Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội

Sáng 19/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).

Bộ trưởng cho biết, Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 được sửa đổi, bổ sung năm 2025 đã được sửa đổi căn bản nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng; bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư công.

Tuy nhiên, việc 2 luật vẫn tồn tại song song vẫn còn một số bất cập. Đáng chú ý là sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và thời hạn giữa quy trình lập dự toán ngân sách Nhà nước với kế hoạch đầu tư công, từ đó phát sinh trùng lắp trong quy trình, thủ tục quản lý vốn đầu tư công.

Bên cạnh đó, chưa có chế tài gắn kết chặt chẽ giữa Kế hoạch tài chính 5 năm với Kế hoạch đầu tư công trung hạn. Một số quy định giữa 2 luật cũng chưa thống nhất về thẩm quyền phân bổ, giao dự toán, giao kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn.

Những bất cập này đặt ra yêu cầu hợp nhất 2 luật để xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ cho các cấp, các ngành; huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực ngân sách Nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật được xây dựng theo quan điểm kế thừa tối đa những quy định hiện hành đã được đánh giá là hiệu quả, đồng thời tinh chỉnh để phù hợp với yêu cầu lồng ghép, hợp nhất và thực tiễn triển khai.

Về kết cấu, dự thảo cơ bản kế thừa bố cục của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành. Các nội dung của Luật Đầu tư công được hợp nhất, giản lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; các nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng.

Dự kiến luật gồm 10 chương, 102 điều. Nội dung của Luật Đầu tư công được tích hợp vào các chương, điều tương ứng; các quy định đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được bố trí thành một chương riêng.

Điểm đáng chú ý là đề xuất hợp nhất Kế hoạch đầu tư công trung hạn vào Kế hoạch tài chính 5 năm, đồng thời đưa Kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư cũng được định hướng thống nhất.

Dự thảo đồng thời làm rõ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong toàn bộ vòng đời dự án, từ lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện và đánh giá hiệu quả đầu tư.

Một điểm mới khác là dự kiến giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung hiện đang được quy định tại Luật Đầu tư công, nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành. Các nội dung này gồm tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các cơ quan theo quy định; gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án; hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu về đầu tư công.

Ở lĩnh vực ngân sách, dự thảo hướng tới đơn giản hóa việc phân bổ, sử dụng số tăng thu; mở rộng khả năng sử dụng nguồn dự phòng, dự trữ tài chính cho các tình huống khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; đồng thời thu hẹp phạm vi chuyển nguồn, giảm báo cáo và cắt giảm thủ tục không cần thiết.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn. Ảnh: Media Quốc hội

Thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách Nhà nước

Thẩm tra nội dung này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được Chính phủ nêu trong Tờ trình.

Tuy nhiên, việc hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công cần được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách và đầu tư công. Hợp nhất phải thực sự khắc phục sự giao thoa, bất cập, chồng chéo giữa 2 luật, đồng thời quy định thống nhất quy trình quản lý, lập dự toán, phân bổ, thực hiện, quyết toán NSNN và đầu tư công.

Ủy ban đề nghị dự thảo bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đi cùng nguồn lực tương xứng và trách nhiệm rõ ràng của cơ quan, người đứng đầu.

Cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình với việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; thống nhất quy trình phân bổ, giao dự toán ngân sách với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm; đồng thời xây dựng một nghị quyết chung của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách.

Về thẩm quyền, đa số ý kiến nhất trí quy định trong Luật các tiêu chí, trình tự để Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia; giao Chính phủ quy định chi tiết đối với dự án nhóm A, B, C để tăng tính linh hoạt.

Ủy ban cũng ủng hộ phân cấp cho UBND cấp tỉnh quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công đối với dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương. Tuy nhiên, dự thảo cần quy định rõ điều kiện, phạm vi, trách nhiệm và cơ chế báo cáo, giám sát của HĐND, bảo đảm phân quyền đi đôi với công khai, minh bạch và kiểm soát hiệu quả sử dụng ngân sách.

Về chuyển nguồn ngân sách,Ủy ban thấy rằng, thực tế trong những năm qua số chi chuyển nguồn rất lớn và có xu hướng gia tăng, ảnh hưởng đến việc tuân thủ, kỷ luật, kỷ cương tài chính và hiệu quả sử dụng NSNN.

Do vậy, Ủy ban đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách Nhà nước để bảo đảm phản ánh đúng kết quả thu, chi theo niên độ, nâng cao tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay của ngân sách Nhà nước; phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo đảm việc quản lý, sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả.