Một dãy phòng trọ cấp 4 xuống cấp tại xã Vĩnh Thanh, Hà Nội - nơi nhiều lao động ngoại tỉnh lựa chọn để tiết kiệm chi phí sinh hoạt, dù phải chấp nhận không gian chật hẹp và điều kiện sống còn nhiều hạn chế. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Giấc mơ về một nơi ở ổn định

Giữa cái nắng oi bức của trưa hè tháng 7, chúng tôi tìm đến căn phòng trọ của gia đình chị Hoàng Thị Trang (sinh năm 1996, quê Hà Giang) tại xã Vĩnh Thanh, Hà Nội. Thấy có khách ghé thăm, người phụ nữ 30 tuổi niềm nở ra đón nhưng không giấu được sự ngại ngùng: "Nhà cửa bừa bộn quá, anh chị đứng ngoài này còn mát hơn vào trong”.

Chia sẻ với phóng viên Mekong ASEAN, chị Trang cho biết căn trọ chị đang ở có giá thuê 650.000 đồng/tháng, với diện tích vỏn vẹn 10 m2. Đây là nơi sinh hoạt của 3 thành viên trong gia đình chị suốt nhiều năm qua.

Không gian nhà được chia làm hai phần bởi một bức tường đã loang lổ những vết ẩm mốc. Phía trong là khu vệ sinh nhỏ hẹp, phần diện tích còn lại chỉ vừa đủ kê một chiếc giường và vài vật dụng thiết yếu. “Vì giá nhà rẻ nên diện tích cũng hạn chế. Nhưng nếu chuyển sang phòng rộng hơn thì tiền thuê phải tăng gần gấp đôi, khoảng 1,2 - 1,3 triệu đồng/tháng,” chị bộc bạch.

Không chỉ chật chội, cuộc sống tại khu trọ còn gắn liền với những khoản chi mà gia đình chị luôn phải tính toán kỹ lưỡng. Tiền điện được tính ở mức 3.500 đồng/số; để tiết kiệm, gia đình chị không lắp điều hòa dù những ngày hè Hà Nội thường xuyên vượt ngưỡng 39 độ C. Giá nước tại đây lên tới 30.000 đồng/m³, cao gấp nhiều lần so với mức giá sinh hoạt thông thường. "Giặt quần áo xong, em giữ lại nước để tận dụng vệ sinh luôn,” chị kể.

Bên cạnh bài toán chi phí sinh hoạt, nhà chị còn phải chấp nhận nhiều bất ổn về an ninh. Khu trọ không có camera giám sát, cũng không có cổng kiểm soát ra vào. Chị Trang cho biết bản thân từng mất điện thoại, thậm chí mất cả xe đạp. Dẫu vậy, người phụ nữ 30 tuổi không than phiền nhiều về nơi ở hiện tại vì “giá rẻ, lại không ở chung với chủ nhà nên cũng không thể đòi hỏi nhiều”.

Năm 2021, vợ chồng chị rời quê xuống Hà Nội tìm việc với mong muốn có cuộc sống ổn định hơn cho các con. Hiện tổng thu nhập gia đình chị khoảng 25 triệu đồng mỗi tháng. Tại Hà Nội, đây là mức thu nhập không hề thấp đối với lao động ngoại tỉnh. Thế nhưng, sau khi khấu trừ tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt và tiền học cho con nhỏ, số tiền tích lũy còn lại mỗi tháng của gia đình gần như bằng không.

Khi được hỏi liệu gia đình có nghĩ đến việc mua nhà ở xã hội hay không, chị lắc đầu: "Muốn thì ai cũng muốn nhưng em thấy điều kiện của gia đình mình hiện tại không đủ khả năng mua. Giờ em chỉ mong tìm được một phòng trọ rộng hơn một chút, có gác xép để con có chỗ học hành, sinh hoạt thoải mái hơn”.

Không xa nơi gia đình chị sinh sống, anh Trang (sinh năm 1988, quê Yên Bái) cũng đang gắn bó với một căn trọ rộng khoảng 12 m2 có giá thuê 700.000 đồng/tháng. Hơn 20 năm làm việc tại Hà Nội, người đàn ông này vẫn chưa có ý định sở hữu một mái nhà tại thủ đô.

Sau hơn 20 năm làm việc tại Hà Nội, anh Trang vẫn gắn bó với căn phòng trọ rộng khoảng 12 m². Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Làm nghề nội thất, mỗi tháng anh để dành được khoảng 6-8 triệu đồng sau khi trang trải chi phí sinh hoạt. Anh từng tìm hiểu nhà ở xã hội nhưng nhanh chóng gác lại ý định vì vượt quá khả năng tài chính.

"Tôi thấy giá nhà cao quá, có làm thêm nhiều năm nữa cũng khó mua được. Nếu có căn hộ cho thuê với giá hợp lý thì sẽ phù hợp hơn với những người lao động như chúng tôi," anh chia sẻ.

Từ thực tế đến chính sách

Chính sách xây dựng về các khu nhà cho thuê đang được đưa vào kế hoạch phát triển. Đối với những người lao động như chị Trang và anh Trang, khoảng cách từ những dòng dự thảo chính sách đến một căn phòng trọ mới trên thực tế vẫn là chặng đường phía trước. Kỳ vọng của họ vẫn loay hoay ở 3 bài toán thực tế: Giá thuê, thủ tục tiếp cận và chất lượng cuộc sống.

