INSPIRE Mekong 2026, chương trình do Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) - United Way Việt Nam phối hợp với Viện Mekong (Đại học Cần Thơ) triển khai, vừa khép lại chặng đường đào tạo và đồng kiến tạo bằng sự kiện Demo Day diễn ra ngày 31/7.
Chương trình được tài trợ bởi Hiệp hội Quyên góp Phúc lợi Xã hội Hàn Quốc (Community Chest of Korea - CCK) và MiTek Việt Nam, hướng tới phát triển năng lực AI, STEM, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng giải quyết các thách thức địa phương cho thanh niên, đặc biệt là sinh viên đại học và cao đẳng khu vực ĐBSCL.
Khác với nhiều cuộc thi khởi nghiệp dừng lại ở việc tìm kiếm ý tưởng hoặc trao giải cho những dự án xuất sắc, INSPIRE Mekong được thiết kế như một hành trình nhiều giai đoạn, đưa các đội sinh viên đi từ nhận diện vấn đề thực tiễn, nghiên cứu giải pháp, phát triển nguyên mẫu đến kết nối với doanh nghiệp và các tổ chức trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Các bài toán mà chương trình hướng tới đều xuất phát từ những thách thức của nông nghiệp, môi trường và phát triển bền vững tại ĐBSCL.
 |
| Các đội tham quan thực tế tại các hợp tác xã, doanh nghiệp đối tác của chương trình. Ảnh: MSD - United Way Việt Nam |
Sau lễ khởi động vào cuối tháng 5/2026, 15 đội dự án gồm các sinh viên đến từ nhiều trường đại học, cao đẳng trong khu vực bước vào giai đoạn cố vấn và đồng kiến tạo với sự đồng hành của 15 chuyên gia trong các lĩnh vực AI, STEM, đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm, kinh doanh và tác động xã hội, cùng 6 doanh nghiệp, hợp tác xã đối tác.
 |
| Các đội tham quan thực tế tại các hợp tác xã, doanh nghiệp đối tác của chương trình. Ảnh: MSD - United Way Việt Nam |
Thay vì chỉ hoàn thiện ý tưởng trên giấy, các đội được trực tiếp khảo sát thực địa tại cộng đồng, doanh nghiệp và các mô hình sản xuất để tìm hiểu nhu cầu, thu thập dữ liệu và kiểm chứng các giả định trước khi phát triển giải pháp.
 |
| Các đội tham quan thực tế tại các hợp tác xã, doanh nghiệp đối tác của chương trình. Ảnh: MSD - United Way Việt Nam |
Quá trình này tiếp tục được tăng tốc tại Hackathon INSPIRE Mekong diễn ra từ ngày 28-30/7. Trong ba ngày làm việc liên tục, các đội hoàn thiện nguyên mẫu, rà soát mô hình triển khai, tiếp tục khảo sát thực địa và nhận phản biện từ các chuyên gia, doanh nghiệp trước khi giới thiệu sản phẩm tại Demo Day.
Theo Ban tổ chức, cách tiếp cận của INSPIRE Mekong không đặt trọng tâm vào việc phát triển sản phẩm trong thời gian ngắn, mà hướng tới phương pháp đồng kiến tạo, nơi người học liên tục tương tác với doanh nghiệp và các bên liên quan để hoàn thiện giải pháp dựa trên nhu cầu thực tiễn.
Qua đó, chương trình kỳ vọng giúp thanh niên không chỉ phát triển năng lực ứng dụng AI và STEM mà còn hình thành tư duy đổi mới sáng tạo gắn với những bài toán cụ thể của địa phương.
Từ 15 nguyên mẫu được giới thiệu tại Demo Day, Hội đồng giám khảo đã lựa chọn 5 dự án bước tiếp vào giai đoạn thử nghiệm, kiểm chứng giải pháp trong điều kiện thực tế. Trong giai đoạn này, các nhóm sẽ tiếp tục hoàn thiện sản phẩm với sự đồng hành của chuyên gia và doanh nghiệp trước khi hướng tới khả năng ứng dụng rộng rãi.
 |
| 5 đội xuất sắc nhất được vào giai đoạn triển khai thử nghiệm giải pháp trong thực tế. Ảnh: MSD - United Way Việt Nam. |
Năm dự án được lựa chọn phản ánh ba hướng tiếp cận nổi bật của nông nghiệp hiện nay: canh tác thông minh dựa trên dữ liệu, số hóa chuỗi giá trị và kinh tế tuần hoàn.
