Dự thảo được giới thiệu tại Hội thảo về an toàn pin sạc dự phòng do Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ) phối hợp với Tổ chức UL Standards & Engagement (ULSE) tổ chức ngày 11/11 tại Hà Nội.

Thị trường đang thiếu một "bộ lọc"

Chia sẻ tại hội thảo, ông Kolin Low, Giám đốc cấp cao phụ trách tiêu chuẩn khu vực của ULSE, cho biết pin sạc dự phòng là sản phẩm giá rẻ, cạnh tranh gay gắt về giá, nên không ít nhà sản xuất có xu hướng né tránh chi phí chứng nhận an toàn. Trong khi đó, người tiêu dùng lại mặc định rằng sản phẩm bán tại các cửa hàng lớn đều an toàn. Khảo sát của ULSE với 750 người tiêu dùng Việt Nam cho thấy 71% thường xuyên sử dụng pin sạc dự phòng, nhưng 50% thừa nhận không biết pin lithium-ion là gì.

Hệ quả là sự cố ngày càng nhiều. Theo cơ sở dữ liệu của ULSE tại 42 hãng hàng không, số vụ việc liên quan đến pin sạc dự phòng tăng từ 8 vụ năm 2022 lên 26 vụ năm 2023, 38 vụ năm 2024 và 50 vụ năm 2025, đưa mặt hàng này vào nhóm thiết bị gây sự cố nhiều nhất trên máy bay. Khảo sát cũng cho thấy 78% người dùng mang pin sạc dự phòng lên máy bay, nhưng tới 40% từng để pin trong hành lý ký gửi, trái quy định an toàn hàng không. Tháng 6/2025, hãng Anker phải thu hồi hơn một triệu pin sạc dự phòng vì nguy cơ cháy, nổ.

Tham luận trực tuyến tại hội thảo, bà Nicole Sanders, Viện Nghiên cứu An toàn cháy (FSRI, Hoa Kỳ), cho biết khi pin lithium-ion bị hư hỏng, sạc quá mức hoặc bảo quản sai cách, pin rơi vào trạng thái thoát nhiệt và bốc cháy gần như tức thì; từ dấu hiệu cảnh báo đầu tiên như khói, tiếng xì, mùi lạ, người dùng chỉ còn chưa đầy một phút để thoát ra ngoài. Riêng năm 2024, các vụ việc liên quan đến pin lithium-ion đã làm 586 người bị thương và 104 người thiệt mạng trên toàn cầu.

Bốn lớp bảo vệ trong dự thảo tiêu chuẩn của Việt Nam

Tại hội thảo, ông Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, nhấn mạnh: "An toàn không nên bắt đầu từ lúc sản phẩm gặp sự cố. An toàn phải bắt đầu từ lúc sản phẩm được thiết kế". Tiêu chuẩn an toàn chính là công cụ để sàng lọc sản phẩm không an toàn, đồng thời tạo cạnh tranh công bằng cho những nhà sản xuất làm đúng quy trình.

Trình bày dự thảo, bà Đoàn Thị Thanh Vân, Trưởng phòng Tiêu chuẩn Điện và Điện tử, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, thư ký Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia phụ trách xây dựng dự thảo, dẫn hàng loạt thông báo tại các sân bay quốc tế như Chennai (Ấn Độ), Hong Kong (Trung Quốc) cấm để pin sạc dự phòng trong hành lý ký gửi.

Bà Vân cho biết vụ cháy máy bay của hãng Air Busan tại Hàn Quốc vào tháng 1/2025, nguyên nhân được cho là từ một pin sạc dự phòng quá nhiệt trên khoang hành khách, là lời cảnh tỉnh rõ nhất: trước đây nhiều người biết pin sạc dự phòng nguy hiểm, nhưng không nghĩ mức ảnh hưởng lại lớn đến vậy. Theo bà, Việt Nam không thể đứng ngoài xu hướng siết quản lý của thế giới đối với mặt hàng này.

Về nội dung, dự thảo được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tiêu chuẩn ANSI/CAN/UL 2056:2025, áp dụng cho pin sạc dự phòng dùng pin lithium, nickel, điện áp đầu vào, đầu ra đến 60 V DC, dung lượng đến 100 Wh.

Bà Vân tóm tắt dự thảo gồm 4 lớp bảo vệ: kết cấu an toàn (tế bào pin đạt yêu cầu, mạch bảo vệ giám sát điện áp, dòng điện, nhiệt độ, vỏ bọc chống cháy); vận hành an toàn (các phép thử ngắn mạch, sạc quá mức, quá tải, theo dõi nhiệt độ); độ bền cơ học (gồm thả rơi, nén - mô phỏng cả tình huống người dùng vô tình ngồi, đè vật nặng lên pin); và sử dụng an toàn (ghi nhãn, cảnh báo như không tự tháo rời pin, không để gần nguồn nhiệt, hướng dẫn bảo quản). Bốn lớp này cùng phục vụ mục tiêu phòng ngừa cháy, nổ và bảo vệ người sử dụng.

Về lộ trình, bà Đoàn Thị Thanh Vân cho biết đề án xây dựng tiêu chuẩn được thông qua và đưa vào kế hoạch từ tháng 5/2026; dự thảo được soạn thảo trong tháng 6 - 8/2026, thông qua tại các cuộc họp Ban kỹ thuật trong tháng 8/2026 và đang lấy ý kiến các bên liên quan trên Cổng thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ từ ngày 17/9 đến ngày 17/11/2026.

Hội thảo lần này là một bước trong quy trình xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) theo Thông tư 13/2026/TT-BKHCN. Sau khi tiếp thu ý kiến, hồ sơ sẽ được hoàn thiện để trình hội đồng thẩm định; kỳ vọng tiêu chuẩn có thể được công bố vào cuối năm 2026. Bà Vân cũng cho biết, sau tiêu chuẩn, các bước tiếp theo cần tính đến là năng lực thử nghiệm của các phòng thử nghiệm trong nước và phương thức quản lý, chứng nhận sản phẩm.

Chấp nhận nguyên UL 2056 có phù hợp với Việt Nam?

Đây cũng là vấn đề được đặt ra trong phần hỏi đáp của hội thảo. Trả lời câu hỏi về việc áp dụng nguyên tiêu chuẩn UL 2056 trong điều kiện khí hậu nhiệt đới của Việt Nam, ông Kolin Low cho biết UL 2056 được thiết kế cho sản phẩm di động, sử dụng ở mọi môi trường, từ nhà ở, tàu điện đến máy bay; các phép thử đã tính đến điều kiện nhiệt độ cao, bởi ngay tại Hoa Kỳ cũng có những vùng sa mạc nóng như Florida hay Arizona. Trong quá trình lấy ý kiến hiện nay, các chuyên gia Việt Nam hoàn toàn có thể rà soát lại mức độ đầy đủ của các điều kiện thử nghiệm.

Ông Neil Catajay, Cục trưởng Cục Tiêu chuẩn Philippines, cho biết Philippines đã chấp nhận nguyên văn tiêu chuẩn UL 2056, không sửa đổi; điều kiện khí hậu nhiệt đới đã được tính đến ngay trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, khi thử nghiệm chỉ cần hiệu chỉnh theo điều kiện thực tế của địa phương.

Đại diện phía Việt Nam tại hội thảo cũng khẳng định, đối với tiêu chuẩn về an toàn, phương pháp chấp nhận là tương tự nhau ở hầu hết các nước, vì yêu cầu kỹ thuật của cùng một sản phẩm không khác nhau giữa các quốc gia.

Kết luận chương trình, bà Vũ Thị Thu Phương, Trưởng ban Ban Hợp tác quốc tế và TBT (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia) nhận định, hội thảo mang lại nhiều góc nhìn giá trị về quản lý an toàn pin sạc dự phòng, xu hướng tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm áp dụng tiêu chuẩn UL 2056 tại Việt Nam. Bà nhấn mạnh việc đảm bảo an toàn sản phẩm đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Đồng thời, bà Phương bày tỏ kỳ vọng những kiến thức, kinh nghiệm và mối quan hệ hợp tác được thiết lập tại hội thảo sẽ tiếp tục được phát huy, chuyển hóa thành các hoạt động thiết thực trong xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý an toàn pin sạc dự phòng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy môi trường sản xuất, kinh doanh an toàn, bền vững tại Việt Nam.

Trong thời gian chờ áp dụng chuẩn quốc gia, người dùng được khuyến nghị tự bảo vệ theo nguyên tắc C.H.A.R.G.E.: chọn sản phẩm đã được chứng nhận; sử dụng đúng hướng dẫn; cảnh giác khi pin phồng, nóng bất thường, có mùi lạ, phát tiếng xì; tái chế đúng cách, không vứt pin vào rác sinh hoạt; thoát ra ngoài ngay khi xảy ra cháy và chia sẻ kiến thức an toàn cho người xung quanh. Riêng khi đi máy bay, theo quy định của Cục Hàng không Việt Nam, từ ngày 1/7/2026 mỗi hành khách chỉ được mang tối đa 2 pin sạc dự phòng trong hành lý xách tay, mỗi pin không quá 100 Wh.