Năm 2026 đánh dấu 10 năm hình thành và phát triển của Cơ chế hợp tác Mekong - Lan Thương, với sự tham gia của 6 nước ven sông: Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam.

Sông Mekong - Lan Thương tựa như dải lụa xanh vắt qua 6 quốc gia, không chỉ mang theo phù sa và nguồn sống cho hàng triệu người dân, mà còn là biểu tượng của tình hữu nghị và khát vọng phát triển chung. Chính từ dòng chảy ấy, năm 2016, các nhà lãnh đạo của 6 nước đã cùng nhau nhất trí thiết lập Cơ chế hợp tác Mekong - Lan Thương - một bước tiến quan trọng trong tiến trình liên kết tiểu vùng và khu vực.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung. Ảnh: Báo Thế giới & Việt Nam

Biến tầm nhìn thành kết quả thực chất

Nhìn lại những thành quả của Hợp tác Mekong - Lan Thương (MLC), khó có thể tin rằng chỉ trong một thập kỷ, những nỗ lực chung của 6 nước đã tạo dựng nên nền tảng hợp tác vững chắc, có những bước tiến vượt bậc và khẳng định vị thế cơ chế hợp tác tiểu vùng tiêu biểu.

Dựa trên các nguyên tắc ưu tiên phát triển, đồng thuận, bình đẳng, tự nguyện, hợp tác hiệu quả và cùng có lợi, tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế, 6 nước đã từng bước hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược về một khu vực Mekong - Lan Thương hoà bình, thịnh vượng và phát triển bền vững.

Mười năm qua, hợp tác MLC cùng với các cơ chế hợp tác Mekong khác, trong đó có Chương trình hợp tác kinh tế Tiểu vùng Mekong mở rộng (GMS), Ủy hội sông Mekong (MRC), Chiến lược Hợp tác kinh tế Ayeyawady - Chao Phraya - Mekong (ACMECS), đã hỗ trợ các nước Mekong vượt qua thách thức, khai mở cơ hội và kiến tạo những giá trị chung.

Thành tựu của hợp tác MLC được thể hiện rõ nét trên 5 phương diện chính.

Thứ nhất, MLC đã góp phần tăng cường hợp tác, tin cậy chính trị giữa các nước thành viên, tạo diễn đàn trao đổi, tiếp xúc giữa lãnh đạo cấp cao cũng như các cấp, các ngành khác nhau. Hàng loạt chương trình giao lưu nhân văn, nhất là các hoạt động gắn kết trong khuôn khổ Tuần lễ MLC thường niên giúp củng cố quan hệ hữu nghị và hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân các nước.

Thứ hai, hợp tác quản lý bền vững nguồn nước đạt bước tiến triển thực chất, đáng khích lệ. Các nước thành lập Trung tâm hợp tác nguồn nước MLC, tổ chức Diễn đàn nguồn nước MLC thường niên, triển khai Sáng kiến tăng cường hợp tác tài nguyên nước. Đặc biệt, 6 nước cũng đã mở rộng chia sẻ trong cả năm thông tin dữ liệu thuỷ văn sông Mekong - Lan Thương, qua đó hỗ trợ hiệu quả công tác ứng phó với lũ lụt và hạn hán.

Thứ ba, kết nối khu vực được tăng cường, đặc biệt các kết nối “cứng” về hạ tầng giao thông, kết nối “mềm” thông qua cơ chế thị thực MLC, hải quan thông minh tạo thuận lợi đáng kể cho các hoạt động giao thương, hợp tác qua biên giới và hội nhập kinh tế tiểu vùng. Nhiều dự án hạ tầng quan trọng đang được triển khai, như ba tuyến đường sắt kết nối Việt Nam với Trung Quốc, hay tuyến cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn/Vinh - Thanh Thuỷ sẽ bổ trợ giao thông xuyên biên giới, từng bước hình thành các hành lang kinh tế - logistics mới, qua đó thúc đẩy liên kết giữa các nước thành viên và tạo động lực lan tỏa toàn tiểu vùng.

Thứ tư, nội dung hợp tác ngày càng mở rộng, từ năm lĩnh vực ưu tiên ban đầu, MLC đã mở rộng sang các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, phát triển xanh, gắn kết chặt chẽ với lợi ích phát triển của các nước thành viên. 6 quốc gia đã tích cực triển khai “Kế hoạch Mekong - Lan Thương xanh”, chiến dịch "Hành động Mekong - Lan Thương an toàn" nhằm cùng nhau ứng phó biến đổi khí hậu, tội phạm xuyên biên giới.

