PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Ảnh: BTC.

Ngày 2/6, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo công bố báo cáo "Dòng chảy pháp luật kinh doanh tại Việt Nam năm 2025" với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới".

Đây là năm thứ 9 liên tiếp VCCI công bố ấn phẩm nghiên cứu thường niên này, phản ánh các chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh và môi trường đầu tư tại Việt Nam dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp.

Trình bày tóm tắt Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết, năm 2025 khép lại với những dấu ấn đậm nét, có thể xem là một năm đặc biệt của nền kinh tế Việt Nam.

Trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động khó lường về địa chính trị, thương mại và chuỗi cung ứng, Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực, với mức tăng trưởng GDP đạt trên 8%, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực. Cộng đồng doanh nghiệp đã chứng kiến một làn sóng phát triển rất đáng khích lệ: gần 200 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, hơn 100 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên gần 300 nghìn, tăng trên 27% so với năm trước.

Đằng sau những kết quả đó không chỉ là nỗ lực của Chính phủ, của cộng đồng doanh nghiệp, mà còn là những chuyển động rất mạnh mẽ về tư duy phát triển và tư duy thể chế.

Theo Chủ tịch VCCI, năm 2025 chứng kiến hàng loạt quyết sách mang tính chiến lược, mở đầu bằng "bộ tứ trụ cột" gồm bốn Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị: Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

"Đây thực sự là bốn cột trụ mở ra một giai đoạn phát triển mới cho nền kinh tế Việt Nam, nơi thể chế không còn chỉ mang tính quản lý, kiểm soát, mà từng bước chuyển sang vai trò kiến tạo phát triển, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo," ông Tuấn nhấn mạnh.

Song hành với các định hướng chiến lược ấy là một tinh thần hành động rất quyết liệt, tốc độ xây dựng pháp luật nhanh chưa từng có. Chỉ trong ba kỳ họp, Quốc hội đã thông qua tới 89 đạo luật, một con số kỷ lục trong lịch sử lập pháp gần đây. Nhiều điểm nghẽn kéo dài hàng chục năm đã được tập trung tháo gỡ; nhiều cơ chế mới, đột phá đã được nghiên cứu và triển khai nhằm hỗ trợ hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Nhận diện 5 "dòng chảy" trong hệ thống pháp luật kinh doanh

Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, "Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025" xoay quanh 5 dòng chảy lớn.

Dòng chảy thứ nhất phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy quản lý nhà nước, từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo phát triển". Đây là lần đầu tiên, cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận rõ ràng rằng kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, và doanh nghiệp được nhìn nhận như một chủ thể phát triển chứ không chỉ là đối tượng quản lý.

Đặc biệt, Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật đã tạo nên một dấu ấn lịch sử. Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để xử lý ngay những điểm nghẽn pháp lý cấp bách mà không phải chờ đợi quy trình sửa luật kéo dài nhiều năm. Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, 15 nghị quyết đã được ban hành để tháo gỡ các khó khăn liên quan đến quy hoạch, đất đai, khoáng sản, thực phẩm, đầu tư, dữ liệu, thủ tục hành chính. Những quyết sách này đã tạo dựng niềm tin kinh doanh rất lớn, niềm tin rằng thể chế đang thực sự chuyển động cùng nhịp với sự phát triển.

Dòng chảy thứ hai ghi nhận sự đổi mới tư duy lập pháp nhìn từ thực tiễn soạn thảo văn bản pháp luật. Một xu hướng rất tích cực có thể nhận thấy là các đạo luật ngày càng được xây dựng theo hướng quy định nguyên tắc, khung khổ chung; trong khi các nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định linh hoạt hơn.

Cách tiếp cận này giúp chính sách có khả năng phản ứng nhanh hơn với thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ thay đổi rất nhanh. Tất nhiên, đi cùng với tốc độ, chúng tôi cũng nhận thấy yêu cầu mới đặt ra đối với chất lượng tham vấn và sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình xây dựng chính sách, một vấn đề mà Báo cáo phân tích kỹ.

