Toàn cảnh cuộc họp Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và phát triển bền vững ngành thuỷ sản. Ảnh: VGP

Sáng 12/10, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và phát triển bền vững ngành thuỷ sản.

Chuyển biến trong quản trị nghề cá dựa trên dữ liệu

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), tại Phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo về chống khai thác IUU ngày 28/7/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Trưởng Ban Chỉ đạo đã giao các bộ, ngành và địa phương thực hiện 22 nhiệm vụ. Đến nay, 5 nhiệm vụ đã hoàn thành, 15 nhiệm vụ thường xuyên tiếp tục được duy trì và 2 nhiệm vụ theo tiến độ đang triển khai.

Các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quán triệt quan điểm điều hành xuyên suốt: Gỡ cảnh báo "thẻ vàng" là mục tiêu trước mắt; xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và bền vững là mục tiêu lâu dài; công tác chống khai thác IUU phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên của quản trị nghề cá quốc gia, không kết thúc khi cảnh báo được gỡ bỏ.

Sau đợt thanh tra lần thứ 5, Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra 38 khuyến nghị cần khắc phục. Đến ngày 30/9/2026, có 31 khuyến nghị được thực hiện đầy đủ, có kết quả kiểm chứng; 5 khuyến nghị tiếp tục hoàn thiện theo lộ trình cụ thể; 2 khuyến nghị đang được trao đổi, làm rõ với EC do có nội dung chưa phù hợp với điều kiện thực tiễn và hệ thống pháp luật Việt Nam.

Đối với kết quả thực hiện chủ yếu các nhóm khuyến nghị của EC, theo Bộ NN&MT, hệ thống pháp luật về thủy sản cơ bản đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU và phù hợp với pháp luật quốc tế. Bộ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá các nội dung khuyến nghị còn vướng mắc để đề xuất biện pháp quản lý phù hợp.

Về quản lý đội tàu, đến ngày 30/9/2026, cả nước có trên 80.000 tàu cá từ 6 m trở lên đăng ký, cập nhật trên VNFishbase, gồm trên 38.800 tàu từ 6 m đến dưới 12 m; trên 13.650 tàu từ 12 m đến dưới 15 m và trên 27.500 tàu từ 15 m trở lên. Tỉ lệ tàu có giấy phép khai thác còn hạn đạt khoảng 96%.

Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng báo cáo. Ảnh: VGP

Các địa phương tiếp tục rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và lập danh sách các nhóm tàu hết hạn giấy phép, tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động, tàu ngừng hoạt động, tàu không đủ điều kiện và tàu có nguy cơ cao. Hiện có 1.247 tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng tồn tại cần xác minh, kiểm soát; 5.586 tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động và 2.961 tàu thuộc nhóm nguy cơ cao vi phạm IUU.

Về giám sát hoạt động của tàu cá, trong tổng số 27.520 tàu cá từ 15 m trở lên, có 27.238 tàu đã lắp thiết bị VMS. Tình trạng mất kết nối đã giảm so với trước; 1.773 tàu tạm ngừng dịch vụ truyền dữ liệu VMS được lập danh sách, cập nhật để theo dõi, kiểm soát. Hệ thống tiếp tục hỗ trợ phát hiện các trường hợp mất kết nối, vượt ranh giới, gửi, nhận thiết bị và những dấu hiệu bất thường.

Bộ NN&MT cho biết, mặc dù đã đạt được những kết quả quan trọng, nhưng nền tảng pháp luật và dữ liệu mới là điều kiện cần thiết, kết quả cuối cùng phải được chứng minh bằng hiệu quả thực thi trên thực tế.

Tại cuộc họp, Bộ NN&MT cũng đề xuất các giải pháp để chuẩn bị điều kiện tốt nhất làm việc với EC trong đợt thanh tra lần thứ 6 sắp tới, quyết tâm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026, đồng thời xây dựng nghề cá Việt Nam minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và phát triển bền vững. Bộ NN&MT đề nghị các bộ, ngành và địa phương chuyển quyết tâm chính trị thành kết quả thực thi cụ thể, thực chất, xử lý dứt điểm những điểm nghẽn còn lại.

Không chủ quan, tập trung thực hiện nghiêm "5 không"

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, sau Phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo, chuyển biến căn bản nhất là công tác quản lý đã chuyển từ hồ sơ thủ công sang quản trị bằng dữ liệu, bước đầu hình thành công cụ điều hành chống khai thác IUU trên phạm vi toàn quốc và quản lý được trạng thái của từng tàu cá.

Phó Thủ tướng ghi nhận, biểu dương nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan thông tấn, báo chí trong công tác triển khai nhiệm vụ, tuyên truyền về chống khai thác IUU thời gian qua.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ đạo tại cuộc họp. Ảnh: VGP

Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam đã khắc phục nhiều hạn chế trước đây, số tàu cá vi phạm, bị nước ngoài bắt giữ giảm mạnh. Năm 2023 có 65 tàu, năm 2024 có 58 tàu, năm 2025 có 35 tàu và 9 tháng năm 2026 còn 13 tàu. Tuy nhiên, riêng tháng 9/2026 vẫn có 5 tàu vi phạm.

