Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều ngày 3/12, Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã có tờ trình gửi Quốc hội về việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Theo tờ trình, dự thảo nghị quyết quy định nguyên tắc, căn cứ, quy trình và thẩm quyền điều chỉnh linh hoạt để tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn khi nhiều dự án không thể điều chỉnh được về: tiến độ, cấp điện áp, phương án đấu nối, phát sinh nhu cầu phụ tải… dẫn tới ảnh hưởng đến tiến độ, đồng bộ giữa nguồn và lưới.

Cụ thể, dự thảo quy định trong đầu tư xây dựng các dự án điện, bỏ chủ trương đầu tư dự án lưới điện. Trên cơ sở đề xuất của doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, UBND cấp tỉnh phê duyệt nhà đầu tư các dự án, công trình lưới điện truyền tải trong quy hoạch.

Dự thảo cũng quy định miễn trừ thời gian hoạt động và số năm báo cáo tài chính cần cung cấp trong điều kiện vay lại vốn ODA. Ưu tiên bố trí và cấp vốn từ ngân sách nhà nước để tăng vốn điều lệ cho Công ty TNHH một thành viên Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO), nhằm thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng.

Cùng với đó, có quy định đặc thù về giá điện trúng thầu trong đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh điện lực. Quy định về việc doanh nghiệp khu vực Nhà nước và tư nhân tham gia nghiên cứu, đầu tư phát triển điện hạt nhân mô đun nhỏ cũng được bổ sung.

Đối với phát triển điện gió ngoài khơi, dự thảo quy định việc xử lý chi phí do doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thực hiện, thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho UBND cấp tỉnh trên cơ sở điểm gom công suất của dự án.

Có cơ chế giao nhiệm vụ cho một số doanh nghiệp có uy tín, thương hiệu, có thực lực triển khai dự án quy mô lớn gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền biển, đảo.

Để thúc đẩy hiệu quả hơn cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), dự thảo mở rộng đối tượng cho phép đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất. Quy định về giá mua bán điện thông qua DPPA do các bên tự đàm phán, thỏa thuận thống nhất, không theo quy định chung về khung giá cũng như rõ hơn trách nhiệm của Bộ Công Thương.

Các dự án đầu tư thuộc danh mục dự án, công trình dầu khí và than quan trọng, cấp bách của quốc gia không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, ngoại trừ dự án sử dụng vốn đầu tư công.

Bên cạnh đó, dự thảo Nghị quyết cũng tháo gỡ vướng mắc về dự trữ quốc gia xăng dầu, bổ sung cơ chế hoán đổi hàng dự trữ quốc gia. Đối với dự án điện chậm tiến độ, sẽ có điều khoản, cơ chế xử lý dự án, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media Quốc hội.

Tại báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhất trí sự cần thiết việc ban hành nghị quyết, song yêu cầu Chính phủ tiếp tục rà soát, đối chiếu để chuyển các chính sách phù hợp sang với các dự án luật, dự thảo nghị quyết đang sửa đổi. Cùng đó, cần đánh giá những chính sách chưa thực sự cấp bách, chưa đánh giá kỹ lưỡng hoặc tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Đặc biệt, Chính phủ cần cân nhắc thận trọng, giải trình về việc đề xuất một số cơ chế, chính sách để làm rõ các nội dung. Bao gồm việc phát triển lưới điện không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; điều kiện để doanh nghiệp được giao thực hiện các dự án, công trình lưới điện.

Với các trường hợp chấp thuận nhà đầu tư không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu, cần giải trình làm rõ tác động, cơ chế kiểm soát chặt chẽ, tránh phát sinh tiêu cực. Với cơ chế giá điện, cần làm rõ nội dung quy định khác với quy định của Luật Điện lực hiện hành, các tác động, rủi ro có thể phát sinh và giải pháp kiểm soát.

Theo cơ quan thẩm tra, các dự án điện lực thường gắn liền với an ninh, quốc phòng; cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo sự thông thoáng, thúc đẩy phát triển cần đi đôi với yêu cầu về an toàn, an ninh, quốc phòng, an ninh năng lượng và các giải pháp "hậu kiểm" để tránh việc lợi dụng chính sách. Vì vậy nghị quyết cần rà soát để quy định bảo đảm an ninh, quốc phòng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.