Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương ngày 3/10 thông tin, Diễn đàn là một trong những hoạt động quan trọng trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Nam Phi của Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam tới thành phố Cape Town, thủ đô lập pháp của Nam Phi.

Diễn đàn tập trung trao đổi về môi trường kinh doanh, cơ hội thương mại – đầu tư, các chính sách và quy định liên quan, đồng thời thảo luận những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác sâu rộng trong thời gian tới.

Đưa quan hệ Đối tác Chiến lược đi vào chiều sâu kinh tế

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, hơn 30 năm qua, quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Nam Phi ngày càng phát triển thực chất, hiệu quả. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào tháng 11/2025 mở ra khuôn khổ hợp tác mới với tầm nhìn dài hạn và những yêu cầu cao hơn về chất lượng, hiệu quả. Trong đó, hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư được xác định là một trong những trụ cột quan trọng.

Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt khoảng 1,3 tỷ USD. 7 tháng đầu năm 2026 đạt trên 1,7 tỷ USD, tăng 45% so với cùng kỳ năm trước. Nam Phi hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai và là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam tại châu Phi; trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ năm của Nam Phi trong khu vực ASEAN.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên trao đổi với các đại diện phía Nam Phi. Ảnh: Cục Xúc tiến thương mại

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng những kết quả này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của hai nền kinh tế cũng như mối quan hệ Đối tác Chiến lược giữa hai nước.

Hai nền kinh tế có nhiều điểm bổ trợ cho nhau. Nam Phi có thế mạnh về tài nguyên, công nghiệp, dịch vụ, tài chính và vị trí cửa ngõ vào thị trường châu Phi. Việt Nam lại có thế mạnh về sản xuất, chế biến – chế tạo, nông nghiệp, công nghệ, điện tử, viễn thông, thương mại quốc tế và kinh nghiệm tham gia các chuỗi giá trị.

Trên nền tảng đó, hai bên có thể mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghiệp chế biến, chế tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, năng lượng tái tạo, khai thác và chế biến khoáng sản, nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ.

Đặc biệt, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi để biến tiềm năng hợp tác thành các dự án và dòng vốn cụ thể: “Doanh nghiệp cần một môi trường đầu tư, sản xuất kinh doanh mà ở đó các quy định rõ ràng, minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo; thủ tục được đơn giản hóa; chi phí tuân thủ được giảm tối đa; quyền và lợi ích hợp pháp được bảo đảm”.

Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, Quốc hội và Chính phủ Việt Nam sẵn sàng phối hợp với Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan chức năng của Nam Phi để làm cầu nối hiệu quả cho cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Về phía Nam Phi, ông JP van der Merwe, Phó Tổng Giám đốc phụ trách đầu tư, Cơ quan Xúc tiến Du lịch, Thương mại và Đầu tư bang Western Cape, Nam Phi (WESGRO) cho biết, Nam Phi là nền kinh tế công nghiệp hóa và đa dạng nhất châu Phi, quy mô 363 tỷ USD, thị trường 63 triệu dân, có tiếp cận ưu đãi tới các thị trường châu Phi thông qua Khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA) và là nơi đặt trụ sở của khoảng một nửa số tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại châu Phi.

WESGRO nhận định, bang Western Cape tại Nam Phi có nhiều tiềm năng hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, hydro xanh, xe điện, sản xuất pin, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, logistics và dịch vụ công nghệ thông tin. Để hỗ trợ nhà đầu tư và nhà nhập khẩu, cơ quan này đã xây dựng Cổng thương mại Cape Trade Portal, kết nối hơn 2.100 nhà xuất khẩu của khu vực với người mua trên thế giới.

Diễn đàn có sự tham gia của đông đảo doanh nghiệp hai nước. Ảnh: Cục Xúc tiến thương mại

Mở rộng kết nối giao thương

Từ góc độ xúc tiến thương mại, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương đã giới thiệu những chuyển động tích cực của nền kinh tế Việt Nam cũng như các cơ hội mà thị trường Việt Nam có thể mang lại cho doanh nghiệp Nam Phi.

