Toàn cảnh phiên thảo luận: "Bài toán cân bằng lợi ích và quản trị rủi ro cho nhà đầu tư". Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị thí điểm các sàn giao dịch tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Thủ tướng Chính phủ, việc xây dựng một khuôn khổ vận hành rõ ràng cho các loại tài sản dự kiến đưa vào giao dịch trở nên ngày càng cấp thiết, đặc biệt đối với nhóm tài sản thực được đưa lên sàn mã hóa.

Tại hội thảo "Giải pháp mã hóa tài sản thực (RWA): Cân bằng lợi ích và quản trị rủi ro cho nhà đầu tư" do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) tổ chức ngày 7/4, Trung tướng Đặng Vũ Sơn – Nguyên Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, hiện là Cố vấn cấp cao của VBA nhận định rằng, nếu được thiết kế đúng cách, tài sản mã hóa không chỉ mở ra một kênh đầu tư mới mà còn có thể trở thành nền tảng hạ tầng niềm tin số cho nền kinh tế.

Theo ông Sơn, cơ hội lớn nhất của Việt Nam không phải là đi nhanh, mà là "đi đúng ngay từ đầu".

Trong bối cảnh thị trường vốn toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ blockchain, cách tiếp cận bài bản về thể chế, tiêu chuẩn và quản trị sẽ đóng vai trò quyết định mức độ tham gia của Việt Nam vào cấu trúc tài chính số đang hình thành, ông Sơn nói.

Thông qua việc chuyển đổi quyền sở hữu tài sản thành token (chứng chỉ số đại diện cho tài sản) trên blockchain, mọi loại tài sản đều có thể được phân mảnh, giao dịch liên tục 24/7 xuyên biên giới, đồng thời đảm bảo khả năng kiểm chứng minh bạch và phân phối đến nhà đầu tư ở bất kỳ đâu.

Thực tiễn quốc tế cho thấy xu hướng này đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm, khi nhiều loại tài sản như vàng, trái phiếu, bất động sản đã được token hóa và giao dịch trên quy mô toàn cầu, từng bước hình thành một lớp hạ tầng tài chính mới song song với hệ thống truyền thống.

Với mức độ chấp nhận tài sản mã hóa cao, nhu cầu đầu tư lớn và tốc độ số hóa nhanh, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường có khả năng bước vào chu kỳ RWA sớm và mạnh mẽ, ông Sơn nhận định.

Trung tướng Đặng Vũ Sơn, Nguyên Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, hiện là Cố vấn cấp cao của VBA phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC

Nghị quyết 05: Cú hích cho tài sản mã hóa tại Việt Nam

Dù vậy, định nghĩa về tài sản thực được đưa lên nền tảng blockchain dưới dạng số hóa vẫn còn mới tại Việt Nam. Từ góc độ đầu tư, ông Nghiêm Minh Hoàng, Trưởng ban RWA - Câu lạc bộ Đầu tư Tài sản số Việt Nam (VIDA) thuộc VBA đã lý giải rõ hơn bức tranh tổng thể về thị trường.

RWA (Real World Assets) là thuật ngữ chỉ các tài sản trong thế giới thực (như vàng, bất động sản, trái phiếu…) được đưa lên nền tảng blockchain dưới dạng số hóa để có thể giao dịch, phân chia và quản lý dễ dàng hơn.

Theo Boston Consulting Group (BCG), thị trường RWA toàn cầu dự kiến đạt 19.000 tỷ USD, tương đương 10% GDP toàn cầu vào năm 2033. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là thị trường có dư địa tăng trưởng lớn với tiềm năng kỳ vọng đạt 70-80 tỷ USD vào năm 2030. Nền tảng token hóa tài sản thực (RWA platform) cũng đã được xác định là một trong các sản phẩm trọng điểm trong chương trình công nghệ blockchain quốc gia theo Quyết định số 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Ông Hoàng cho rằng, đặt trong bối cảnh Việt Nam từ năm 2025 đến nay, khi các khung pháp lý đang dần hình thành, đây được xem là bước khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới.

