Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Quốc hội Media.

Sáng 20/9, tại Hà Nội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức phiên giải trình của Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo.

Tại phiên giải trình, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã báo cáo việc tổ chức triển khai thực hiện các luật, nghị quyết; tiến độ, chất lượng xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện đối với từng luật, nghị quyết.

Giải trình về tình hình cung ứng sách giáo khoa, nguyên nhân xảy ra tình trạng thiếu cục bộ tại một số nơi và giải pháp khắc phục trong thời gian tới. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, tháng 12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, lựa chọn một bộ sách giáo khoa. Sau đó, Bộ chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các địa phương thống kê, dự báo nhu cầu, lập kế hoạch sản xuất, cung ứng để bảo đảm đủ sách cho học sinh. Tuy nhiên, Bộ trưởng thừa nhận việc lập kế hoạch năm nay có những dự báo chưa chính xác đối với nhu cầu của từng địa phương, từng môn học.

Một trong những nguyên nhân được tư lệnh ngành Giáo dục và Đào tạo đề cập là năm nay một số địa phương thực hiện miễn phí sách giáo khoa. Do có chủ trương này, một bộ phận phụ huynh có tâm lý chờ nên chưa mua sách, trong khi các trường cũng chưa đặt đầy đủ số lượng để Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chủ động kế hoạch sản xuất, cung ứng.

Bên cạnh đó, những năm trước có 3 bộ sách giáo khoa nên các nhà xuất bản thường in lượng sách dự phòng tương đối lớn dựa trên thống kê của địa phương. Điều này giúp hạn chế tình trạng thiếu sách nhưng cũng dẫn đến số lượng sách dư khá nhiều. "Năm nay, khi thực hiện một bộ sách giáo khoa, nhà xuất bản in số lượng dư không lớn. Vì vậy, trong quá trình cung ứng xảy ra tình trạng thiếu cục bộ, trong đó có một số môn học," ông Hoàng Minh Sơn nói.

Một nguyên nhân khác là cách làm trước đây của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chủ yếu dựa trên số lượng đặt hàng, thống kê từ các địa phương. Lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiêm túc rút kinh nghiệm trong công tác giám sát, lập kế hoạch và dự báo số lượng sách giáo khoa. Đồng thời, đề nghị các địa phương thống kê nhu cầu kỹ hơn, đồng thời thiết lập cơ chế cung ứng theo hướng giảm bớt khâu trung gian.

Dự kiến ban hành định mức giáo viên mới trong tháng 9 - 10

Đề cập việc sắp xếp trường lớp và tinh giản đội ngũ, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết việc tinh giản tập trung vào đội ngũ cán bộ quản lý, đồng thời phải sử dụng hiệu quả nhân sự hỗ trợ trong trường học. Theo Bộ trưởng, việc sắp xếp không phải để giảm cơ học số lượng người, cũng không thể giảm cơ học số nhân viên hỗ trợ. Quá trình này phải đi cùng với sắp xếp, bố trí lại đội ngũ, đổi mới quản trị nhà trường và ứng dụng công nghệ.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thành lập 4 đoàn kiểm tra tại các địa phương để nắm tình hình. Bộ cũng đã ban hành hướng dẫn về mô hình quản trị và sẽ tiếp tục nắm bắt khó khăn thực tế tại các trường để có hướng dẫn chi tiết hơn.

Bộ trưởng cũng cho biết, theo tính toán, khoảng 33.000-35.000 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng cần được bố trí lại. Trong số này, các địa phương đã bố trí khoảng 22.000 người sang làm giáo viên, số còn lại tiếp tục được sắp xếp.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng định mức mới về đội ngũ giáo viên, dự kiến ban hành trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10. Định mức mới sẽ xem xét đặc thù của việc dạy học hai buổi, từng địa bàn, vùng miền, cấp học, môn học, đồng thời căn cứ vào quy mô học sinh và sĩ số lớp.

Theo tính toán của Bộ, khi áp dụng cách tính mới, số giáo viên còn thiếu so với định mức và thực tế sẽ ở mức trên 40.000 người. Con số này gần tương đương với số giáo viên đang làm việc theo chế độ hợp đồng và cũng tương ứng với số biên chế giáo viên đã được giao nhưng các địa phương chưa tuyển dụng hết. Bộ trưởng cho rằng, nếu thời gian tới các địa phương được giao số biên chế còn thiếu và tổ chức tuyển dụng đầy đủ thì cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu.

Đối với tình trạng thiếu giáo viên ở các môn như Tiếng Anh, Nghệ thuật, Âm nhạc và tại các vùng khó khăn, Bộ đã hướng dẫn các địa phương một số giải pháp. Một là hợp đồng với nghệ nhân, huấn luyện viên từ bên ngoài. Hai là tăng cường ứng dụng công nghệ, đặc biệt đối với Tiếng Anh, Tin học và năng lực số. Bộ trưởng cũng cho rằng về lâu dài cần có chế độ, chính sách phù hợp đối với giáo viên các môn này, bởi đây là những lĩnh vực khó thu hút người vào ngành.

Về luân chuyển giáo viên vùng khó khăn, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng khi Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo được quyền thực hiện luân chuyển giữa các xã, phường và các cơ sở giáo dục, giáo viên không nhất thiết phải công tác 5-10 năm mới được chuyển về.

Theo Bộ trưởng, có thể tổ chức điều chuyển giáo viên đi một hoặc hai năm rồi quay về theo vòng luân chuyển. Một giáo viên trở về thì một giáo viên khác được điều động lên. Ông đề nghị các địa phương quan tâm thực hiện cơ chế này. "Chế độ chính sách có rồi, cơ chế có rồi, chỉ việc tổ chức thực hiện ở các địa phương," Bộ trưởng cho biết.

Bộ trưởng cũng cho rằng việc điều động giáo viên giữa các trường trong cùng một địa bàn và giữa các địa bàn có thể góp phần giảm chênh lệch chất lượng giữa các trường. Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, việc bố trí đội ngũ giáo viên tương đồng sẽ góp phần giảm áp lực chọn trường, chọn lớp.

Với những hiện tượng tiêu cực xảy ra trong kỳ thi vừa qua, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ Giáo dục đã phân tích nguyên nhân và đề xuất định hướng giải pháp, để vừa giữ được sự ổn định của kỳ thi, vừa tăng cường các biện pháp kiểm soát chất lượng.

Trong đó, Bộ Giáo dục đã tăng cường ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu để giảm thiểu gian lận trong thi cử. Bộ trưởng nhấn mạnh quan trọng nhất là đảm bảo công bằng trong việc lựa chọn, đánh giá thí sinh vào các trường đại học, nâng cao chất lượng đào tạo và nguồn nhân lực. Các tiêu chí, phương thức tuyển sinh được điều chỉnh nhằm giảm tiêu cực và hạn chế việc sử dụng chứng chỉ có thể gây bất công bằng.

Đề cập đến việc nâng cao năng lực đào tạo nhân lực cho các ngành chiến lược, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, các trường đại học cần được đánh giá không chỉ qua số lượng, chất lượng đầu vào mà quan trọng hơn là năng lực đào tạo.

Bộ trưởng cho biết, việc nâng cao chất lượng và năng lực đào tạo của các trường đại học còn nhiều nhiệm vụ phải triển khai. Chiến lược phát triển giáo dục đại học Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn 2045 cũng đặt ra nhiều giải pháp, trong đó có việc xây dựng các chỉ số đánh giá kết quả hoạt động của các cơ sở giáo dục đại học để theo dõi, đánh giá chất lượng và năng lực đào tạo.