Ở nơi điện lưới vẫn là câu chuyện của tương lai, ánh sáng được thắp lên không chỉ để phục vụ lớp học, mà còn mở ra những điều kiện sinh hoạt tối thiểu cho giáo viên, học sinh và cộng đồng sau bão lũ.

Trao đổi với Mekong ASEAN, ông Vũ Anh Tuấn, thành viên nhóm thiện nguyện Năng lượng yêu thương, cho biết: "Con đường vào các điểm trường mầm non Cha Nga, Nhọt Lợt và Xốp Dương hầu như không hiện rõ trên bản đồ. Nhiều đoạn đường đã bị lũ cuốn trôi, buộc người đi phải vượt sông bằng thuyền nhỏ, rồi tiếp tục men theo gần 20 km đường núi cheo leo trong sương mù. Ở độ cao xấp xỉ 1.000 m, mỗi chuyến đi đều phụ thuộc vào thời tiết và kinh nghiệm của người dẫn đường địa phương."

Cuối tháng 1/2026, hành trình ấy được lặp lại khi các tấm pin quang năng, bộ lưu trữ và thiết bị chuyển đổi được buộc chặt sau xe máy, lần lượt vượt qua từng khúc cua trơn trượt để đến những điểm trường nằm rải rác giữa núi rừng.

Mỹ Lý sau bão và những lớp học chỉ có ánh sáng ban ngày

Các điểm trường thuộc Trường Mầm non Mỹ Lý 2 nằm rải rác tại vùng cao sát biên giới Việt - Lào. Ảnh: NLYT

Giữa tháng 7/2025, ngay sau cơn bão số 3, ông Trần Quyết Thắng, một kỹ sư năng lượng, trở lại Mỹ Lý – địa bàn vùng cao sát biên giới Việt – Lào chịu ảnh hưởng nặng nề của lũ lớn. Những bản làng từng đông đúc chỉ còn lại nền đất trống; nhiều nơi không còn dấu vết nhà cửa, ruộng vườn hay đường đi.

“Nhiều nơi không còn dấu vết của làng mạc”, ông Thắng nhớ lại. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi đặt ra không phải là thiếu thứ gì, mà là nên bắt đầu từ đâu khi mọi nhu cầu đều cấp bách: nhà ở, y tế, nước sạch, trường lớp, liên lạc.

Ba điểm trường mầm non Cha Nga, Nhọt Lợt và Xốp Dương là những lớp học nhỏ, cách trung tâm xã khoảng 45 km. Dù đã được xây mới với phòng học, bếp ăn và chỗ ở cho giáo viên, các điểm trường này vẫn thiếu một điều kiện căn bản: điện.

Không có điện, lớp học phụ thuộc hoàn toàn vào ánh sáng tự nhiên. Mùa đông, trời tối sớm; mùa mưa, lớp học u ám suốt cả ngày. Việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ giảng dạy gần như không thể. Với giáo dục mầm non, bậc học cần ánh sáng ổn định và môi trường an toàn, đây là một hạn chế kéo dài.

Hai ngày vượt sông, băng núi để thắp sáng điểm trường

Từ những thông tin hiện trường được chia sẻ sau cơn bão, một phương án hỗ trợ dần hình thành. Các doanh nghiệp và cá nhân trong mạng lưới Hội Doanh nhân Solar miền Bắc đã đóng góp kinh phí, trang thiết bị và nhân lực, tập trung vào việc cung cấp nguồn điện và những trang bị thiết yếu cho các điểm trường chịu ảnh hưởng. Trên cơ sở đó, nhóm thiện nguyện Năng lượng yêu thương, vốn được các thành viên Hội hình thành từ khoảng bảy năm trước, trực tiếp đảm nhận việc triển khai và lên đường tới Mỹ Lý.

Nhóm đặt ra tiêu chí rõ ràng: Chỉ triển khai tại những điểm trường chưa thể tiếp cận điện lưới trong trung hạn, ưu tiên các địa bàn chịu ảnh hưởng nặng bởi thiên tai và có điều kiện địa hình đặc biệt khó khăn. Trước mỗi điểm đến, việc khảo sát thực địa và thiết kế hệ thống được tiến hành nhằm bảo đảm khả năng vận hành ổn định, lâu dài.