Động lực đến từ quyết tâm của Chính phủ trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới mục tiêu vượt qua bẫy thu nhập trung bình và trở thành quốc gia phát triển. Để đạt được điều này, việc mở rộng các kênh tài chính, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và phát triển hạ tầng được xác định là những yếu tố then chốt, ông Hoàng nhận định.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đánh dấu bước đi quan trọng khi mở ra hướng huy động vốn thông qua các loại token dựa trên tài sản thực.

Nghị quyết này phân chia rõ hai nhóm: token không có tài sản đảm bảo và token gắn với tài sản thực, trong đó trọng tâm hiện nay là nhóm thứ hai. Ở giai đoạn thí điểm, các tổ chức phát hành trong nước chủ yếu chào bán sản phẩm cho nhà đầu tư nước ngoài, trong khi thị trường vẫn chưa mở cửa cho nhà đầu tư nội địa.

Tuy nhiên, ông Hoàng cũng chia sẻ, để một thị trường tài chính phát triển bền vững, yếu tố thanh khoản – bao gồm cả thanh khoản trong nước là không thể thiếu. Khi thị trường vận hành ổn định và các đơn vị chứng minh được mức độ tuân thủ, khả năng triển khai cơ chế thử nghiệm cho nhà đầu tư trong nước có thể đến sớm hơn, thay vì phải chờ hết thời gian thí điểm 5 năm. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, họ sẽ cần mở tài khoản bằng đồng Việt Nam tại các ngân hàng được phép và thực hiện giao dịch thông qua các tài khoản này.

So với nhiều quốc gia, nơi việc xây dựng khung pháp lý thường kéo dài và phức tạp, Nghị quyết 05 cho thấy sự chủ động trong việc nắm bắt cơ hội từ thị trường mới. Song song với đó, Việt Nam cũng đang xây dựng hai hành lang phát triển: một cho quản lý tài sản mã hóa và một cho thúc đẩy blockchain như công nghệ chiến lược quốc gia. Ông Hoàng kỳ vọng, đến giai đoạn 2026 - 2027, Việt Nam sẽ đồng thời hoàn thiện cả về pháp lý và hạ tầng công nghệ để triển khai các sản phẩm RWA.

Ông Nghiêm Minh Hoàng, Trưởng ban RWA, Câu lạc bộ VIDA, VBA. Ảnh: BTC

RWA: Cơ hội mở rộng tài chính hay "bài toán khó" về rủi ro và pháp lý

Dù vậy, tương tự các thị trường tài chính khác, RWA vẫn đi kèm nhiều rủi ro và đòi hỏi mức độ tuân thủ nghiêm ngặt. Thực tế từ các vụ việc gần đây như Hanagold (tạo cung cầu giả) cho thấy, không chỉ các tổ chức phát hành mà cả nhà đầu tư cũng cần được trang bị đầy đủ kiến thức trước khi tham gia.

Theo ông Nghiêm Minh Hoàng, các sản phẩm RWA - đặc biệt là những tài sản có tính thanh khoản cao như vàng mã hóa đang đối mặt với rủi ro tài sản cơ sở, rủi ro cấu trúc tài chính và rủi ro công nghệ.

Thứ nhất, với rủi ro tài sản cơ sở, các vấn đề nổi bật bao gồm rủi ro lưu ký, “ảo giác” về tính minh bạch của dự trữ và rủi ro liên quan đến quyền sở hữu pháp lý. Khi tài sản thực được token hóa, giá trị của token phụ thuộc hoàn toàn vào bên lưu ký, trong khi hoạt động kiểm toán dự trữ chỉ phản ánh trạng thái tại từng thời điểm, không phải cơ chế xác minh liên tục.

Người nắm giữ token thường không có quyền sở hữu pháp lý trực tiếp đối với tài sản và phải xếp sau các chủ nợ ưu tiên; do đó, nếu đơn vị phát hành phá sản, khả năng thu hồi tài sản thực là rất hạn chế.

Thứ hai, về rủi ro cấu trúc tài chính, các mô hình RWA tiềm ẩn nhiều rủi ro nội tại. Cơ chế thu tiền trước, mua tài sản sau tạo ra khoảng trống bảo chứng mà nhà đầu tư khó nhận diện. Người mua token có thể vô tình trao cho tổ chức phát hành quyền quyết định thời điểm mua tài sản, dẫn đến bất cân xứng lợi ích. Trong các chu kỳ tăng giá, rủi ro càng tích tụ khi việc mua tài sản bị trì hoãn.