Đầu tiên là câu chuyện giá thuê. Hiện nay, một căn phòng trọ 10 m2 của tư nhân tại khu vực ngoại thành Hà Nội có giá 600.000 –700.000 đồng mỗi tháng. Dù chật chội, xuống cấp hay tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, đây vẫn là mức chi phí vừa vặn với túi tiền eo hẹp của phần lớn người lao động.

Bởi vậy, khi được hỏi về mức giá kỳ vọng đối với nhà ở xã hội cho thuê, chị Hoàng Thị Trang cho biết: “Nếu các dự án nhà ở cho thuê của Nhà nước có mức giá vượt quá 2 triệu đồng/tháng thì chắc em khó mà thuê được. Em chỉ mong sao có căn phòng tầm một triệu rưỡi đổ lại để gia đình em có nơi ở rộng rãi hơn thôi”.

Không chỉ xuống cấp và chật chội, khu trọ nhà chị Hoàng Thị Trang còn tiềm ẩn nhiều bất cập về an ninh khi không có camera giám sát hay cổng kiểm soát ra vào. Ảnh: Mộc An/ Mekong ASEAN.

Bên cạnh chi phí, thủ tục tiếp cận cũng là điều khiến nhiều lao động tự do như anh Trang và chị Trang băn khoăn. Với anh Trang, việc phải chuẩn bị bộ hồ sơ thủ tục dày cộp và phức tạp thường khiến anh không dám bắt đầu hành trình thuê nhà ở xã hội.

“Nhìn bạn bè đi làm thủ tục mua nhà ở xã hội, chạy đôn chạy đáo xin đủ loại dấu từ quê ra phố, chứng minh thu nhập, chứng minh chưa có nhà đất... thấy vất vả quá. Nên tôi mong sao việc thuê nhà ở xã hội sẽ có thủ tục đăng ký đơn giản hơn, không phải chạy vạy xin xác nhận quá nhiều nơi,” anh Trang bày tỏ kỳ vọng.

Với chất lượng cuộc sống – đây là điều mà những khu trọ giá rẻ hiện nay khó đáp ứng. Sau nhiều năm sống trong căn phòng chật chội, trả tiền điện, nước với mức giá cao hơn giá sinh hoạt thông thường và luôn thấp thỏm về an ninh, chị Trang mong một môi trường sống ổn định hơn cho gia đình.

“Em mong có một môi trường có ban quản lý chuyên nghiệp, giá dịch vụ công khai, có không gian an toàn cho con trẻ học tập và vui chơi,” chị chia sẻ.

Nhà ở cho thuê được xác định là một cấu phần quan trọng

Theo thông tin được công bố tại Hội nghị "Chủ tịch UBND Thành phố gặp gỡ, đối thoại với công nhân lao động Thủ đô năm 2026" tổ chức ngày 29/5 vừa qua, Hà Nội hiện có khoảng 2,7 triệu lao động, trong đó hơn 70% đang sinh sống tại các khu nhà trọ với điều kiện hạ tầng còn nhiều hạn chế.

Những con số trên cho thấy, nhà trọ vẫn là lựa chọn của phần lớn người lao động tại Hà Nội. Định hướng phát triển chính sách về nhà ở của Nhà nước cũng đã có sự thay đổi mang tính bước ngoặt.

Tại Hội thảo lấy ý kiến góp ý Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) ngày 3/7, Bộ Xây Dựng đã đề xuất chuyển từ ưu tiên phát triển nhà ở để bán sang khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê thông qua các cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư.

Định hướng mới này đã mở rộng cách tiếp cận theo hướng đáp ứng đa dạng nhu cầu về chỗ ở. Bên cạnh hình thức mua, nhà ở cho thuê được xác định là một cấu phần quan trọng, tạo thêm lựa chọn cho nhóm người lao động chưa đủ khả năng tài chính hoặc chưa có nhu cầu sở hữu nhà trong giai đoạn hiện nay.

Theo dự thảo, đối tượng được thuê ưu tiên gồm người có thu nhập thấp, công nhân, lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức, viên chức và sinh viên. Bên cạnh đó, người lao động có nhu cầu về chỗ ở cũng được tiếp cận loại hình nhà ở này theo các điều kiện do pháp luật quy định.

Rời khu trọ của chị Trang, chúng tôi tiếp tục đi qua nhiều dãy nhà cấp 4 trong những con ngõ ngoại thành Hà Nội. Đây phần nhiều đều là những căn phòng chỉ hơn chục mét vuông - nơi không ít người lao động ngoại tỉnh vẫn đang hàng ngày vắt giọt mồ hôi, chắt chiu từng đồng để bám trụ với công việc, với thành phố.

Với họ, một mái nhà để sở hữu có thể vẫn chỉ là câu chuyện của tương lai. Nhưng trước mắt, điều họ chờ đợi nhiều hơn, là một nơi ở ổn định hơn - nơi họ có thể yên tâm đi làm, nuôi con và gắn bó với thành phố.