Tại buổi họp báo giữa kỳ tài khóa 2026 diễn ra sáng 7/10, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam, đã công bố chi tiết Gói hỗ trợ toàn diện hướng tới mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam. Gói hỗ trợ này từng được Chủ tịch JICA Tanaka Akihiko trực tiếp trình bày với Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trong chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 6/2026.

Ông Kobayashi Yosuke nhắc lại cột mốc tháng 7/2026 đánh dấu kỷ niệm 53 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản, thời điểm mà mức độ tin cậy giữa hai quốc gia đã đạt đến một tầm cao mới. Ông nhấn mạnh, JICA vinh dự được góp phần vun đắp lòng tin đó, với lực lượng nòng cốt là 40 tình nguyện viên và 31 chuyên gia dài hạn đang làm việc chặt chẽ cùng các đối tác Việt Nam trên cả nước.

Đánh giá về bối cảnh vĩ mô, Trưởng đại diện JICA nhận định Việt Nam đã bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu như trước đây, tăng trưởng chủ yếu dựa vào các ngành sản xuất thâm dụng lao động và dòng vốn FDI, thì nay, để đạt mục tiêu quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang cần những động lực tăng trưởng mới.

Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh toàn cầu biến động mạnh về an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và sự trỗi dậy của công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI). Nắm bắt nhu cầu đó, gói hỗ trợ của JICA được thiết kế xoay quanh 4 trọng tâm chiến lược, có tính bổ trợ chặt chẽ lẫn nhau:

Thứ nhất, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực. Xác định con người là trái tim của quá trình chuyển đổi, JICA tập trung hỗ trợ các lĩnh vực chiến lược như công nghệ vũ trụ, bán dẫn, AI và DX. Ông Kobayashi cho biết, JICA hiện đang trao đổi với Chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới dành riêng cho AI và chuyển đổi số.

JICA cũng tiếp tục thúc đẩy "tuần hoàn chất xám" thông qua dự án Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS) đưa 29 cán bộ lãnh đạo tương lai sang Nhật Bản đào tạo, đồng thời khởi động giai đoạn 3 của dự án Đại học Việt Nhật từ tháng 8/2026. Trước đó, vào tháng 3/2026, khoản vay 50 tỷ Yên (tương đương 8.206,5 tỷ đồng) hỗ trợ chuyển đổi xanh (GX) cũng đã được ký kết.

Thứ hai, phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. JICA định hướng hỗ trợ khối doanh nghiệp nội địa gia tăng giá trị và năng lực cạnh tranh thông qua đổi mới sáng tạo và nâng cấp công nghệ. Tính đến nay, thông qua chương trình Keieijuku, hơn 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam đã được đào tạo phương pháp quản trị kiểu Nhật.

Trên khía cạnh tài chính vĩ mô, Trưởng đại diện JICA bày tỏ sự tự hào khi cơ quan này đã cung cấp hỗ trợ kỹ thuật trong nhiều năm, góp phần giúp thị trường chứng khoán Việt Nam đón nhận những tác động tích cực từ triển vọng được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi hạng hai.

Đặc biệt, trong bối cảnh an ninh năng lượng được đề cao, JICA sẽ sớm triển khai một nghiên cứu khảo sát nhằm hỗ trợ Việt Nam tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.

Thứ ba, cải thiện môi trường đầu tư. Để đáp ứng yêu cầu về sự minh bạch và khả năng dự đoán từ các nhà đầu tư, JICA tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xây dựng và thực thi các thể chế, chính sách quan trọng. Trọng tâm hợp tác bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách thuế, và đổi mới mô hình quản trị (như triển khai chính quyền địa phương hai cấp).

Đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, sau khi tập trung vào bảo hộ nhãn hiệu, JICA đang chuẩn bị cho khả năng mở rộng hỗ trợ sang lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả trong tương lai.

Thứ tư, phát triển hạ tầng chiến lược. Đây được xem là nền tảng cốt lõi để triển khai hiệu quả ba trụ cột trên, với điểm nhấn đặc biệt là mục tiêu "chuyển giao công nghệ" từ Nhật Bản nhằm tăng cường năng lực công nghiệp dài hạn cho Việt Nam.

Bên cạnh các dự án hạ tầng đô thị quy mô lớn như ký hợp đồng cải tạo cống thoát nước tại TP HCM hay vận hành Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá (Hà Nội), JICA vẫn duy trì ưu tiên cho các khu vực khó khăn. Cụ thể, vào tháng 5/2026, hai hiệp định vay trị giá khoảng 40 tỷ Yên (249,8 triệu USD) đã được ký kết để phát triển đường giao thông, thủy lợi và cấp nước tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc.

