Chiều ngày 20/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
 |
| Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày tờ trình của Chính phủ. Ảnh: Media Quốc hội |
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết quan điểm xây dựng dự án Luật gồm 3 trụ cột chính: Thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất và tính khả thi của hệ thống pháp luật; phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Theo Bộ trưởng, dự án luật đã thể chế hóa chủ trương, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị về phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phục vụ tăng trưởng 2 con số.
Tại dự thảo luật, Chính phủ đã đề xuất bãi bỏ, đơn giản hóa 20 thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; phân cấp, phân quyền 10 nội dung; tháo gỡ 31 nội dung đang vướng mắc, nhất là gắn với yêu cầu của môi trường kinh tế số và nền tảng số.
Đề xuất bỏ quy định riêng về hợp đồng thương mại
Đối với Luật Thương mại năm 2005, một trong những thay đổi lớn là đề xuất bãi bỏ các quy định riêng về hợp đồng, chế tài và giải quyết tranh chấp, chuyển sang áp dụng thống nhất Bộ luật Dân sự năm 2015.
Theo Bộ Công Thương, hiện hai luật có một số quy định khác nhau, chẳng hạn về mức phạt vi phạm hợp đồng và thời hiệu khởi kiện, gây khó khăn khi giải quyết tranh chấp thương mại. Việc sửa đổi nhằm tránh chồng chéo pháp luật và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Dự thảo cũng đề xuất quy định chuyển tiếp đối với những hợp đồng được ký trước khi luật mới có hiệu lực.
Một thay đổi khác là bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định thương mại, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Theo đó, doanh nghiệp không phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh riêng trước khi cung cấp dịch vụ, nhưng phải chịu trách nhiệm về kết quả giám định, chứng thư giám định và lưu trữ hồ sơ để phục vụ kiểm tra.
Dự thảo cũng đề xuất thay đổi cách xác lập độc quyền Nhà nước trong thương mại. Thay vì để Chính phủ quy định danh mục hàng hóa, dịch vụ và địa bàn độc quyền, các nội dung này phải được xác định trong luật chuyên ngành và công khai.
Bên cạnh đó, một số quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện được đề xuất bãi bỏ khỏi Luật Thương mại do đã được điều chỉnh tại Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành.
Bổ sung quy định kiểm soát cạnh tranh trên nền tảng số
Đối với Luật Cạnh tranh năm 2018, dự thảo tập trung hoàn thiện các quy định nhằm kiểm soát hành vi hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh và cạnh tranh không lành mạnh trong nền kinh tế số.
Điểm mới đáng chú ý là bổ sung các yếu tố như dữ liệu, số lượng người dùng, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi và hệ sinh thái khi đánh giá sức mạnh thị trường của doanh nghiệp. Đây là những yếu tố có thể tạo lợi thế lớn cho các nền tảng số, ngay cả khi doanh nghiệp cung cấp dịch vụ miễn phí cho người sử dụng.
Chẳng hạn, một nền tảng có lượng người dùng lớn và nắm giữ nhiều dữ liệu có thể tạo ra rào cản khiến doanh nghiệp khác khó cạnh tranh, dù không chiếm thị phần lớn nếu tính theo doanh thu.
Theo Bộ Công Thương, các quy định hiện hành chưa phản ánh đầy đủ những đặc điểm này. Vì vậy, việc sửa đổi nhằm giúp cơ quan quản lý có thêm căn cứ xác định sức mạnh thị trường và xử lý các hành vi vi phạm.
Dự thảo cũng đề xuất hoàn thiện quy định về các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, độc quyền và cạnh tranh không lành mạnh; đồng thời đơn giản hóa 2 thủ tục hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh.
Phân quyền cho địa phương trong hoạt động xuất nhập khẩu
Đối với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo đề xuất bãi bỏ 2 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 9 nhóm thủ tục và thực hiện 5 nội dung phân cấp, phân quyền.
Trong đó, đáng chú ý là đề xuất giao UBND cấp tỉnh thực hiện một số nhiệm vụ liên quan đến chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), gia công, quá cảnh và các trường hợp xuất nhập khẩu đặc thù.
Việc phân quyền nhằm giảm khâu xin ý kiến cơ quan Trung ương, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tăng tính chủ động cho địa phương, doanh nghiệp. Tuy nhiên, các quy định về xuất xứ hàng hóa vẫn phải được áp dụng thống nhất trên toàn quốc, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Ngoài ra, dự thảo còn sửa đổi một số quy định liên quan đến tái nhập khẩu hàng hóa đã xuất khẩu, hoạt động ngoại thương với khu vực hải quan riêng và quá cảnh hàng hóa nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn.
Người tiêu dùng được tăng quyền kiểm soát thông tin cá nhân
Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo tập trung hoàn thiện quy định về thu thập, sử dụng thông tin cá nhân và phân cấp trách nhiệm quản lý nhà nước tại địa phương. Theo đó, người tiêu dùng được tăng quyền chủ động trong việc lựa chọn mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin của mình.
Dự thảo cũng điều chỉnh một số thẩm quyền quản lý, hỗ trợ giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
 |
| Các đại biểu Quốc hội tại phiên họp chiều ngày 20/10. Ảnh: Media Quốc hội |
Cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ sửa đổi những vấn đề đã được nhận diện rõ
Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi 4 luật nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, cải cách thủ tục hành chính và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục cân nhắc một số nội dung có tác động lớn đến doanh nghiệp.
Về đề xuất bãi bỏ các quy định về hợp đồng và toàn bộ Chương VII về chế tài của Luật Thương mại, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định, đây là thay đổi lớn về pháp luật thương mại, không đơn thuần là loại bỏ quy định trùng lặp. Do đó, cần đánh giá kỹ tác động, làm rõ quy định thay thế và bảo đảm quyền lợi của các bên trong hợp đồng.
Có ý kiến đề nghị giữ lại các quy định này để nghiên cứu trong lần sửa đổi toàn diện Luật Thương mại, dự kiến vào năm 2028.
Đối với Luật Cạnh tranh, cơ quan thẩm tra cho rằng cần quy định rõ các tiêu chí xác định sức mạnh thị trường và hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, tránh can thiệp không cần thiết vào quyền tự do kinh doanh. Việc xử lý vi phạm phải có căn cứ về thiệt hại hoặc nguy cơ gây thiệt hại đáng kể.
Với Luật Quản lý ngoại thương, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành phân quyền cho địa phương nhưng đề nghị đánh giá năng lực thực hiện, đồng thời duy trì sự hướng dẫn, kiểm tra thống nhất từ Trung ương.
Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cần làm rõ việc sử dụng dữ liệu phục vụ hợp đồng và dữ liệu cho quảng cáo, quyền rút lại sự đồng ý của khách hàng và trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo vệ thông tin cá nhân.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị trước mắt chỉ sửa đổi những vấn đề đã được nhận diện rõ, có đủ cơ sở thực tiễn và đạt đồng thuận cao. Những nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau cần tiếp tục nghiên cứu, bảo đảm việc tháo gỡ rào cản kinh doanh không tạo ra khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh vướng mắc mới.