Dòng chảy thứ ba phản ánh những chuyển biến rất đáng ghi nhận trong cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số.

Qua khảo sát doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, gần 90% doanh nghiệp đánh giá rằng thủ tục hành chính trực tuyến dễ dàng thực hiện, tiết kiệm thời gian và tiết kiệm chi phí so với cách làm truyền thống.

Thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn; mức độ minh bạch cao hơn; việc tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn rõ rệt. Đây là những kết quả rất đáng tự hào và phản ánh đúng tinh thần đồng hành giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Dòng chảy thứ tư đề cập đến hoạt động tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý cho doanh nghiệp. Trong năm vừa qua, hơn 2.000 vướng mắc từ cộng đồng DN đã được tiếp nhận, phân loại và xử lý. Đây là một nỗ lực rất lớn của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương, thể hiện tinh thần lắng nghe và cầu thị chưa từng có.

Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng cải cách thể chế là một quá trình liên tục, lâu dài, và những kết quả đạt được trong năm 2025 chính là nền tảng vững chắc để chúng ta tiếp tục bước những bước dài hơn trong giai đoạn tới.

Dòng chảy thứ năm, Báo cáo đề cập tới "kinh tế tầm thấp", một không gian tăng trưởng mới đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Đây không chỉ là một lĩnh vực công nghệ mới, mà còn là cơ hội để Việt Nam khai phá những biên giới tăng trưởng mới, với tiềm năng có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD và tạo ra khoảng 1 triệu việc làm chất lượng cao vào năm 2035. Muốn nắm bắt cơ hội đó, điều quan trọng nhất vẫn là thể chế. Muốn có đổi mới sáng tạo, phải có không gian thử nghiệm. Muốn có mô hình kinh doanh mới, phải có hành lang pháp lý phù hợp.

Theo VCCI, những chuyển động mạnh mẽ của năm 2025 đã tạo dựng niềm tin đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp về một môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng minh bạch, thuận lợi và cởi mở.

Cải cách thể chế là một quá trình lâu dài và liên tục, để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thuộc nhóm đầu ASEAN theo tinh thần Nghị quyết 66, các nỗ lực cần tiếp tục được thúc đẩy theo hướng thực chất hơn nữa.

Đặc biệt giảm mạnh chi phí tuân thủ, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng cường tính ổn định, khả thi và dự báo của chính sách. Đồng thời bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng pháp luật.

Hội thảo công bố báo cáo "Dòng chảy pháp luật kinh doanh tại Việt Nam năm 2025" với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới". Ảnh: BTC.

Góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp

Từ góc độ doanh nghiệp, chi sẻ tại hội thảo, đại diện Công ty Canon Việt Nam đánh giá, những chuyển động trong cải cách thể chế thời gian qua đã góp phần tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp ghi nhận nỗ lực của các cơ quan quản lý trong việc lắng nghe và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, đặc biệt là việc đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính và tăng cường đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đại diện Canon cũng cho rằng vẫn cần tiếp tục nâng cao tính ổn định, thống nhất và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn và mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam.

Ở góc độ hiệp hội ngành hàng, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, các doanh nghiệp hiện nay đặc biệt quan tâm đến việc hoàn thiện môi trường pháp lý phục vụ sản xuất, xuất khẩu.

"Ngành thủy sản Việt Nam đang tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, hàng hóa được phân phối trực tiếp tại các hệ thống bán lẻ quốc tế, do đó các vướng mắc pháp lý phát sinh ở bất kỳ khâu nào cũng ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản xuất từ người dân đến doanh nghiệp," đại diện VASEP cho biết và thông tin thêm, trung bình mỗi tuần, Hiệp hội đều gửi văn bản kiến nghị tới các cơ quan quản lý Nhà nước để phản ánh khó khăn phát sinh trong thực tiễn.