồm Tam quan, Phật điện, Cửu Phẩm Liên Hoa, Hậu đường, tả hữu hành lang.

Trải qua thăng trầm của lịch sử, ngày nay chùa Giám vẫn lưu dấu ấn kiến trúc của nhiều thời đại cùng các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú. Trong đó, tòa Cửu Phẩm Liên Hoa có niên đại thế kỷ 17, không chỉ là một công trình kiến trúc nghệ thuật Phật giáo độc đáo mà còn là minh chứng cho thành tựu về nghệ thuật tạo tác kiến trúc dân gian đạt đến độ hoàn mỹ. Năm 2015, tòa Cửu Phẩm Liên Hoa được Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia.

Năm 2017, chùa Giám cùng với di tích đền Xưa, đền Bia đã được Nhà nước xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Ông Vũ Đình Tiến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng gióng trống; ông Vũ Mạnh Huy, Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Giang, đồng Trưởng Ban tổ chức lễ hội chùa Giám năm 2026 thỉnh chiêng khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Cũng theo ông Lê Duy Mạnh, từ khi khởi dựng, chùa Giám đã là một trung tâm tôn giáo nổi tiếng của vùng đất xứ Đông. Đây cũng là nơi gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của thiền sư Tuệ Tĩnh - ông Tổ của nền y học cổ truyền Việt Nam.

Nhà sư cung tuyên thân thế, sự nghiệp đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh. Ảnh: Mekong ASEAN.

Đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, biệt danh Hồng Nghĩa, pháp hiệu Tuệ Tĩnh. Ông sinh năm 1330, trong một gia đình nghèo tại làng Nghĩa Phú, phủ Thượng Hồng, nay là thôn Nghĩa Phú, xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng. Lên 6 tuổi, ông mồ côi cha mẹ và được nhà sư chùa Giám đón về nuôi ăn học.

Năm 22 tuổi, ông thi đỗ Thái học sinh nhưng không ra làm quan mà nương nhờ cửa Phật, lấy hiệu là Tuệ Tĩnh, suốt đời theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu thuốc nam chữa bệnh cứu người.

Các đại biểu dâng hương tại chùa Giám. Ảnh: Mekong ASEAN.

Tuệ Tĩnh không dừng lại ở vị trí một thầy thuốc chữa bệnh, ông còn tự mình truyền bá phương pháp vệ sinh, tổ chức cơ sở chữa bệnh trong nhà chùa và trong nhân dân.

Theo các nguồn tài liệu, trong 30 năm hoạt động ở cộng đồng, Tuệ Tĩnh đã xây dựng 24 ngôi chùa, biến các ngôi chùa này thành y xá chữa bệnh. Ông đã vận động tăng ni, phật tử trồng, thu hái thuốc nam để chữa bệnh; giảng giải cho tăng ni, phật tử và nhân dân cách phòng và chữa bệnh bằng thuốc nam.

Người dân và du khách dâng hương tại chùa Giám. Ảnh: Mekong ASEAN.

Với phương châm “Nam dược trị Nam nhân”, ông đã nghiên cứu những cây cỏ Việt Nam dùng để chữa bệnh, sưu tầm các bài thuốc giản dị, thông dụng trong dân gian, đúc rút kinh nghiệm trị bệnh của thuốc Bắc để gây dựng một sự nghiệp y học mang tính dân tộc đại chúng.

Ông đã tập hợp nhiều y án, gồm 182 chứng bệnh được chữa bằng 3.873 phương thuốc. Ông nghiên cứu và để lại 2 tác phẩm y học lớn là “Hồng Nghĩa giác tự y thư” và “Nam dược thần hiệu”; hơn 600 năm qua, những tác phẩm này vẫn là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của nền y học dân tộc Việt Nam.

Tiết mục múa lân tại lễ khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Nhờ học vấn uyên thâm, y thuật tinh thông, ông được tuyển chọn vào đoàn sứ bộ sang nhà Minh (Trung Quốc). Ông vẫn làm thuốc chữa bệnh, được vua Minh phong là Đại y thiền sư. Năm 1400, ông mất tại Giang Nam, Trung Quốc. Tưởng niệm ngày mất của ông đã trở thành nguồn gốc lễ hội truyền thống chùa Giám hàng năm.

Tiết mục biểu diễn trống chào mừng lễ hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc Lê Duy Mạnh cho biết, lễ hội chùa Giám không chỉ là dịp tưởng niệm công lao to lớn của đại danh y Tuệ Tĩnh với nền y học nước nhà, mà còn là dịp để nhân dân và du khách bày tỏ lòng thành kính, tri ân đối với bậc danh nhân của dân tộc.

Đây cũng là dịp để đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá sâu rộng những giá trị tiêu biểu của di sản, đặc biệt là tư tưởng y học mang đậm tính nhân văn và bản sắc dân tộc của thiền sư Tuệ Tĩnh trong quá trình triển khai xây dựng hồ sơ đề nghị tổ chức Giáo dục, Văn hóa và Khoa học của Liên hợp quốc (UNESCO) tôn vinh ông là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2030.