Cái vòng luẩn quẩn kiềm chế sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp tư nhân

Đất Đai DOANH NGHIỆP
13:41 - 18/09/2022
Khó khăn trong tiếp cận đất đai khiến các doanh nghiệp nhỏ khó phát triển mạnh.
Khó khăn trong tiếp cận đất đai khiến các doanh nghiệp nhỏ khó phát triển mạnh.
0:00 / 0:00
0:00
Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận đất đai rất ít, từ đó hạn chế cơ hội mở rộng kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp đang loay hoay với câu chuyện về môi trường, làng nghề, khó tiếp cận vốn…

Đây là vấn đề được ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nêu ra tại phiên thảo luận về chính sách đất đai, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế - Xã hội 2022 ngày 18/9.

Ông Tuấn cho biết, các tỉnh, thành phố hầu như không có chính sách riêng cho đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ, chủ yếu dành nguồn lực cho các dự án lớn, doanh nghiệp FDI.

"Họ gần như không có cơ hội tiếp cận đất đai dự án, các khu công nghiệp lớn. Họ cũng không thể cạnh tranh được với các doanh nghiệp lớn", ông Tuấn nói.

Cái vòng luẩn quẩn kiềm chế sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp tư nhân ảnh 1
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường phải kinh doanh tại nơi họ đang sống, gây ra hệ luỵ về vấn đề môi trường, khó mở rộng sản xuất, khó tiếp cận vốn… Đó cũng là nguyên nhân khiến bức tranh khu vực kinh tế tư nhân còn khiêm tốn. TS Đậu Anh Tuấn

Vì vậy, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, việc sửa đổi Luật Đất đai liên quan đến vấn đề đấu giá, đấu thầu sử dụng đất cần có chế định khác cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, cần khuyến khích có đất để sản xuất công nghiệp, vì nếu giá đất để sản xuất công nghiệp quá cao thì hàng hóa Việt Nam sẽ khó cạnh tranh.

Ông Tuấn cũng đề cập đến vấn đề thủ tục hành chính phức tạp, nhiều chồng chéo xung đột nên chi phí cao, chỉ doanh nghiệp lớn mới tiếp cận. Vì vậy, cần có cải cách mang tính đột phá về thủ tục hành chính; giảm tình trạng văn bản hướng dẫn thi hành luật, bởi theo thống kê hiện nay có quá nhiều văn bản hướng dẫn thi hành dẫn tới việc khó nắm bắt và thực hiện.

Cần cải thiện quản trị đất đai cấp tỉnh

Trình bày rõ hơn về vấn đề trên trong bài tham luận gửi đến Diễn đàn Kinh tế - Xã hội 2022, TS Đậu Anh Tuấn cho biết, quản trị đất đai yếu kém sẽ dẫn tới tình trạng sử dụng đất kém hiệu quả, không đem lại đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế xã hội bền vững và bao trùm của địa phương. Biểu hiện của quản trị yếu kém là việc để xảy ra tình trạng phân bổ đất đai không hợp lý, với việc đất đai chỉ đem lại lợi ích cho một nhóm lợi ích thiểu số.

Điều này dễ xảy ra khi quản trị đất đai ở địa phương thiếu tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, thiếu sự tham gia của các bên liên quan như người dân hay doanh nghiệp; thiếu sự phối hợp liên ngành hiệu quả; hoặc bộ máy quản lý thiếu liêm chính tạo điều kiện cho tham nhũng, nhũng nhiễu trong giải quyết thủ tục hành chính.

Theo ông Tuấn, từ dữ liệu khảo sát Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2021 cho thấy, cộng đồng doanh nghiệp trong nước đánh giá chất lượng quản trị công trong lĩnh vực đất đai không có chuyển biến tích cực đáng kể trong gần một thập kỷ qua. Điều này biểu hiện qua việc điểm chỉ số thành phần gốc về Tiếp cận đất đai (một trong 10 chỉ số thành phần của PCI) có xu hướng giảm kể từ năm 2013.

Kết quả phân tích cũng chỉ ra doanh nghiệp phải đối diện với nhiều rào cản trong tiếp cận đất đai, như thủ tục hành chính phiền hà, gánh nặng chi phí không chính thức còn phổ biến, việc hỗ trợ tiếp cận thông tin về đất đai chưa tích cực. Các trở ngại này khiến doanh nghiệp gặp bất lợi trong hoạt động sản xuất – kinh doanh, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ và nhỏ.

