Chiều 10/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã chủ trì cuộc làm việc với Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cùng đại diện các doanh nghiệp và Bộ, ngành. Trọng tâm cuộc họp tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế đấu thầu, định mức chi phí, nguồn cung vật liệu, đồng thời định hướng nâng cao năng lực cho nhà thầu nội tại các dự án trọng điểm.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh tinh thần cầu thị của Chính phủ trong việc tăng cường đối thoại, trực tiếp lắng nghe doanh nghiệp. Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các đại biểu tập trung thảo luận những vấn đề mang tính căn cơ, nhất là các nút thắt chưa được giải quyết thỏa đáng để có phương án tháo gỡ kịp thời.

Nhận diện điểm nghẽn từ thực tiễn

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) Nguyễn Quốc Hiệp nhận định việc đẩy mạnh đầu tư công và các dự án hạ tầng lớn đang tạo dư địa phát triển mạnh mẽ cho ngành xây dựng. Dù vậy, các nhà thầu vẫn đối mặt với áp lực lớn từ chi phí đầu vào, cơ chế thực hiện và rào cản pháp lý. Hệ thống định mức, đơn giá hiện hành bộc lộ nhiều bất cập, chưa bám sát biến động của giá vật liệu, nhân công và sự thay đổi của công nghệ thi công.

Về công tác đấu thầu, VACC kiến nghị cần hoàn thiện hành lang pháp lý đối với mô hình tổng thầu, tổ hợp nhà thầu và nhà thầu phụ nhằm phân định rõ trách nhiệm, rủi ro, đồng thời tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho các doanh nghiệp.

Đồng thuận với góc nhìn này, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng chỉ ra khoảng cách giữa yêu cầu của thị trường và cơ chế quản lý Nhà nước. Một số thủ tục chưa theo kịp biến động thực tế, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả dự án.

Cả VACC và VCCI đều kiến nghị các cơ quan quản lý tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào các dự án quy mô lớn và từng bước đảm nhận vai trò tổng thầu thay vì chỉ làm nhà thầu phụ.

Bên cạnh đó, bài toán vật liệu xây dựng và nhân lực cũng được các doanh nghiệp đặt ra cấp thiết. VACC đề xuất đơn giản hóa thủ tục liên quan đến bãi đổ thải, đất đào, đồng thời xây dựng chiến lược đào tạo nhân lực gắn với nhu cầu thực tế, bao gồm cả cơ chế linh hoạt sử dụng lao động nước ngoài đối với những lĩnh vực thiếu hụt mang tính đặc thù.

Phản hồi các kiến nghị trên, đại diện Bộ Xây dựng cho biết cơ quan này đang xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng nhằm công khai, cập nhật hệ thống định mức và giá cả, tạo sự thống nhất cho các chủ đầu tư và nhà thầu.

Lãnh đạo các Bộ, ngành cũng ủng hộ chủ trương tháo gỡ thủ tục khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, đồng thời cam kết nghiên cứu cơ chế hỗ trợ nhà thầu Việt Nam tiến tới đảm nhận vai trò tổng thầu EPC trong các dự án hạ tầng và năng lượng quốc gia.

Xử lý kiến nghị rõ việc, rõ trách nhiệm

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao vai trò đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho doanh nghiệp của VACC. Quán triệt chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương phải chủ động giải quyết ngay những vướng mắc phát sinh, tuyệt đối không đùn đẩy, né tránh. Việc phản hồi doanh nghiệp phải rõ ràng, đi thẳng vào bản chất để giải quyết dứt điểm, không viện dẫn quy định pháp luật chung chung.

Đi vào các nhiệm vụ cụ thể, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu, xử lý các đề xuất liên quan đến chức năng quản lý tài chính của doanh nghiệp xây dựng. Đối với bài toán vật liệu, các cơ quan chức năng cần đánh giá sát cung - cầu, khẩn trương hoàn thiện cơ chế điều phối vật liệu liên vùng ngay trong tháng 9/2026 để khắc phục tình trạng thiếu hụt cục bộ.

Bộ Xây dựng được giao chịu trách nhiệm đôn đốc các địa phương công bố kịp thời công cụ giá, định mức xây dựng; đồng thời ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về cơ chế chuyển tiếp, chi phí chung và tiền lương để đảm bảo tính thống nhất trong thực thi.

Lãnh đạo Chính phủ cũng yêu cầu chính quyền các địa phương chủ động khảo sát, công bố giá vật liệu, nhân công, ca máy sát với diễn biến thị trường, chấm dứt tình trạng công bố chậm hoặc không phản ánh đúng thực tế.

Về định hướng phát triển dài hạn, Phó Thủ tướng nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn nhân lực, yêu cầu rà soát mạng lưới đào tạo ngành xây dựng và thúc đẩy cơ chế đặt hàng đào tạo giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Máy móc không thể thay thế con người, do đó cần chú trọng xây dựng đội ngũ kỹ sư, công nhân kỹ thuật đủ năng lực làm chủ công nghệ mới.

Giao nhiệm vụ cho cộng đồng doanh nghiệp, Phó Thủ tướng yêu cầu các nhà thầu xây dựng đổi mới mô hình quản lý, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) nhằm nâng cao năng suất. Các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết để đủ sức thực hiện các dự án trọng điểm quốc gia, đồng thời giữ vững kỷ cương, đạo đức nghề nghiệp.

Phó Thủ tướng đặc biệt lưu ý các doanh nghiệp phải chủ động ngăn ngừa tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, điển hình là việc bỏ thầu dưới giá thành gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng công trình và sự phát triển chung của toàn ngành.