Kết quả đạt được là đáng ghi nhận, nhưng Phó Thủ tướng nhấn mạnh tuyệt đối không được chủ quan, nhất là trong thực hiện 38 khuyến nghị của EC.

Thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế, Phó Thủ tướng cho rằng một số địa phương chưa thể hiện quyết tâm thực sự; tình trạng tàu cá đã xóa đăng ký, không đủ điều kiện nhưng vẫn hoạt động còn xảy ra; việc cập nhật thông tin lên cơ sở dữ liệu VNFishbase tại một số nơi còn rất chậm.

Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng đề nghị thống nhất quan điểm, coi việc gỡ cảnh báo "thẻ vàng" là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng từ nay đến cuối năm, gắn với mục tiêu phát triển ngành thủy sản bền vững.

Phó Thủ tướng yêu cầu toàn hệ thống chính trị thực hiện nghiêm "5 không": Không phát sinh tàu cá bị nước ngoài bắt giữ; không để tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động; không để vụ việc vi phạm quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS) kéo dài mà không được xử lý triệt để; không để lô hàng thủy sản không truy xuất được nguồn gốc; không để số liệu báo cáo sai lệch với dữ liệu và hồ sơ thực tế.

Đây là những yêu cầu xuyên suốt, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải chuyển quyết tâm thành hành động cụ thể, tăng cường kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố cần trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm

Đối với Bộ NN&MT, Phó Thủ tướng yêu cầu bám sát các nhiệm vụ được giao, khẩn trương thành lập nhóm đầu mối để thường xuyên tiếp nhận, trao đổi, làm rõ các vấn đề với EC. Bên cạnh đó, Bộ cần chủ động tham mưu, kịp thời nhân rộng những cách làm hay, hiệu quả của các địa phương làm tốt.

Đối với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục thực hiện hiệu quả chức năng quản lý Nhà nước theo thẩm quyền, phối hợp chặt chẽ trong triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU.

Trong đó, Bộ Quốc phòng chỉ đạo Bộ đội Biên phòng phối hợp chặt chẽ với các cảng cá kiểm soát tàu xuất, nhập bến; duy trì lực lượng tại các vùng biển giáp ranh, chồng lấn nhằm ngăn chặn vi phạm.

Bộ Tài chính chỉ đạo Tổng cục Hải quan siết chặt quy trình, thủ tục kiểm tra hàng hóa thủy sản xuất khẩu, nhập khẩu.

Bộ Công an cần quyết liệt hơn nữa trong xử lý hình sự các hành vi gian lận nguồn gốc thủy sản, tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép.

Cuộc họp được kết nối trực tuyến với đầu cầu 22 địa phương ven biển. Ảnh: VGP

Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ, chủ động tác động, cung cấp thông tin kịp thời qua các kênh ngoại giao và hệ thống tham tán thương mại tại châu Âu, qua đó giúp EC thấy rõ tinh thần cầu thị và những kết quả Việt Nam đã đạt được trong chống khai thác IUU.

Đối với các địa phương ven biển, Phó Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả chống khai thác IUU trên địa bàn.

Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương phải mở chiến dịch tổng rà soát, huy động lực lượng công an, quân đội ở cơ sở cùng chính quyền địa phương khẩn trương hoàn thành việc cập nhật 100% dữ liệu lên hệ thống VNFishbase. Việc rà soát, cập nhật phải gắn với kiểm soát thực tế hoạt động của tàu cá, khắc phục tình trạng tàu không đủ điều kiện vẫn hoạt động và dữ liệu chưa đầy đủ, chậm cập nhật.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương quyết liệt vào cuộc, thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao, bảo đảm tiến độ và hiệu quả thực chất, không để những tồn tại kéo dài ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ cảnh báo "thẻ vàng".

Nhấn mạnh yêu cầu phát triển bền vững, Phó Thủ tướng lưu ý, song song với chống khai thác IUU, các bộ, ngành và địa phương phải tập trung triển khai các nghị quyết của Đảng về phát triển bền vững kinh tế biển.

Theo Phó Thủ tướng, mục tiêu không chỉ là ngăn chặn, xử lý vi phạm mà còn phải tạo điều kiện để ngư dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, làm giàu từ biển. Muốn vậy cần thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến, nuôi trồng thủy sản, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Khi đời sống ngư dân được cải thiện, sinh kế được bảo đảm và hoạt động sản xuất phát triển bền vững, tình trạng vi phạm sẽ từng bước được đẩy lùi. Vì vậy, nhiệm vụ chống khai thác IUU phải được triển khai đồng bộ với các giải pháp phát triển ngành thủy sản và kinh tế biển. Các bộ, ngành, địa phương cần nâng cao trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ, vừa kiểm soát nghiêm hoạt động khai thác, vừa tạo động lực để ngư dân tuân thủ quy định, phát triển sản xuất đúng pháp luật.

Phó Thủ tướng yêu cầu toàn hệ thống chính trị tập trung thực hiện quyết liệt các nhiệm vụ, xử lý những tồn tại, hạn chế, bảo đảm kết quả chống khai thác IUU có thể kiểm chứng bằng dữ liệu và thực tế. Qua đó, quyết tâm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026, đồng thời xây dựng ngành thủy sản Việt Nam minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và phát triển bền vững.