Thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội sáng ngày 31/10, nhiều đại biểu kiến nghị giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn Hà Nội) cho rằng, chất lượng nguồn nhân lực là một trong những động lực chính thúc đẩy năng suất lao động, quyết định khả năng tiếp cận công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thái Bình.

Dẫn số liệu giai đoạn 2016 - 2020, bà Dung cho biết tốc độ tăng năng suất lao động của Việt Nam đạt bình quân 6,05%, trong khi tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ dao động từ 21 - 24%. Đến giai đoạn 2021 - 2025, dù tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tiệm cận 29,5%, tốc độ tăng năng suất lao động vẫn duy trì dưới 6%.

Theo bà Dung, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để đạt tốc độ tăng năng suất lao động 8,6%, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ cần đạt tối thiểu 35 - 40%. Tuy nhiên, việc nâng tỷ lệ này không thể chỉ tập trung vào số lượng bằng cấp mà phải gắn với chuyển dịch cơ cấu sản xuất, giảm tỷ trọng các ngành thâm dụng lao động, dịch vụ giá trị thấp và tập trung nguồn lực vào công nghiệp chế biến, chế tạo.

Đại biểu chỉ ra sự mất cân đối trong cơ cấu đào tạo lao động tại Việt Nam. Nhiều năm qua, tốc độ tăng lao động có bằng đại học nhanh hơn đáng kể so với lao động trình độ cao đẳng, trung cấp, dẫn đến sự lệch pha giữa cung và cầu lao động. Trong khi các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo cần lực lượng kỹ thuật viên lành nghề, thị trường lại dư thừa cử nhân thuộc các ngành kinh tế mang tính lý thuyết.

Bà Dung cho biết, năng suất lao động của Việt Nam hiện chưa bằng 60% so với Thái Lan và Malaysia, chưa bằng 20% so với Singapore. Vì vậy, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10% năm 2027 và duy trì tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo, Việt Nam cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực một cách đồng bộ.

Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung kiến nghị Chính phủ nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ lên ít nhất 35% vào năm 2027 và tối thiểu 45% vào năm 2030, đặc biệt tập trung vào các ngành công nghệ cao, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Cùng với đó, cần cơ cấu lại trình độ đào tạo theo hướng chuyển trọng tâm từ nâng cao học vấn sang nâng cao tay nghề kỹ thuật.

Cụ thể, trong tổng số lao động có bằng cấp, chứng chỉ, tỷ trọng trình độ đại học trở lên nên duy trì tối đa khoảng 30%, đồng thời chuyển hướng đào tạo từ các ngành kinh tế sang các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM).

Lao động trình độ cao đẳng và trung cấp kỹ thuật cần chiếm tỷ trọng lớn nhất, tối thiểu 45%, nhằm đáp ứng nhu cầu vận hành trực tiếp tại các cơ sở sản xuất. Khoảng 25% còn lại dành cho hệ thống chứng chỉ nghề ngắn hạn và chuẩn hóa kỹ năng nghề, đặc biệt đối với lao động chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị giảm tình trạng lao động có bằng cấp nhưng không đáp ứng yêu cầu công việc, chuyển mạnh từ đào tạo theo bằng cấp sang đào tạo theo nghề nghiệp, tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Việc đào tạo cần chú trọng kỹ năng mềm, ngoại ngữ, tư duy phản biện và khả năng thích nghi với công nghệ, đồng thời thực hiện chuẩn hóa và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.

Đại biểu cũng kiến nghị có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo nội bộ, coi đây là một phần trong chiến lược nâng cao năng suất lao động và lợi thế cạnh tranh.

Thành quả tăng trưởng phải được chuyển hóa

Đại biểu Lê Văn Thế - Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình) cho rằng, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2027, điều quan trọng không chỉ là huy động thêm vốn mà phải chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, giá trị gia tăng và lợi ích cho người dân, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Đề cập đến hiệu quả sử dụng vốn, đại biểu cho biết, theo phương án dự toán Chính phủ trình Quốc hội, chi đầu tư phát triển năm 2027 dự kiến khoảng 1,76 triệu tỷ đồng, tăng gần 57% so với dự toán năm 2026. Cùng với vốn tín dụng, đầu tư tư nhân và đầu tư nước ngoài là nguồn lực lớn cho tăng trưởng.

Ông Thế cho rằng cần chuyển trọng tâm đánh giá đầu tư từ tỷ lệ giải ngân sang hiệu quả thực tế, thông qua các công trình đưa vào khai thác, năng lực sản xuất mới và tác động đến việc làm, đời sống người dân.

Đối với đầu tư nước ngoài, cần quan tâm mức độ tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam, chuyển giao công nghệ và chất lượng việc làm. Đối với khoa học công nghệ, cần đánh giá kết quả nghiên cứu được ứng dụng, thương mại hóa và đóng góp thực tế cho năng suất.

Đặc biệt, đại biểu Lê Văn Thế đề nghị quan tâm đúng mức đến chi phí thời gian của doanh nghiệp. "Doanh nghiệp không chỉ chịu chi phí của đồng vốn mà còn chịu chi phí của thời gian. Lãi suất là chi phí nhìn thấy, nhưng thời gian chờ quy hoạch, thủ tục đất đai, đầu tư, xây dựng và phối hợp giữa các cơ quan cũng là chi phí thực của doanh nghiệp," đại biểu nhấn mạnh.

Theo ông, có trường hợp từng thủ tục được giải quyết đúng hạn nhưng toàn bộ quy trình vẫn kéo dài do phải chờ giữa các cơ quan. Điều này khiến vốn chậm đi vào sản xuất, làm giảm hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rút ngắn những khoảng thời gian chờ đợi không cần thiết thuộc trách nhiệm của cơ quan Nhà nước, nhưng không đánh đổi việc tuân thủ pháp luật, chất lượng công trình, môi trường và quyền lợi hợp pháp của người dân, nhất là trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đại biểu Lê Văn Thế kiến nghị Bộ Tài chính phối hợp với các Bộ, ngành thống nhất cách tính, chia sẻ dữ liệu hiện có, tránh báo cáo chồng chéo. Theo dõi tổng thời gian giải quyết các quy trình liên thông về đầu tư, đất đai, xây dựng; xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan và khắc phục tình trạng yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Đại biểu Ninh Bình nhấn mạnh, tăng trưởng từ 10% trở lên phải đi đôi với ổn định kinh tế vĩ mô, sử dụng vốn hiệu quả và giảm chi phí thời gian. Quan trọng nhất, thành quả tăng trưởng phải được chuyển hóa thành việc làm có chất lượng, thu nhập tốt hơn và đời sống người dân ngày càng được cải thiện.

Đại diện IMF: Mức độ sẵn sàng về AI quyết định khả năng tận dụng làn sóng tăng trưởng

Phát triển đồng bộ nguồn năng lượng sạch cho tăng trưởng bền vững

Dòng vốn xanh, bền vững: Từ quản trị rủi ro đến cơ hội kinh doanh của ngân hàng

Đại biểu Quốc hội: 'Cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn'

Tháo gỡ điểm nghẽn, duy trì đà tăng trưởng nông nghiệp trên 4% năm 2027

Tín dụng tăng gần 12%, nguồn vốn dài hạn cần thêm điểm tựa