Năm 2025, thương mại giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu từ Việt Nam sang đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước. Hàng hóa xuất khẩu sang một số thị trường thành viên có sự tăng trưởng tích cực như Canada, Mexico, Peru.
Điều này cho thấy, doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước biến ưu đãi của hiệp định CPTPP thành lợi thế cạnh tranh thông qua việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, tìm kiếm đối tác, mở rộng kênh phân phối và thích ứng với yêu cầu của từng thị trường.
Tuy nhiên, nếu so sánh với con số nhập khẩu hàng hóa của khối CPTPP hàng năm, doanh nghiệp Việt Nam sẽ còn cần nỗ lực nhiều hơn để mở rộng kim ngạch xuất khẩu vào khu vực có hơn 500 triệu dân này cũng như tận dụng lợi thế FTA này để mở rộng chuỗi cung ứng hàng hóa.
 |
| Toàn cảnh tọa đàm ngày 28/9. Ảnh: BTC |
Hàng hóa Việt Nam mới chỉ chiếm 1%
Chia sẻ rõ hơn, tại Tọa đàm “Từ chuyển động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 28/9, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho rằng, hàng hóa của Việt Nam mới chiếm hơn 1% tổng trị giá hàng hóa nhập khẩu của khu vực CPTPP (khoảng 4.250 tỷ USD năm 2025).
"Con số trên cho thấy còn rất nhiều dư địa để hàng hóa Việt Nam xuất khẩu vào khối thị trường này," ông Khanh khẳng định.
Hiện nay, không gian địa lý của CPTPP đã mở rộng ra 12 quốc gia thành viên (Australia, Nhật Bản, Canada, Mexico, New Zealand, Vương quốc Anh, Việt Nam...), đồng thời chứng kiến đơn xin gia nhập của nhiều quốc gia tại các khu vực khác nhau như ASEAN có Philippines, Indonesia, Trung Đông có UAE...
“Chúng ta có thể nhập khẩu nguyên liệu từ một thành viên của CPTPP, sản xuất tại Việt Nam, sau đó xuất khẩu sang các thành viên của CPTPP và các đối tác khác. Đừng nhìn CPTPP chỉ là thị trường người mua, mà thậm chí cần hình dung đó là thị trường của người bán,” ông Khanh nhận định.
 |
| Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương). Ảnh: BTC |
Trong khi đó, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam đánh giá, thông qua việc tận dụng hiệp định CPTPP, doanh nghiệp nhỏ và vừa hoàn toàn có thể tham gia chuỗi cung ứng của một doanh nghiệp lớn thuộc các nước thành viên và trở thành nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô đun hoặc một công đoạn sản xuất trong chuỗi cung ứng đó.
Dưới góc nhìn cơ quan tại địa bàn, bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico cho biết, bên cạnh quy mô dân số lớn với 130 triệu dân, Mexico còn là nền kinh tế lớn trong khu vực Mỹ Latin, 80% hàng hóa xuất khẩu của nước này cũng được xuất sang thị trường Mỹ.
Chính vì vậy, Mexico vừa có nhu cầu nhập khẩu phục vụ thị trường tiêu dùng trong nước, vừa có nhu cầu về nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ các chuỗi sản xuất.
“Thương vụ từng nhận được các đề nghị tìm nhà sản xuất Việt Nam về rất nhiều loại mặt hàng như máy móc nông nghiệp, đồ gỗ, nguyên phụ liệu, hàng tiêu dùng và nhiều nhóm sản phẩm khác. Họ thường không hỏi 'Việt Nam có hàng gì để tôi sang mua' mà đi thẳng vào quy cách sản phẩm, năng lực cung ứng, giá và điều kiện giao hàng,” bà Trang chia sẻ tại Tọa đàm.
‘Vụt mất đơn hàng’ vì không có nhân sự nói tiếng Anh
Tuy nhiên, tại Tọa đàm, các chuyên gia cũng cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa thực sự tận dụng hết các lợi thế từ Hiệp định CPTPP cũng như tiềm năng từ khu vực này.
Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, nguyên nhân là do doanh nghiệp thiếu thông tin thị trường, gặp khó khăn trong việc xác thực đối tác, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và khả năng xây dựng một chuỗi cung ứng phù hợp.
 |
| Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam. Ảnh: BTC |
Cho rằng doanh nghiệp cần mở rộng năng lực kết nối của mình hơn, bà Nguyễn Thị Trang lấy ví dụ: Trong tháng 9 vừa qua, Thương vụ đã đưa đoàn 8 doanh nghiệp Mexico sang Việt Nam tham dự chuỗi sự kiện Viet Nam International Sourcing diễn ra tại TP HCM. Khi các doanh nghiệp này tới thăm nhà máy, doanh nghiệp Việt Nam lại không chuẩn bị được nhân sự nói tiếng Anh.
"Đây là một chi tiết nhỏ thôi nhưng đã ảnh hưởng lớn tới quá trình trao đổi của hai bên. Chúng ta có FTA, có ưu đãi thuế quan, thậm chí đã có nhà mua hàng chủ động tìm đến, nhưng chúng ta lại có thể mất cơ hội vì khả năng phản hồi và theo đuổi khách hàng," bà Trang chia sẻ.
Ở chiều ngược lại, khi doanh nghiệp hai bên chuẩn bị và kết nối tốt thì kết quả rất khác, 4 trong tổng 8 doanh nghiệp Mexico đã tạo được các thỏa thuận thương mại với phía Việt Nam ngay sau khi sự kiện kết thúc.
“Tôi cũng cho rằng, các doanh nghiệp không thể khi có đơn hàng thì mới bắt đầu sản xuất, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng thị trường, chủ động tìm hiểu khách hàng và chủ động thiết kế năng lực sản xuất sao cho phù hợp với các thị trường khác nhau," bà Trang nói.
Khoản đầu tư quan trọng không chỉ là đầu tư máy móc
Bàn rõ hơn về hành động mà doanh nghiệp cần làm khi tiến vào thị trường CPTPP, theo ông Ngô Chung Khanh, trước hết doanh nghiệp phải tuân thủ các quy tắc xuất xứ, đây là điều kiện tiên quyết để được hưởng mức thuế ưu đãi từ hiệp định CPTPP.
Đồng thời, doanh nghiệp cần phát triển năng lực xây dựng mạng lưới kinh doanh - đối tác, phải phát triển năng lực về thông tin.
 |
| Bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico. Ảnh: BTC |
Về phía Thương vụ Việt Nam tại Mexico, bà Trang đánh giá, khi mức độ tận dụng FTA và kim ngạch xuất khẩu tăng, năng lực của doanh nghiệp cũng phải tăng tương ứng. Thời gian qua, Thương vụ luôn hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt các thông tin sớm nhất như về cảnh báo các thay đổi chính sách của nước sở tại, cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ tìm kiếm và xác minh đối tác, tổ chức xúc tiến thương mại...
Đối với các doanh nghiệp ngành điện tử, bà Hương cho rằng, vấn đề không chỉ là sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam mà doanh nghiệp còn phải chứng minh sản phẩm đáp ứng được các quy tắc xuất xứ tương ứng để được hưởng các ưu đãi. Điều này liên quan trực tiếp đến nguồn nguyên liệu, linh kiện và nhà cung cấp, hồ sơ, chứng từ, hệ thống quản trị dữ liệu của doanh nghiệp.
“Khoản đầu tư quan trọng đối với doanh nghiệp không chỉ là đầu tư vào máy móc và sản phẩm, mà doanh nghiệp còn phải đầu tư vào hệ thống quản trị dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, quản trị nhà cung cấp. Điều này sẽ có ý nghĩa lớn hơn, đặc biệt với thị trường CPTPP,” bà Hương phân tích.
Bà cũng khẳng định, CPTPP đã tạo ra lợi thế rất lớn cho doanh nghiệp và nó mở ra không chỉ một thị trường tiêu thụ mà cả một không gian để doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Ở đó, CPTPP như một không gian kết nối toàn bộ hệ sinh thái, từ nhà cung cấp, nguyên liệu, linh kiện, doanh nghiệp sản xuất và nhà mua hàng đến các đối tác công nghệ và logistics.