Theo ông Vũ Bá Phú, trong 5 năm gần đây, mức độ hội nhập của kinh tế Việt Nam vào thương mại và đầu tư quốc tế ngày càng sâu rộng. Quy mô thương mại hàng hóa tăng từ khoảng 668,5 tỷ USD năm 2021 lên khoảng 930 tỷ USD năm 2025. Cùng với đó, Việt Nam tiếp tục duy trì khả năng thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, với vốn FDI đăng ký năm 2025 đạt khoảng 38,42 tỷ USD và vốn thực hiện đạt 27,62 tỷ USD.

Những kết quả này cho thấy Việt Nam không chỉ là một thị trường tiêu thụ mà ngày càng trở thành một cứ điểm sản xuất và xuất khẩu trong khu vực.

Đối với Nam Phi, đây là cơ sở để hai bên nghiên cứu các mô hình hợp tác bổ trợ, từ cung ứng nguyên liệu và sản phẩm đầu vào, hợp tác chế biến sâu, phát triển công nghiệp hỗ trợ đến mở rộng thị trường cho những sản phẩm có thế mạnh của mỗi nước.

Cục trưởng Vũ Bá Phú khẳng định, Cục Xúc tiến thương mại sẵn sàng đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ doanh nghiệp hai nước tìm hiểu thị trường, tìm kiếm đối tác và triển khai các cơ hội hợp tác cụ thể.

Các chương trình, sự kiện xúc tiến thương mại quốc tế như Vietnam Expo, Vietnam Foodexpo, VIATT, Hội chợ Quốc tế Toàn cầu Việt Nam cùng các chương trình giao thương, kết nối doanh nghiệp được giới thiệu như những kênh thiết thực để doanh nghiệp Nam Phi tiếp cận sâu hơn thị trường Việt Nam.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Cục xúc tiến thương mại

“Chúng tôi mong muốn mời các cơ quan xúc tiến thương mại, hiệp hội và doanh nghiệp Nam Phi tham gia sâu hơn vào các chương trình tại Việt Nam, không chỉ với tư cách khách tham quan mà tiến tới tham gia các hoạt động trưng bày, giao thương B2B, tìm kiếm nhà cung cấp, tìm kiếm đối tác đầu tư và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn," ông Vũ Bá Phú nói.

Từ đó, Cục Xúc tiến thương mại đề xuất tăng cường trao đổi thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp theo từng ngành hàng, xây dựng các chương trình hợp tác thường xuyên giữa các hiệp hội và tổ chức xúc tiến thương mại, đồng thời tăng cường các đoàn doanh nghiệp hai chiều để khảo sát thị trường và tìm kiếm cơ hội đầu tư.

Năng lượng: Lĩnh vực hợp tác có dư địa lớn

Một nội dung đáng chú ý tại Diễn đàn là trao đổi về triển vọng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, trong đó có thương mại than giữa Việt Nam và Nam Phi.

Ông Trịnh Đức Duy, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng – Dầu khí, Bộ Công Thương cho biết, trong định hướng bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và thực hiện chuyển dịch năng lượng, Việt Nam đánh giá cao vai trò của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực năng lượng.

Nhu cầu nhập khẩu than của Việt Nam trong giai đoạn tới vẫn ở mức đáng kể, trong khi Nam Phi có thế mạnh về khai thác, xuất khẩu than và sở hữu hệ thống hạ tầng phục vụ xuất khẩu quy mô lớn.

Hai bên có thể nghiên cứu mở rộng hợp tác theo hướng đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường kết nối doanh nghiệp, trao đổi thông tin thị trường và từng bước nghiên cứu khả năng hợp tác đầu tư.

Đại diện Bộ Công Thương đề nghị phía Nam Phi tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp xúc trực tiếp với các nhà cung ứng than uy tín, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thông tin thị trường, khảo sát và nghiên cứu cơ hội đầu tư trong lĩnh vực khai thác, chế biến và cung ứng than tại Nam Phi. Đây được xem là một hướng hợp tác có tính bổ trợ, đồng thời phù hợp với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.