Ngoài ra, việc thực thi chính sách pháp luật về đất đai ở các địa phương còn thiếu nhất quán, chẳng hạn như việc điều chỉnh các quy hoạch sử dụng đất hay xác định giá đền bù khi thu hồi đất.

Cái vòng luẩn quẩn kiềm chế sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp tư nhân ảnh 2
Những khó khăn phổ biến doanh nghiệp gặp phải khi thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai. TS Đậu Anh Tuấn

Ông Tuấn cho rằng, đại đa số các doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các doanh nghiệp này đang trong quá trình phục hồi sau khoảng hai năm chống chịu những tác động nặng nề do đại dịch Covid-19. Một trong các giải pháp quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi là thông qua kênh tiếp cận tín dụng.

Tuy nhiên theo kết quả khảo sát PCI 2021, “tiếp cận tín dụng” là một trong những thách thức lớn nhất doanh nghiệp gặp phải trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Chỉ khoảng 33% doanh nghiệp trả lời khảo sát PCI 2021 (tính cả doanh nghiệp tư nhân Việt Nam và doanh nghiệp FDI) hiện đang có khoản vay từ các tổ chức tín dụng.

Trong số 2/3 doanh nghiệp còn lại chưa tiếp cận được tín dụng thì lý do hàng đầu là do họ không có tài sản thế chấp (với tỷ lệ 80% doanh nghiệp). Khó khăn này đã khiến nhiều doanh nghiệp phải đi tìm những nguồn cho vay khác như vay từ bạn bè, người thân, hoặc cầm cố, bán tài sản.

Đáng chú ý, theo kết quả khảo sát các doanh nghiệp tư nhân trong PCI 2021, 4% doanh nghiệp chấp nhận đi vay từ nguồn “tín dụng đen” với lãi suất cao gấp nhiều lần lãi suất trung bình khi vay từ các tổ chức tín dụng.

Trong các loại tài sản thế chấp thường được các tổ chức tín dụng chấp nhận, đất đai và tài sản gắn liền với đất có lẽ là loại tài sản thế chấp phổ biến nhất. Chính vì thế, nếu doanh nghiệp tiếp cận đất đai dễ dàng hơn đồng nghĩa với việc họ có thể có một loại tài sản thế chấp hữu hiệu trong trường hợp muốn vay vốn từ các tổ chức tín dụng.

Dù vậy, dữ liệu khảo sát PCI từ năm 2006 đến nay lại phản ánh một thực tế là tỷ lệ doanh nghiệp trả lời khảo sát có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn khiêm tốn. Năm 2021, chỉ 42,9% doanh nghiệp tư nhân cho biết họ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với mảnh đất họ đang dùng để kinh doanh – thấp nhất trong các năm PCI tiến hành điều tra.

Cái vòng luẩn quẩn kiềm chế sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp tư nhân ảnh 3
Tỷ lệ doanh nghiệp có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. TS Đậu Anh Tuấn

Việc nắm giữ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giúp đảm bảo quyền tài sản và tạo sự an tâm cho doanh nghiệp, nhà đầu tư về triển vọng đầu tư dài hạn. Không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đồng nghĩa với việc “an cư” của nhiều doanh nghiệp vẫn chưa được đảm bảo để nghĩ tới việc đầu tư thêm hay mở rộng quy mô.

Đồng thời, ông Tuấn cũng cho rằng việc khó tiếp cận nguồn lực đất đai, không có quyền sử dụng đất đồng nghĩa với việc doanh nghiệp thiếu đi một loại tài sản thế chấp để có thể tiếp cận tín dụng dễ dàng hơn. Khi không tiếp cận được tín dụng, nhiều doanh nghiệp sẽ mất đi cơ hội phục hồi sau đại dịch hoặc không thể mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, bỏ lỡ các cơ hội đầu tư cho tài sản mới (chẳng hạn đất đai, nhà xưởng).

"Đây là một cái vòng luẩn quẩn kiềm chế sự phát triển lâu dài của khu vực doanh nghiệp tư nhân", ông Đậu Anh Tuấn nhận định.

Tin liên quan

Đọc tiếp