Lễ ký kết diễn ra ngày 25/5 tại Phnom Penh (Campuchia) với sự tham dự của lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Campuchia (EDC), Tập đoàn Điện lực Lào (EDL) cùng đại diện cơ quan hoạch định chính sách năng lượng ASEAN (ACE).
Theo thỏa thuận, ba bên sẽ phối hợp xây dựng nghiên cứu khả thi cho dự án liên kết điện Campuchia – Lào, bao gồm đánh giá kỹ thuật, phân tích thương mại điện, rà soát chính sách – pháp lý, tác động môi trường – xã hội và kế hoạch triển khai.
Khung nghiên cứu cũng thiết lập ban chỉ đạo và nhóm công tác kỹ thuật để điều phối quá trình xây dựng nghiên cứu khả thi. Sau lễ ký, ba bên gồm ACE – EDC – EDL cùng làm việc với Ngân hàng Thế giới để thống nhất lộ trình thực hiện.
Phát biểu tại lễ ký kết, ông Dato' Ir. Ts. Razib Dawood, Giám đốc điều hành ACE, cho biết kết nối Campuchia – Lào nằm ở trọng tâm của tham vọng xây dựng mạng lưới điện khu vực, phục vụ khoảng 670–680 triệu dân ASEAN.
Campuchia từng phụ thuộc đáng kể vào nguồn điện nhập khẩu từ Việt Nam, Thái Lan và Lào để đáp ứng nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, vài năm gần đây nước này tăng tốc phát triển nguồn điện nội địa, nhất là thủy điện và điện mặt trời.
Theo EDC, năng lượng tái tạo hiện chiếm khoảng 63% công suất lắp đặt của Campuchia và mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ này lên ít nhất 70%.
Áp lực mới với Phnom Penh hiện không chỉ là bổ sung công suất nguồn, mà còn là duy trì độ ổn định hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo biến đổi ngày càng lớn. EDC cho biết đang phát triển hệ thống điều độ và quản lý lưới điện hiện đại để tăng khả năng tích hợp điện tái tạo.
Với Campuchia, liên kết lưới điện với Lào giúp tăng khả năng tiếp cận nguồn điện thủy điện ổn định, đồng thời hỗ trợ cân bằng hệ thống điện trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.
Ở chiều ngược lại, Lào đang mở rộng vai trò “trung tâm xuất khẩu thủy điện” của tiểu vùng Mekong.
Quốc gia này hiện bán điện sang Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc và gần đây tham gia dự án tích hợp điện Lào – Thái Lan – Malaysia – Singapore (LTMS-PIP), mô hình được xem là thử nghiệm đầu tiên cho thương mại điện đa phương trong ASEAN.
Việc thúc đẩy kết nối với Campuchia giúp Lào mở thêm hướng tiêu thụ điện trong lúc khu vực gia tăng nhu cầu về nguồn điện phát thải thấp.
Mắt xích mới trong tham vọng “siêu lưới điện” ASEAN
Dù mang tính song phương, dự án Campuchia – Lào thực tế là một phần trong chiến lược lớn hơn của ASEAN về xây dựng Lưới điện ASEAN (APG).
Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), ASEAN đặt mục tiêu vận hành lưới điện tích hợp toàn khu vực vào năm 2045 nhằm cho phép các quốc gia trao đổi điện năng xuyên biên giới ở quy mô lớn hơn.
Ý tưởng này đã được ASEAN theo đuổi nhiều năm, và gần đây tốc độ triển khai đang được đẩy nhanh bởi sức ép lớn từ nhu cầu điện tăng mạnh, mục tiêu giảm phát thải carbon và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng.
ADB dự báo nhu cầu năng lượng Đông Nam Á có thể tăng gấp ba vào năm 2050. Trong khi đó, nguồn năng lượng tái tạo của ASEAN phân bố không đồng đều: Lào có thế mạnh thủy điện, Việt Nam và Philippines có tiềm năng điện gió lớn, còn nhiều quốc gia khác thiếu nguồn điện sạch ổn định. Việc liên kết lưới điện được xem là giải pháp giúp chia sẻ nguồn cung giữa các nước.
Một trong những thay đổi lớn của ASEAN Power Grid thời gian gần đây là sự tham gia sâu hơn của các định chế tài chính quốc tế.
Tháng 10/2025, ADB, Ngân hàng Thế giới, Ban Thư ký ASEAN và ACE đã khởi động "Sáng kiến tài chính cho Lưới điện ASEAN". Để hiện thực hóa mục tiêu lưới điện ASEAN vào năm 2045, khu vực có thể cần tới khoảng 764–800 tỷ USD đầu tư cho phát điện và hạ tầng truyền tải.
ADB cam kết huy động tối đa 10 tỷ USD trong vòng 10 năm cho các dự án thuộc APG, bao gồm kết nối lưới điện xuyên biên giới và hạ tầng năng lượng sạch liên quan.
Ngân hàng Thế giới cũng dành gói hỗ trợ ban đầu 2,5 tỷ USD thông qua chương trình ASET để hỗ trợ chuẩn bị dự án và phát triển hạ tầng kết nối điện khu vực.
Mới đây, đầu tháng 5/2026, ADB tiếp tục công bố kế hoạch đầu tư 70 tỷ USD cho hạ tầng năng lượng và số hóa tại châu Á – Thái Bình Dương đến năm 2035, trong đó nhấn mạnh ưu tiên tăng cường kết nối lưới điện và thương mại điện xuyên biên giới.
