Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh. Ảnh: Media Quốc hội.

Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, sáng 6/8, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội tờ trình của Chính phủ về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, nội dung điều chỉnh quan trọng là bổ sung khoảng 8,4 km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm, đồng thời chuyển vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm nhằm phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia vừa được điều chỉnh.

"Việc bổ sung đoạn tuyến và điều chỉnh vị trí ga sẽ tăng cường kết nối giữa đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận vận tải đường sắt, đồng thời góp phần tái thiết và phát triển khu vực ga Gia Lâm theo mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD)," Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Cũng theo Tờ trình của Chính phủ, dự án cũng điều chỉnh tên gọi đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh nhằm phù hợp với Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia và phương án tổ chức khai thác vận tải.

Bên cạnh đó, dự án bổ sung thêm hai tuyến nhánh kết nối mạng lưới đường sắt hiện hữu với các ga trên tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, góp phần nâng cao khả năng kết nối và khai thác đồng bộ.

Một nội dung đáng chú ý khác là điều chỉnh quy mô đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ phương án phân kỳ đầu tư đường đơn sang đầu tư hoàn chỉnh đường đôi ngay trong giai đoạn đầu.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, kết quả cập nhật dự báo nhu cầu vận tải cho thấy nếu đầu tư đường đơn thì đến năm 2038 đã phải thực hiện các thủ tục nâng cấp, năm 2041 phải triển khai đầu tư mở rộng và đến năm 2045 phải đưa tuyến đường đôi vào khai thác. Vì vậy, đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm chi phí, hạn chế gián đoạn khai thác và nâng cao hiệu quả lâu dài của dự án.

Đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển, Chính phủ đề xuất sử dụng đầu máy diesel thay vì điện khí hóa như tuyến chính nhằm tận dụng các đầu máy đã được phê duyệt trong chủ trương đầu tư, đồng thời dự kiến chuyển sang sử dụng đầu máy chạy bằng năng lượng sạch sau năm 2045.

Theo tờ trình, tổng mức đầu tư sơ bộ sau điều chỉnh là 289.300 tỷ đồng, tăng 86.100 tỷ đồng so với mức được Quốc hội phê duyệt năm 2025. Việc tăng vốn do cập nhật phạm vi, quy mô, khối lượng, đơn giá, tỷ giá và các chính sách liên quan.

Trong số vốn tăng thêm, chi phí xây lắp và thiết bị chiếm hơn 51.200 tỷ đồng. Khoản này chủ yếu dành cho việc đầu tư đường đôi từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng, bổ sung đoạn Yên Viên - Gia Lâm, cải tạo ga Gia Lâm, kết nối với các tuyến đường sắt hiện hữu và điều chỉnh thiết kế theo quy hoạch mới của địa phương.

Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tăng khoảng 34.800 tỷ đồng. Chi phí quản lý dự án, tư vấn và các khoản khác tăng 160 tỷ đồng, trong khi dự phòng giảm 110 tỷ đồng.

Sau điều chỉnh, tuyến chính bắt đầu tại điểm nối ray qua biên giới ở Lào Cai và kết thúc tại ga Nam Hải Phòng. Chiều dài tuyến chính còn 363 km, giảm khoảng 26 km; tổng chiều dài các tuyến nhánh gần 63 km, tăng 35 km. Dự án đi qua Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Đoạn Lào Cai - Bắc Hồng được xây mới đường đơn; đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng và Yên Viên - Gia Lâm đầu tư đường đôi, khổ ray 1.435 mm. Tuyến vận chuyển chung hành khách và hàng hóa.

Tốc độ thiết kế tối đa trên đoạn Lào Cai - Nam Hải Phòng là 160 km/h, riêng khu vực đầu mối Hà Nội 120 km/h. Các đoạn còn lại có tốc độ thiết kế 80 km/h.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội

Rà soát kỹ tổng mức đầu tư và khả năng cân đối vốn

Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư theo Nghị quyết số 187/2025/QH15.

Tuy nhiên, trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã xuất hiện nhiều yếu tố mới liên quan đến điều kiện địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải cũng như phương án kết nối với mạng lưới đường sắt quốc gia, cảng biển và hệ thống logistics. Vì vậy, việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét điều chỉnh chủ trương đầu tư là có cơ sở và đúng thẩm quyền theo quy định của Luật Đầu tư công.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tính thống nhất giữa các tài liệu trong hồ sơ, bảo đảm số liệu đầy đủ, chính xác; đồng thời tiếp tục hoàn thiện phương án kỹ thuật, công nghệ, tổng mức đầu tư, nhu cầu sử dụng đất và nguồn vốn nhằm hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh trong quá trình triển khai.

Về việc đầu tư hoàn chỉnh đường đôi ngay trong giai đoạn 2026-2030, theo cơ quan thẩm tra sẽ làm tăng đáng kể tổng mức đầu tư và nhu cầu bố trí vốn đầu tư công, trong khi cùng thời điểm còn nhiều dự án quan trọng quốc gia khác cần nguồn lực. Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ tác động đến khả năng cân đối vốn đầu tư công để Quốc hội có cơ sở lựa chọn phương án phù hợp, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước.

Đối với phương án sử dụng đầu máy diesel trên các tuyến nhánh, cơ quan thẩm tra đề nghị hoàn thiện lộ trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, quy định rõ thời điểm thực hiện để phù hợp với cam kết đưa phát thải ròng về mức "0" vào năm 2050.

Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu suất đầu tư và cơ cấu chi phí với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới nhằm làm rõ cơ sở xác định tổng mức đầu tư sau điều chỉnh.

Về nguồn vốn, cơ quan thẩm tra cho rằng việc điều chỉnh tổng mức đầu tư sẽ làm gia tăng đáng kể nhu cầu vốn đầu tư công trong giai đoạn 2026-2030. Vì vậy, Chính phủ cần xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và kế hoạch đầu tư công trung hạn; quản lý chặt chẽ việc huy động, sử dụng vốn vay nước ngoài, bảo đảm an toàn nợ công và không ảnh hưởng đến nguồn lực dành cho các dự án trọng điểm khác.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ phương án xử lý phần diện tích đã giải phóng theo hướng tuyến cũ nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh; đánh giá tổng kinh phí đã thực hiện và xây dựng phương án quản lý, khai thác phù hợp nhằm tránh thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát lại tiến độ tổng thể của dự án, xác định rõ các mốc triển khai từ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, bố trí nguồn vốn đến thi công các dự án thành phần; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các Bộ, ngành và địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, hạn chế việc phải điều chỉnh tiến độ trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dự báo nhu cầu vận tải, cập nhật các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và hiệu quả tài chính sau điều chỉnh; làm rõ khả năng thu hồi vốn, phương án hoàn trả vốn vay, hiệu quả khai thác của từng tuyến nhánh cũng như các giải pháp quản trị chi phí vận hành nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài của dự án.