Bên cạnh đó, rủi ro đạo đức có thể phát sinh nếu nguồn vốn không được sử dụng đúng mục đích. Đáng chú ý, tình trạng dự trữ phân đoạn cũng có thể xảy ra khi lượng token phát hành vượt quá tài sản bảo chứng.

Thứ ba, ở lớp công nghệ và thị trường, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống mà còn ở cách vận hành. Thanh khoản trên nền tảng số có thể chỉ mang tính danh nghĩa, không đảm bảo khả năng chuyển đổi thành tài sản thực. Các cơ chế đổi trả thường đi kèm điều kiện hạn chế, chi phí cao hoặc thời gian chờ kéo dài. Rủi ro từ hợp đồng thông minh và hạ tầng kỹ thuật cũng có thể phát sinh trong quá trình vận hành.

Đáng lưu ý, việc đánh giá quá cao vai trò của blockchain dễ dẫn đến sai lệch trong định giá công nghệ, khi hệ thống này chủ yếu đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu chứ không xác minh được tài sản ngoài chuỗi. Trong bối cảnh đó, khung pháp lý vẫn đang trong quá trình hoàn thiện càng làm gia tăng rủi ro tuân thủ.

Ở góc độ thực tiễn, ông Nguyễn Văn Chinh - nhà sáng lập DDC Holdings (đơn vị đang nghiên cứu, triển khai về RWA cho nông sản tại Việt Nam) nhận định, việc mã hóa tài sản thực có thể giúp cải thiện thanh khoản và cắt giảm các khâu trung gian.

Ngoài ra, RWA cũng góp phần nâng cao nhận thức và tiêu chuẩn của cả nhà đầu tư cá nhân lẫn doanh nghiệp. Khi tài sản có cơ chế bảo chứng rõ ràng, doanh nghiệp buộc phải tuân thủ pháp lý chặt chẽ hơn, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phát sinh các vụ việc gian lận. Nhờ đó, thị trường hướng tới tính an toàn, minh bạch và bảo mật cao hơn, qua đó giúp Việt Nam chuyển từ thế bị động sang chủ động tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái tài chính toàn cầu.

Ông Nguyễn Văn Chinh, Nhà sáng lập DDC Holdings, đơn vị đang nghiên cứu, triển khai về RWA cho nông sản tại Việt Nam. Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Chia sẻ với Mekong ASEAN, đại diện DDC Holdings cho rằng, điều kiện tiên quyết để thị trường vận hành hiệu quả là một khung pháp lý rõ ràng, ổn định và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế như AML (Anti-Money Laundering - chống rửa tiền), KYC (xác minh danh tính khách hàng). Chỉ khi các mô hình thí điểm (sandbox) được triển khai thành công, đồng thời đi kèm cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo minh bạch dòng tiền, dòng vốn ngoại mới có thể thực sự tham gia thị trường, thay vì chỉ dừng ở mức kỳ vọng.

Theo ông, trong các yếu tố tài sản bảo chứng, đơn vị vận hành, hay khung pháp lý, yếu tố then chốt vẫn nằm ở chất lượng của tài sản bảo chứng: tài sản cơ sở phải rõ ràng, minh bạch, có giá trị thực và dễ định giá. Khung pháp lý và năng lực của đơn vị vận hành lần lượt là các yếu tố quan trọng tiếp theo. Tuy nhiên, nếu tài sản bảo chứng không đủ vững, hai yếu tố này cũng khó có thể bù đắp rủi ro.

Các chuyên gia tại hội thảo đồng thuận rằng RWA là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển tài chính số. Tuy nhiên, để thị trường này phát triển bền vững, yếu tố cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà ở khả năng thiết lập khung pháp lý, tiêu chuẩn vận hành và hệ thống quản trị rủi ro minh bạch, nhất quán.

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước tham gia vào hệ sinh thái tài chính số toàn cầu, việc "đi đúng ngay từ đầu" như nhận định của Trung tướng Đặng Vũ Sơn, sẽ là yếu tố quyết định khả năng nắm bắt cơ hội và hạn chế rủi ro của thị trường RWA trong những năm tới.