Lãnh đạo thành phố Hải Phòng, các đại biểu, người dân và du khách dự lễ tưởng niệm. Ảnh: Phùng Nguyện.

Trong diễn văn tại lễ tưởng niệm, ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - mùa Thu năm 2026 cho biết, Nguyễn Trãi hiệu là Ức Trai, sinh năm Canh Thân (1380) tại kinh thành Thăng Long. Thân phụ ông là Nguyễn Phi Khanh, nguyên quán ở làng Chi Ngại, nay thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng, sau dời đến làng Nhị Khê, nay thuộc thành phố Hà Nội; Thân mẫu là Trần Thị Thái, con gái của quan Tư đồ Trần Nguyên Đán.

Tuổi thơ, Nguyễn Trãi sống cùng ông ngoại tại Thăng Long và Côn Sơn. Sau khi ông ngoại qua đời, ông trở về Nhị Khê sống cùng cha. Được ông ngoại và cha trực tiếp dạy dỗ, rèn luyện, Nguyễn Trãi sớm bộc lộ tài năng, đức độ và chí lớn. Năm 1400, khi mới 20 tuổi, ông thi đỗ Thái học sinh và sau đó được bổ nhiệm giữ chức Ngự sử đài chánh chưởng dưới triều nhà Hồ.

Ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - mùa Thu năm 2026 đọc diễn văn tại lễ tưởng niệm. Ảnh: Phùng Nguyện.

Năm 1407, cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược của nhà Hồ thất bại; giặc Minh đã gây nên những tội ác thảm khốc tột cùng trên đất nước ta: “Chặt hết trúc Nam Sơn không ghi hết tội ác; tát cạn nước Đông Hải cũng không rửa hết tanh nhơ”. Căm phẫn quân thù, sục sôi tinh thần yêu nước, ông quyết nuôi ý chí cứu nước, cứu dân. Ông đến Lam Sơn tụ nghĩa, dâng Bình Ngô sách,

“10 năm ở màn trướng, 5 phen miệng hổ lăn mình”, dốc tâm huyết, một lòng thành giúp Bình Định Vương Lê Lợi. Ông trở thành một trong những nhân vật trọng yếu của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh, giải phóng đất nước ở thế kỷ XV.

Kháng chiến thắng lợi, Nguyễn Trãi đã viết Bình Ngô Đại cáo - một bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ, áng thiên cổ hùng văn tổng kết tài tình cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, khẳng định chủ quyền, nền văn hiến lâu đời và ý chí tự cường bất khuất của quốc gia Đại Việt.

Tuyên đọc văn tế anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Ảnh: Phùng Nguyện.

Đánh giá về Nguyễn Trãi, cố Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng đã viết: “Nguyễn Trãi, người Anh hùng dân tộc, văn võ song toàn, “văn” là chính trị, cứu nước, cứu dân, nội trị, ngoại giao mở nền thái bình muôn thuở, rửa nỗi thẹn nghìn ngàn thu; “võ” là quân sự, chiến lược và chiến thuật, yếu đánh mạnh, ít địch nhiều… thắng hung tàn bằng đại nghĩa; “văn” và “võ” đều là vũ khí, mạnh như vũ bão, sắc như gươm dao”…

Đất nước hòa bình, với ước vọng “Duy tân đất nước, xây dựng nền thái bình muôn thuở…” và tư tưởng “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Ông tiếp tục góp sức xây dựng nền chính trị, văn hoá, xã hội dưới triều Lê, góp phần củng cố nền độc lập, xây dựng quốc gia Đại Việt vững mạnh.

Không chỉ là một nhà quân sự, nhà chính trị tài ba, Nguyễn Trãi còn là một nhà văn hóa kiệt xuất, người có công lớn đối với sự phát triển của văn học chữ Nôm, với “Quốc âm thi tập” là tập thơ Nôm sớm nhất còn lưu giữ được, một nhà tư tưởng lớn với triết lý nhân nghĩa xuyên suốt. Ông để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm có giá trị như Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập, Dư địa chí…

Lãnh đạo thành phố Hải Phòng và các đại biểu dâng hương. Ảnh: Phùng Nguyện.

Tư tưởng nhân nghĩa của ông gắn liền với nhân dân. Đối với Nguyễn Trãi, "yên dân" là cái gốc của mọi thắng lợi và nước muốn mạnh thì phải lấy dân làm gốc; ông từng đúc kết bài học “lật thuyền mới biết dân như nước”. Tư tưởng ấy cho đến hôm nay vẫn vẹn nguyên giá trị, là bài học sâu sắc cho các thế hệ mai sau trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Cũng theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng, từ lâu, trong tâm thức của đồng bào cả nước, Côn Sơn đã gắn liền với Nguyễn Trãi, với hình ảnh một vầng Sao Khuê lấp lánh trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Đây cũng là mảnh đất lưu giữ những dấu ấn tuổi thơ của Nguyễn Trãi; tương truyền, nơi đây từng là chốn ông ẩn mình, suy ngẫm kế sách cứu nước trong những năm giặc Minh đô hộ.