Thứ năm, xuyên suốt tiến trình hợp tác, vai trò và sự thụ hưởng của người dân và doanh nghiệp luôn được đặt lên hàng đầu. Quỹ đặc biệt Mekong - Lan Thương đã tài trợ cho khoảng 1.000 dự án trong các lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, cải tạo hạ tầng giao thông, xây dựng trường học, trạm y tế nông thôn, hệ thống nước sạch… Tại Việt Nam, các dự án trải dài từ khu vực miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Điện Biên đến “đất mũi” Cà Mau, góp phần bảo đảm an sinh xã hội cho người dân địa phương.

Việt Nam - một thành viên chủ động đóng góp có trách nhiệm

Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hợp tác và phát triển, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, đa phương hóa và đa dạng hóa, Việt Nam luôn coi trọng, và đóng góp tích cực vào hợp tác MLC ngay từ những ngày đầu thành lập. Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng cả về định hướng chiến lược lẫn sáng kiến hợp tác cụ thể, thúc đẩy hợp tác MLC cùng các cơ chế hợp tác giữa Mekong với các đối tác như Ấn Độ, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đáp ứng hiệu quả hơn nhu cầu phát triển của tiểu vùng.

Trên tinh thần phát huy thế mạnh của tiểu vùng, Việt Nam đưa ra nhiều đề xuất về tăng cường kết nối hạ tầng, logistics, chuỗi cung ứng, thúc đẩy phát triển kinh tế số cũng như liên kết giữa cơ chế MLC với các khuôn khổ khu vực, nhất là ASEAN, MRC và GMS. Những đóng góp đó không chỉ thể hiện Việt Nam là một thành viên chủ động, có trách nhiệm trong hợp tác Mekong - Lan Thương, mà còn góp phần bảo đảm hài hòa lợi ích, nhất là trong quản lý bền vững nguồn nước Mekong và phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ những đề xuất ban đầu của Việt Nam, cơ chế chia sẻ thông tin, dữ liệu thủy văn giữa Trung tâm Hợp tác nguồn nước MLC và Ban Thư ký MRC đã được thiết lập, gắn kết hợp tác nguồn nước với thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Kỷ nguyên phát triển mới của hợp tác Mekong - Lan Thương

Tiểu vùng Mekong và Trung Quốc đang bước vào thập kỷ phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, trong đó yêu cầu phát triển bền vững, thích ứng với bất ổn và nâng cao năng lực cạnh tranh ngày càng trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu mới, Việt Nam nhận thấy 3 trọng tâm của hợp tác Mekong - Lan Thương thời gian tới gồm:

Một là, kiên trì củng cố quan hệ hữu nghị, duy trì đối thoại, tham vấn chân thành, thẳng thắn trên cơ sở các nguyên tắc đồng thuận, bình đẳng, tôn trọng luật pháp quốc tế và quyền lợi chính đáng của các nước; nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho các thách thức chung trên cơ sở bảo đảm lợi ích chính đáng của các nước thành viên, qua đó tăng cường lòng tin và nền tảng chính trị - xã hội cho hợp tác lâu dài.

Hai là, kiên định theo đuổi hợp tác thực chất hơn, phù hợp ưu tiên phát triển của các nước, giải quyết các thách thức chung mới, bảo đảm lợi ích chính đáng của tất cả các thành viên, nhất là trong các lĩnh vực quản lý nguồn nước, đổi mới sáng tạo, kết nối hạ tầng, năng lượng, chuỗi cung ứng. Các nước thành viên cụ thể hóa các nội hàm của Hành lang đổi mới sáng tạo MLC, tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ.

Các nước Mekong mong Trung Quốc tăng cường hỗ trợ phát triển các ngành công nghệ tiên tiến và dịch vụ, nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Mở rộng hợp tác chuỗi cung ứng, kết nối doanh nghiệp để tận dụng thế mạnh lẫn nhau, từ đó nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu.

Ba là, kiên quyết lấy con người làm trung tâm, bảo đảm mọi hoạt động hợp tác đều hướng tới phúc lợi, sinh kế và cơ hội phát triển của người dân. Hợp tác MLC thông qua các chương trình cụ thể về đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển nông thôn, giáo dục, y tế, an sinh xã hội và tăng cường giao lưu nhân dân, để người dân thực sự trở thành chủ thể và đối tượng thụ hưởng trực tiếp của hợp tác.

Kỷ niệm một thập kỷ hình thành và phát triển, chúng ta không chỉ nhìn lại chặng đường đã qua với niềm tự hào, mà còn hướng tới tương lai với niềm tin mạnh mẽ hợp tác Mekong - Lan Thương sẽ tiếp tục là biểu tượng của đổi mới và phát triển.

Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục tích cực đóng góp để hợp tác Mekong - Lan Thương đạt được những bước chuyển mới, hướng tới mục tiêu xây dựng một Cộng đồng chia sẻ tương lai vì hoà bình, thịnh vượng và phát triển bền vững giữa các nước Mekong - Lan Thương.