Ở nhóm giải pháp phục vụ canh tác thông minh, Soil Rhythm lựa chọn bài toán sức khỏe đất. Hệ thống ứng dụng AI và IoT để tự động đo lường, đánh giá chất lượng đất, giảm khoảng 50% thời gian ghi chép, đồng thời tích hợp mã QR cập nhật theo thời gian thực nhằm hỗ trợ truy xuất nguồn gốc.
Trong khi đó, AzoLoop System của đội Azo-MAPP Team tập trung vào quản lý nước và dinh dưỡng thông qua hệ thống tưới, châm phân sinh học thông minh sử dụng bèo hoa dâu (Azolla), tích hợp AI để giám sát tình trạng đất và hỗ trợ người sản xuất đưa ra quyết định canh tác.
Ở một hướng tiếp cận khác, DuriTrust của đội TechTrustTeam (3T) hướng tới số hóa quy trình chăm sóc sầu riêng. Giải pháp cho phép điều khiển hệ thống tưới từ xa qua ứng dụng trên điện thoại, tự động ghi nhật ký canh tác bằng dữ liệu từ thiết bị, ứng dụng AI để nhận diện sớm bệnh trên lá và cập nhật thông tin truy xuất nguồn gốc theo thời gian thực.
Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất, các nhóm sinh viên cũng tìm cách gia tăng giá trị cho nông sản và tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên sẵn có. Đội BSFL Mekong phát triển giải pháp chuyển hóa phụ phẩm thành nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cho vật nuôi, góp phần giảm phát thải tại nguồn, giảm chi phí thức ăn chăn nuôi và tăng thu nhập cho nông hộ.
Còn đội Trái Tim Xanh xây dựng mô hình trồng nấm linh chi hữu cơ kết hợp truy xuất nguồn gốc nhằm minh bạch thông tin sản phẩm, chống hàng giả và nâng cao giá trị thương hiệu.
 |
| Bà Trần Vân Anh, Phó Viện trưởng MSD – United Way Việt Nam. Ảnh: MSD - United Way Việt Nam |
Theo bà Trần Vân Anh, Phó Viện trưởng MSD – United Way Việt Nam, giá trị lớn nhất mà INSPIRE Mekong hướng tới không phải là tìm ra một đội dự án xuất sắc nhất, mà là tạo dựng hành trình để thanh niên được trải nghiệm đầy đủ quá trình đổi mới sáng tạo, từ nhận diện vấn đề, phát triển giải pháp, tiếp nhận phản biện đến hoàn thiện sản phẩm cùng chuyên gia và doanh nghiệp.
Đặc biệt, mỗi thách thức mà các đội giải quyết không phải là những giả định chung chung mà đều xuất phát từ bài toán thực tế do doanh nghiệp và hợp tác xã đối tác đặt ra, qua đó góp phần xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo lâu dài cho thanh niên.
Sau Demo Day, 5 dự án sẽ tiếp tục nhận hỗ trợ về chuyên môn, nguồn lực và kết nối để triển khai thử nghiệm, thu thập dữ liệu, đánh giá hiệu quả và hoàn thiện giải pháp trước khi mở rộng cơ hội hợp tác với doanh nghiệp, các trung tâm đổi mới sáng tạo và các chương trình ươm tạo tiếp theo.
 |
| TS. Võ Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ. Ảnh: MSD - United Way Việt Nam |
TS Võ Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Mekong (Đại học Cần Thơ), đánh giá điều đáng ghi nhận là các đội không chỉ phát triển một sản phẩm mà còn hình thành tư duy giải quyết vấn đề dựa trên nhu cầu thực tiễn của cộng đồng.
Theo ông, Demo Day không phải là điểm kết thúc mà là điểm khởi đầu cho giai đoạn các giải pháp tiếp tục được kiểm chứng, hoàn thiện và phát triển thông qua sự đồng hành của nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