Các doanh nhân, kỹ sư thuộc Nhóm Năng lượng yêu thương mang điện mặt trời đến với các điểm trường xã Mỹ Lý, tỉnh Nghệ An. Ảnh: NLYT

Một nhóm gồm 18 người bắt đầu di chuyển từ Hà Nội vào Mỹ Lý. Để tiếp cận các điểm trường, đoàn phải vượt thượng nguồn sông Cả – đoạn đầu của sông Lam – rồi tiếp tục thuê xe ôm đi sâu vào núi. “Có những chặng đường trơn trượt do mưa, chỉ có thể đi từng người một, thiết bị được buộc chặt phía sau xe, chậm rãi vượt qua từng khúc cua”, ông Tuấn cho biết.

Hành trình mang ánh sáng đến những điểm trường vùng lũ Nghệ An.

Trong hai ngày 21 và 22/1, với sự hỗ trợ của chính quyền, công an xã và người dân địa phương, ba hệ thống điện năng lượng mặt trời được hoàn thành tại các điểm trường Cha Nga, Nhọt Lợt và Xốp Dương. Mỗi điểm trường được trang bị một hệ thống quang điện áp mái có lưu trữ, công suất 6 kWp, dung lượng 10,24 kWh, đáp ứng nhu cầu chiếu sáng, sinh hoạt và giảng dạy cơ bản.

Cùng với hệ thống điện, các thiết bị như tivi, tủ lạnh, tủ sách, sách cho học sinh mầm non và đèn chiếu sáng sân trường cũng được bàn giao. Tại Nhọt Lợt, nơi có 46 hộ dân, chủ yếu là đồng bào Mông sinh sống và đến 80% mù chữ, ánh sáng từ sân trường buổi tối nhanh chóng trở thành ánh sáng chung của cả bản.

Theo Chủ tịch xã Mỹ Lý cho biết, ba điểm trường bán trú này là những nơi “5 không”: không điện, không đường bộ do lũ cuốn trôi, không trường lớp kiên cố ngoài các phòng học tạm, không trạm y tế sau thiên tai và không internet, người dân chủ yếu liên lạc bằng bộ đàm.

Điện đến lớp học, nhưng không dừng lại ở lớp học. Buổi tối, sân trường trở thành nơi sinh hoạt chung của cả cộng đồng. Trẻ em chơi đùa, người lớn gặp gỡ, trao đổi công việc. Với giáo viên, điện cải thiện điều kiện sinh hoạt và giảng dạy; với học sinh, lớp học sáng hơn, an toàn hơn và có thêm phương tiện học tập phù hợp với chương trình hiện hành.

Từ phía nhà trường, niềm vui không chỉ đến từ việc có điện, mà còn từ cảm giác được sẻ chia trong thời điểm khó khăn. Với cán bộ, giáo viên và học sinh Trường Mầm non Mỹ Lý 2, ngày 22/1 được xem là một dấu mốc, khi các điểm trường Cha Nga, Xốp Dương và Nhọt Lợt lần đầu tiên có ánh sáng ổn định để phục vụ dạy và học.

“Dù còn rất nhiều ‘không’, nhưng ánh sáng hôm nay mang lại cho thầy cô và các cháu niềm tin và động lực để tiếp tục bám lớp, bám bản”, cô Thảo Kha, giáo viên nhà trường, chia sẻ.

Sau bão, Mỹ Lý vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Nhiều hộ dân đang ở nhờ người thân, các khu tái định cư chưa hoàn thiện, một bộ phận lao động trẻ rời đi tìm sinh kế nơi khác. Ở lại bản làng chủ yếu là người già, phụ nữ và trẻ em.

Điện, nước sạch, sách vở và ánh sáng không thể giải quyết tất cả. Nhưng khi những điều kiện tối thiểu ấy hiện diện, các điểm trường không chỉ duy trì được lớp học mà còn giữ lại một nhịp sống cần thiết cho cộng đồng. Trong những ngày hậu thiên tai, đó là cách để những vùng đất như Mỹ Lý không bị bỏ lại phía sau.

Ông Vũ Anh Tuấn cho biết, không chỉ ở Mỹ Lý, trong năm 2025, nhóm Năng lượng yêu thương đã triển khai 11 hệ thống điện mặt trời cho 11 điểm trường tại nhiều tỉnh, từ Cao Bằng, Hà Giang, Điện Biên đến Đắk Lắk, Lâm Đồng, Yên Bái và Nghệ An.

Năm 2026, kế hoạch dự kiến tiếp tục với khoảng 11–12 điểm trường khác. Những con số này không lớn so với nhu cầu thực tế, nhưng cho thấy một cách tiếp cận linh hoạt trong bối cảnh nhiều vùng sâu, vùng xa vẫn chưa thể tiếp cận hạ tầng điện trong ngắn hạn.