Dưới thời vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi được giao trông coi đạo Đông - Bắc. Côn Sơn cũng là nơi ông dựng nhà, mài mực viết nhiều tác phẩm có giá trị về sử học, văn học, triết học, quân sự, ngoại giao, để lại những di sản quý báu cho hậu thế. Tiêu biểu trong đó là “Côn Sơn ca”, bài thơ nổi tiếng ngợi ca cảnh trí Côn Sơn và gửi gắm tâm hồn thanh cao của Ức Trai.

Người dân và du khách thập phương dâng hương. Ảnh: Phùng Nguyện.

Côn Sơn cũng là nơi ông chọn về trí sĩ, được giao trông coi chùa Tư Phúc và góp sức tu bổ, mở rộng quy mô, đưa ngôi chùa trở thành đại danh lam thắng cảnh. Khi đi xa, Côn Sơn trở thành một phần hoài niệm trong tâm hồn ông.

Hồn của Côn Sơn - khí của đất tổ quê cha đã trở thành những mạch nguồn góp phần tạo nên Nguyễn Trãi - là kết tinh tâm hồn và trí tuệ của dân tộc, một vầng Sao Khuê không chỉ tỏa sáng trên bầu trời Việt Nam mà còn được nhân loại trân trọng.

Một tiết mục văn nghệ tại lễ tưởng niệm. Ảnh: Phùng Nguyện.

Nhân dịp kỷ niệm 600 năm ngày sinh Nguyễn Trãi (1380 - 1980), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã ra Nghị quyết vinh danh và cùng Việt Nam tổ chức kỷ niệm danh nhân. Sự tôn vinh ấy khẳng định tầm vóc của ông không chỉ thuộc về dân tộc Việt Nam mà đã vượt tầm thời đại, trở thành tài sản tinh thần chung của nhân loại.

Nguyễn Trãi đã đi vào lịch sử, trở thành anh hùng vĩ đại của dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất. Cuộc đời ông dù kết thúc trong một bi kịch thương đau, nhưng sự nghiệp lừng lẫy, vẻ vang và những đóng góp to lớn của ông đối với sách lược bảo vệ, xây dựng đất nước đã được lịch sử ghi nhận và hậu thế tôn vinh.

Trước đó đã diễn ra lễ rước bộ từ chùa Côn Sơn đến đền Nguyễn Trãi. Ảnh: Phùng Nguyện.

Đền thờ Nguyễn Trãi - Ức Trai linh từ đã trở thành điểm đến của những lớp người thành kính tưởng nhớ, tôn vinh Ức Trai và khắc sâu đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Nơi đây, mỗi độ xuân về, thu đến, có hàng chục vạn lượt du khách về tham quan, chiêm bái, hòa mình vào không gian linh thiêng, thanh khiết, tưởng nhớ và tri ân các bậc tiền nhân lỗi lạc đã góp phần làm nên dáng hình đất nước Việt Nam hôm nay.

Tư tưởng và những giá trị trường tồn của chốn tổ Phật giáo Trúc Lâm tại chùa Côn Sơn và Danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi nơi đây đã góp phần quan trọng để Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới ngày 12/7/2025.

Lễ rước bộ với sự tham gia của các đội rồng, lân…; các đội rước và đông đảo người dân và du khách. Ảnh: Phùng Nguyện.

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ông Nguyễn Minh Hùng đề nghị mỗi cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị và mỗi người dân thành phố cần tiếp tục làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị Di sản thế giới Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Đồng thời, đẩy mạnh giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa, nhất là cho thế hệ trẻ. Qua đó, tư tưởng nhân nghĩa, thân dân và nhân cách cao đẹp của Nguyễn Trãi tiếp tục được thấm sâu vào đời sống, trở thành động lực xây dựng con người Hải Phòng, góp phần xây dựng thành phố phát triển nhanh, bền vững…

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - mùa Thu năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 26/9 Đó là thông tin tại buổi Họp báo thông tin về Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - mùa Thu năm 2026 do Tiểu ban Nội dung, Tuyên truyền lễ hội tổ chức tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng, chiều 11/9.

Trang trọng lễ cáo yết lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 Sáng 20/9 (10/8 âm lịch), tại di tích quốc gia đặc biệt, di sản văn hóa thế giới đền Kiếp Bạc (phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng) đã diễn ra Lễ cáo yết xin phép mở hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026.