Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh. Ảnh: BTC

Tại diễn đàn tổ chức ngày 10/4, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, khu vực kinh tế tập thể và hợp tác xã là thành phần kinh tế quan trọng, cùng với kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân tạo nên nền tảng vững chắc cho nền kinh tế quốc gia.

Đối với dòng vốn tín dụng cho thành phần này, đến nay, dư nợ cho vay đối với chủ thể hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đạt khoảng 7.000 tỷ đồng. Nếu tính cả các cá nhân, hộ gia đình là thành viên hợp tác xã, tổng dư nợ lên tới trên 8,5 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 46% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Tính đến tháng 3/2026, Việt Nam có khoảng 35.197 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên, bao gồm khu vực nông nghiệp đạt 23.512 hợp tác xã, phi nông nghiệp với 11.685 hợp tác xã.

Theo ông Cảnh, kết quả trên đạt được nhờ sự vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt của ngành ngân hàng, trong đó 5 nhóm giải pháp trọng tâm đã và đang được thực hiện.

Thứ nhất, về điều hành chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước đã duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.

Riêng năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí để chia sẻ lãi vay với khách hàng. Hiện nay, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VNĐ đối với các lĩnh vực ưu tiên (bao gồm hợp tác xã) được quy định tối đa ở mức 4%/năm, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng lãi suất chung.

Thứ hai là hoàn thiện hành lang pháp lý. Ngân hàng Nhà nước đã tham mưu trình Quốc hội ban hành Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 và Luật sửa đổi năm 2025. Các văn bản hướng dẫn sau đó đã bổ sung quy định về cấp tín dụng bằng phương tiện điện tử và quy định giá trị món vay nhỏ không cần chứng minh phương án vay vốn. Ông Cảnh cho rằng, đây là bước đột phá giúp giảm bớt thủ tục hành chính, tăng khả năng tiếp cận vốn cho cá nhân và hợp tác xã.

Thứ ba, ngành có cơ chế tín dụng đặc thù cho liên kết nông nghiệp. Từ Nghị định 55/2015/NĐ-CP đến Nghị định 156/2025/NĐ-CP ban hành vào tháng 6/2025, các mức cho vay không tài sản bảo đảm đã được nâng lên mạnh mẽ.

Cụ thể nâng mức cho vay không tài sản bảo đảm đối với cá nhân, hộ gia đình lên 500 triệu đồng. Đối với hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, mức cho vay không tài sản bảo đảm tăng từ 1 - 3 tỷ đồng lên 5 tỷ đồng. Các hợp tác xã tham gia liên kết với doanh nghiệp hoặc ứng dụng công nghệ cao có thể được vay không tài sản bảo đảm tối đa 70 - 80% giá trị dự án.

Ngành còn thiết lập các cơ chế xử lý rủi ro đặc thù như cơ cấu lại nợ, giữ nguyên nhóm nợ hoặc khoanh nợ khi gặp thiên tai, dịch bệnh bất khả kháng.

Thứ tư, Ngân hàng Nhà nước đã thiết kế nhiều gói tín dụng quy mô lớn. Trong đó, Chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long với lãi suất ưu đãi thấp hơn tối thiểu 1%/năm. Đến nay, 8 ngân hàng thương mại đã tham gia với doanh số giải ngân đạt 3.200 tỷ đồng.

Chính sách tín dụng theo Nghị định 28/2022 cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó hợp tác xã tham gia chuỗi giá trị được vay vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội với lãi suất chỉ bằng 50% lãi suất hộ cận nghèo (khoảng 3,74%/năm).

Thứ năm, định hướng tín dụng vào các động lực tăng trưởng. Ngân hàng Nhà nước thường xuyên chỉ đạo các tổ chức tín dụng tập trung vốn cho các mô hình sản xuất chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và các sản phẩm OCOP thế mạnh của địa phương.

Bên cạnh việc giải ngân vốn, các tổ chức tín dụng còn đóng vai trò tư vấn cho hợp tác xã xây dựng phương án kinh doanh, hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Đồng thời, các ngân hàng cũng khuyến khích doanh nghiệp cùng góp vốn hoặc bảo lãnh tín dụng cho hợp tác xã, từ đó giảm gánh nặng tài sản bảo đảm và thắt chặt liên kết chuỗi giá trị.

Vẫn còn hợp tác xã khó tiếp cận nguồn vốn

Dù đã có nhiều nỗ lực, Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh cũng thừa nhận, hoạt động tín dụng đối với hợp tác xã vẫn gặp không ít thách thức, còn một số hợp tác xã phản ánh khó tiếp cận vốn. Ông cho rằng, nguyên nhân không chỉ nằm ở cơ chế chính sách mà còn từ nội tại của chính các hợp tác xã.

Theo ông Cảnh, quy mô và năng lực hợp tác xã còn hạn chế. Năng lực của chủ chuỗi liên kết còn yếu, chưa hình thành được chuỗi liên kết bền vững; thiếu sự minh bạch trong dòng tiền của chuỗi; thiếu cơ sở dữ liệu về vùng liên kết và các hợp đồng liên kết.

Những hạn chế này khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong việc triển khai chính sách ưu đãi cũng như kiểm soát rủi ro dòng tiền.

Trong khi đó, Nghị quyết 20 đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị. Kết luận số 18-KL/TW năm 2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV cũng đặt ra quyết tâm đạt tốc độ tăng trưởng hai con số, trong đó ưu tiên đột phá phát triển kinh tế tập thể gắn với khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Do đó, để thực hiện những mục tiêu trên, Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, thời gian tới ngành ngân hàng sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, cải tiến quy trình thủ tục cấp tín dụng phù hợp với thực tiễn của hợp tác xã; chỉ đạo các tổ chức tín dụng đẩy mạnh các gói tín dụng lãi suất thấp và ưu tiên các mô hình liên kết hợp tác xã - doanh nghiệp.

Đồng thời, để giải quyết triệt để các vướng mắc, Ngân hàng Nhà nước đề xuất có sự phối hợp từ các bộ, ngành liên quan rà soát, sửa đổi Nghị định 98/2018/NĐ-CP về liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp. Trong đó, cần nâng cao tiêu chuẩn chất lượng chuỗi, quy định rõ về xây dựng cơ sở dữ liệu để kiểm soát dòng tiền và hợp đồng liên kết.

Về thực thi Luật hợp tác xã, cần tổng kết đánh giá Điều 81 Luật hợp tác xã 2023 về việc hợp tác xã thành lập doanh nghiệp để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, từ đó thúc đẩy mô hình "doanh nghiệp trong hợp tác xã".

Ông Cảnh khẳng định, với sự đồng hành của ngành ngân hàng và sự phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành, khu vực kinh tế tập thể sẽ có đủ nguồn lực để phát triển mạnh mẽ, đóng góp xứng đáng vào sự tăng trưởng chung của đất nước.

Doanh nghiệp, hợp tác xã hiến kế hóa giải “nút thắt” liên kết Tại Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026, đại diện các doanh nghiệp và hợp tác xã đã cùng hiến kế, tìm lời giải thực chất cho bài toán liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ.