Ngân hàng phải minh bạch khi dùng AI

Dự thảo mới yêu cầu ngân hàng, ví điện tử thông báo khi sử dụng AI, gắn nhãn nội dung do AI tạo ra và không được khai thác điểm yếu khách hàng. Các quyết định tự động có thể bị khiếu nại và phải được con người rà soát.

Ảnh minh họa

Tại dự thảo Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước cho biết các ngân hàng và ví điện tử phải thông báo trước cho khách hàng khi sử dụng AI để nhận diện cảm xúc hoặc phân loại sinh trắc học. Đồng thời, các nội dung do AI tạo ra (hình ảnh, âm thanh, video…) cũng phải được công bố rõ ràng nhằm tránh gây nhầm lẫn. Phạm vi áp dụng bao gồm các hệ thống như trợ lý ảo, tổng đài tự động, chatbot…

Cũng theo dự thảo, ngân hàng không được dùng AI khai thác điểm yếu của khách hàng (do vấn đề tuổi tác, khuyết tật, hoặc tình trạng kinh tế...) cho mục đích chào mời họ sử dụng sản phẩm, dịch vụ tài chính rủi ro cao, không phù hợp.

Khách hàng có quyền khiếu nại với các quyết định của ngân hàng được đưa ra dựa trên AI. Trong trường hợp này, nhà băng phải sử dụng nhân sự (con người) để rà soát, đưa ra hướng xử lý.

Các quy định này dự kiến có hiệu lực từ tháng 3/2026. Với hệ thống AI triển khai trước thời điểm này, thời hạn có hiệu lực lùi đến tháng 9/2027 để các ngân hàng, ví điện tử rà soát và tuân thủ.

Theo Ngân hàng Nhà nước, việc siết sử dụng AI trong hệ thống ngân hàng được xây dựng để kiểm soát, giảm thiểu rủi ro phát sinh. Việc này nhằm bảo đảm khách hàng được đối xử công bằng, và bảo vệ nhóm yếu thế.

Tại Việt Nam, nhiều ngân hàng bắt đầu thử nghiệm chatbot (tư vấn tự động) và trợ lý ảo khoảng 10 năm trước.

Hầu hết các đơn vị sử dụng chatbot theo kịch bản sẵn có, trả lời dựa trên một bộ quy tắc cố định thông qua nhận dạng từ khóa trong văn bản đầu vào. Hiện các AI tạo sinh (Generative AI) dần phổ biến, hướng đến thay thế vai trò của tư vấn viên để trả lời thông tin về các giao dịch, dịch vụ thẻ, lãi suất, tỷ giá...

Cũng theo Ngân hàng Nhà nước, nhiều nhà băng, ví điện tử đẩy mạnh ứng dụng AI ở nhiều nghiệp vụ khác nhau như eKYC, chấm điểm tín dụng, thẩm định cho vay, phát hiện gian lận thanh toán.

Cơ quan quản lý cho rằng điều này cũng phát sinh rủi ro và thách thức về an toàn hệ thống thông tin, sai lệch dữ liệu đầu ra, xâm phạm quyền riêng tư khách hàng.