Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thông tin về dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Ảnh: Nam Nguyễn.

Phát biểu tại họp báo, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đã được xây dựng trong khoảng hai năm, có tác động sâu rộng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xã hội, và đã qua 4 lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ. Hiện Bộ Công Thương tiếp tục thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, lấy ý kiến các đối tượng liên quan để hoàn thiện, trình Chính phủ.

Về công cụ kiểm soát, giám sát việc hình thành giá xăng dầu, bà Hiền cho biết mục tiêu xuyên suốt là để giá bám sát cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước. Theo dự thảo, doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá và tính toán giá bán theo công thức do Nhà nước quy định. Một trong các công cụ giám sát là yêu cầu doanh nghiệp kê khai các yếu tố cấu thành giá và giải trình biến động khi thay đổi giá trên hệ thống cơ sở dữ liệu do Bộ Công Thương xây dựng.

"Hệ thống cảnh báo sẽ giúp các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường kịp thời biết được những thương nhân có kê khai nhưng không giải trình được các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá. Đây là công cụ xuyên suốt trong quá trình chúng tôi xây dựng dự thảo," bà Hiền cho biết.

Về tần suất và biên độ, khi thay đổi giá, doanh nghiệp phải có căn cứ cụ thể dựa trên chi phí kinh doanh thực tế và các lô hàng mua bán thực tế, đồng thời phải kê khai với cơ quan nhà nước. Trong các yếu tố hình thành giá, Nhà nước vẫn quy định một yếu tố chi phí định mức để doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Khi Nhà nước thực hiện các biện pháp bình ổn, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào đó để điều chỉnh giá.

"Đây là những công cụ và nguyên tắc chúng tôi đang thiết kế để quản lý giá xăng dầu trong trường hợp doanh nghiệp được quyền quyết định giá," Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nói.

Đối với nguy cơ giá bán xăng dầu không bám sát tín hiệu thị trường, bà Nguyễn Thúy Hiền cho rằng không thể quy định cứng nhắc mua giá cao bán giá cao, mua giá thấp bán giá thấp, đặc biệt khi các lô hàng nhập về lưu trữ chung trong một hệ thống kho.

Theo bà Hiền, việc quy định giá cần tiếp cận theo hướng thị trường hơn; doanh nghiệp phải chủ động và chịu trách nhiệm với quyết định giá của mình, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc minh bạch, bám sát thị trường và bảo đảm cạnh tranh. Mục tiêu cao nhất trong điều hành giá là bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng.

Đề xuất nâng mức tổng nguồn xăng dầu tối thiểu lên 300.000 m3/năm

Nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo nghị định là điều kiện đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu. Mức tổng nguồn tối thiểu được đề xuất nâng lên 300.000 m3/năm nhằm thực hiện chủ trương tái cơ cấu hệ thống đầu mối, nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.

Theo bà Hiền, mức 300.000 m3/năm hiện có hơn một nửa số thương nhân đầu mối đáp ứng. Dự thảo có lộ trình thực hiện trong hai năm, bắt đầu từ năm 2027, tạo thời gian để các doanh nghiệp chưa đạt tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất và hệ thống phân phối.

Các đại biểu tham dự họp báo. Ảnh: Nam Nguyễn.

Không chỉ thương nhân đầu mối được quyết định giá

Trước lo ngại thương nhân đầu mối sẽ chi phối giá, bà Hiền cho biết dự thảo không thiết kế độc quyền quyết định giá mà mở rộng cho cả thương nhân phân phối hoạt động độc lập, giúp thị trường có sự cạnh tranh về giá. Cùng với đó, dự thảo giảm tầng nấc trung gian từ 3 xuống 2 tầng nấc, tạo cơ hội cho hơn 10.500 thương nhân phân phối hoạt động theo mô hình mới và được quyền quyết định giá.

"Như vậy, thị trường sẽ có sự cạnh tranh rất mạnh. Trong bối cảnh đó, thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh với các thương nhân phân phối, đặc biệt tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi các thương nhân phân phối có lợi thế hoạt động tại chỗ.

Với thiết kế của dự thảo Nghị định hiện nay, khó có thể xảy ra việc thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá," bà Hiền khẳng định.

Đối với lo ngại các doanh nghiệp bắt tay, thông đồng nâng giá, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến và bổ sung các quy định về xử lý hành vi thỏa thuận cạnh tranh không lành mạnh theo pháp luật về cạnh tranh để sớm trình Chính phủ.

Cũng theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, trước những diễn biến phức tạp tại Trung Đông, Bộ Công Thương đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó. Đến nay, nguồn cung xăng dầu trong nước vẫn được bảo đảm. Các doanh nghiệp đang bám sát tình hình thực hiện tổng nguồn, trong khi tồn kho tại các nhà máy được đánh giá ở mức cao.

Về giá xăng dầu, Bộ Công Thương tiếp tục điều hành theo sát diễn biến giá thế giới, sử dụng linh hoạt các công cụ bình ổn khi cần thiết. Việc Chính phủ tiếp tục gia hạn giảm thuế xuất nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu cũng được kỳ vọng góp phần hỗ trợ giá trong nước.

Từ nay đến cuối năm, Bộ Công Thương đã cân đối tổng nguồn và về cơ bản nguồn cung xăng dầu sẽ đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Giá xăng dầu tiếp tục được điều hành theo hướng bám sát giá thế giới, kết hợp linh hoạt với việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khi cần thiết.