Ông Kobayashi Yosuke khẳng định, gói hỗ trợ khẳng định cam kết của JICA trong việc đồng hành cùng chương trình cải cách của Việt Nam, bám sát tầm nhìn chung đã được lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất. Thông qua 4 trụ cột trọng tâm về khoa học công nghệ, năng lực doanh nghiệp nội địa, môi trường đầu tư và hạ tầng chiến lược, JICA kỳ vọng có thể hỗ trợ nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi thành công sang mô hình tăng trưởng mới.

Những nỗ lực này hướng tới mục tiêu hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực an ninh kinh tế và phát triển bền vững.

Tại phiên hỏi đáp trong khuôn khổ họp báo, chia sẻ với Mekong ASEAN về tình hình cam kết và giải ngân ODA trong giai đoạn từ tháng 10/2025 đến tháng 9/2026, ông Fukuda Chihiro, Phó Trưởng đại diện JICA Việt Nam phụ trách các dự án vốn vay cho biết, quy mô cam kết vốn vay bằng đồng Yên đã ghi nhận sự gia tăng đáng kể.

Cụ thể, JICA Việt Nam đã cam kết tổng cộng khoảng 89,2 tỷ Yên (tương đương 14.640,39 tỷ đồng) thông qua 3 dự án, bao gồm khoản vay 50 tỷ Yên (tương đương 8.206,5 tỷ đồng) hỗ trợ chương trình chuyển đổi xanh (ký tháng 3/2026) và hai dự án phát triển hạ tầng, nông thôn tại khu vực miền núi phía Bắc trị giá khoảng 39,3 tỷ Yên, tương đương 6.450,31 tỷ đồng (ký tháng 5/2026).

Đánh giá nhu cầu vốn cho hạ tầng của Việt Nam vẫn rất lớn, ông Fukuda Chihiro kỳ vọng JICA Việt Nam sẽ duy trì mức cam kết vốn vay mới trên 100 tỷ Yên (tương đương 16.413 tỷ đồng) mỗi năm trong tương lai.

Về tiến độ giải ngân, đại diện JICA Việt Nam khẳng định mọi việc đang diễn ra thuận lợi, bám sát thực tế thi công. Sau khi hoàn tất giải ngân khoản vay 50 tỷ Yên (tương đương 8.206,5 tỷ đồng) vào tháng 3/2026, tổng quy mô giải ngân của năm nay chắc chắn sẽ tăng trưởng mạnh so với mức 22,6 tỷ Yên (tương đương khoảng 3.709,34 tỷ đồng) của năm ngoái.

Đối với câu hỏi của Mekong ASEAN về định hướng phân bổ nguồn lực cho các trụ cột ưu tiên mới, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam nhấn mạnh, JICA Việt Nam không dồn nguồn lực cho một lĩnh vực cụ thể mà hướng tới sự hợp tác mang tính liên kết toàn diện. Điển hình như trong ngành bán dẫn, bài toán đặt ra không chỉ là đào tạo nhân lực mà còn là phát triển công nghiệp nội địa, kết nối môi trường đầu tư nước ngoài và xây dựng hạ tầng cơ sở đồng bộ.

Dù vậy, ông Kobayashi Yosuke đánh giá Trường Đại học Việt Nhật (VJU) hiện là dự án mang tính biểu tượng nhất cho quan hệ hai nước. Sau khi VJU mở khóa đào tạo cử nhân về công nghệ chip bán dẫn vào mùa thu năm ngoái, JICA Việt Nam đang ráo riết chuẩn bị hỗ trợ xây dựng cơ sở mới cho trường ngay tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc nhằm đáp ứng định hướng phát triển cứ điểm khoa học công nghệ của Chính phủ Việt Nam.

Làm rõ bài toán sử dụng ODA như một nguồn "vốn mồi" để thu hút đầu tư tư nhân, Trưởng đại diện JICA Việt Nam khẳng định nguồn vốn này đang đóng vai trò "chất xúc tác" vô cùng quan trọng và JICA Việt Nam hoàn toàn không có chủ trương cắt giảm quy mô ODA.

Ông Kobayashi Yosuke cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, Việt Nam vẫn cần lượng vốn khổng lồ cho hạ tầng và Chính phủ Việt Nam cũng đã đề nghị JICA Việt Nam tiếp tục mở rộng quy mô hỗ trợ.

Do đó, song song với việc cung cấp vốn vay trực tiếp, JICA Việt Nam đang tích cực hỗ trợ kỹ thuật nhằm tăng cường năng lực cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Sáng kiến này được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện môi trường tài chính, qua đó thu hút đa dạng các nguồn vốn ngoại cùng tham gia thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.