Chiều 1/11, tại TP Cần Thơ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã đến thăm và làm việc với Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) .

Nhiều kết quả nổi bật về chọn tạo giống lúa, chuyển giao giống lúa vào sản xuất

Báo cáo tại cuộc làm việc, TS Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, cho biết giai đoạn 2021 - 2025, Viện triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, cấp bộ và hợp tác quốc tế, trong đó kinh phí từ ngân sách chiếm khoảng 39,7% tổng kinh phí nghiên cứu hằng năm.

Nổi bật nhất là chọn tạo và chuyển giao giống lúa: Viện có 18 giống được công nhận lưu hành và 29 giống được cấp bằng bảo hộ. Các giống OM do Viện lai tạo chiếm trên 65% diện tích trồng và tỉ lệ lớn trong cơ cấu gạo xuất khẩu; riêng OM18 đạt trên một triệu ha, OM5451 trên 600.000 ha mỗi năm, đóng góp hơn 65 - 70% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam.

Viện cũng xây dựng quy trình canh tác cho 4 tiểu vùng sinh thái và quy trình canh tác hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa vùng ven biển Tây; mô hình máy cấy tích hợp bón phân giúp tiết kiệm 40 - 100 kg giống/ha, 20 - 30 kg đạm/ha; mô hình dùng máy bay không người lái (drone) tiết kiệm gần 30% chi phí vật tư, gần 10% chi phí lao động.

Liên kết nghiên cứu, chuyển giao kết quả vào sản xuất, kinh doanh giống lúa

Viện cũng hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong khảo nghiệm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật với kinh phí 3 - 4 tỷ đồng/năm. Về sản xuất giống, Viện sản xuất tại chỗ trên 220 ha, liên kết hơn 1.000 ha trong vùng, cung ứng hằng năm 50 - 60 tấn giống siêu nguyên chủng, 800 - 900 tấn giống nguyên chủng và 4.000 - 7.000 tấn giống xác nhận, góp phần đưa tỉ lệ diện tích lúa ở ĐBSCL dùng giống đạt tiêu chuẩn từ dưới 10% năm 1999 lên trên 80 - 90% hiện nay.

Theo định hướng đến năm 2030, Viện tập trung chọn tạo giống lúa chất lượng cao, thích ứng biến đổi khí hậu (mặn, hạn, ngập, nóng, phèn), đáp ứng nhu cầu gạo thơm, gạo chất lượng cao, gạo đặc sản trong nước và xuất khẩu; phục tráng giống lúa mùa đặc sản, xây dựng vùng gạo đặc sản gắn với nhãn hiệu chứng nhận; đồng thời ứng dụng công nghệ cao, chế phẩm vi sinh, hữu cơ và phát triển các mô hình lúa luân canh với cây trồng, thủy sản.

Tại cuộc làm việc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, UBND TP Cần Thơ đã trao đổi, làm rõ các kiến nghị của Viện Lúa ĐBSCL về đề xuất xây dựng chiến lược nghiên cứu dài hạn về ngành hàng lúa gạo ở ĐBSCL; tiếp tục đầu tư để hoàn thiện cơ sở hạ tầng (đồng ruộng sản xuất giống, khu nhà lưới, chế biến giống, nhà thí nghiệm….) thuộc Chương trình phát triển nghiên cứu, sản xuất giống phục vụ cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2021 - 2030; cho phép sớm triển khai Dự án Xây dựng Trung tâm xuất sắc về chọn tạo giống lúa vùng ĐBSCL…

Phát huy vai trò đầu ngành, làm chủ công nghệ chọn tạo giống lúa thế hệ mới

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng biểu dương tinh thần lao động sáng tạo và những kết quả thiết thực của các thế hệ nhà khoa học, cán bộ, viên chức Viện Lúa ĐBSCL, đồng thời nhấn mạnh Viện là đơn vị tiên phong hàng đầu cả nước trong nghiên cứu, chọn tạo và phát triển giống lúa.

Phó Thủ tướng nêu 3 điểm nổi bật của Viện: đã chọn tạo 180 giống lúa được công nhận lưu hành và 29 giống được cấp bằng bảo hộ, cung ứng giống cho khoảng 60% diện tích canh tác toàn vùng; luôn đổi mới quy trình canh tác, với quy trình cho 4 tiểu vùng sinh thái và quy trình hữu cơ trong hệ sinh thái tôm - lúa; chủ động hợp tác "ba nhà" (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp), đưa tiến bộ kỹ thuật vào thực tế sản xuất.

Bên cạnh đó, Viện phải nhìn nhận thẳng thắn những hạn chế: nghiên cứu cơ bản và khả năng tiếp cận công nghệ lõi còn chậm so với thế giới; kinh phí đầu tư còn hạn hẹp; chuyển đổi số, ứng dụng dữ liệu lớn còn hạn chế; thương mại hóa sản phẩm và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên thị trường quốc tế còn khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng của một viện đầu ngành đặt tại trung tâm xuất khẩu lúa gạo lớn nhất cả nước.

Nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Viện tập trung thực hiện 3 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học, công nghệ lõi để chọn tạo các bộ giống lúa thế hệ mới có năng suất, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh, thích ứng biến đổi khí hậu, phấn đấu đạt trình độ tương đương Nhật Bản, Hàn Quốc.

Thứ hai, hoàn thiện các quy trình canh tác hiện đại, giảm phát thải để nâng tầm thương hiệu và giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế; việc phát triển giống chất lượng cao phải gắn chặt với đổi mới quy trình sản xuất, hướng đến hiệu quả thực chất, giảm chi phí đầu vào và hạn chế tác động đến môi trường.

Thứ ba, mở rộng nghiên cứu công nghệ chế biến sâu để nâng cao giá trị hạt gạo, tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp, hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ giống, canh tác, chế biến đến thị trường; thương hiệu gạo phải gắn liền với chất lượng và giá trị gia tăng của hạt gạo Việt Nam.

Về hỗ trợ từ các Bộ, ngành, địa phương: Bộ Nông nghiệp và Môi trường ưu tiên nguồn lực nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị và phát triển nhân lực chất lượng cao cho Viện; Bộ Khoa học và Công nghệ ưu tiên phân bổ nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, đặt hàng trực tiếp cho Viện về công nghệ sinh học nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính; Bộ Tài chính phối hợp rà soát, bố trí vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cho hạ tầng Viện; TP Cần Thơ đồng hành về quy hoạch, quỹ đất, cơ chế phối hợp và chủ động đặt hàng trực tiếp các đề tài, bài toán từ thực tiễn địa phương.

Theo Phó Thủ tướng, sự phối hợp này có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và thúc đẩy phát triển bền vững vùng ĐBSCL.

Chiều cùng ngày, trong chương trình công tác, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đến thăm Công ty Minh Phú, Khu công nghiệp Sông Hậu, xã Châu Thành, TP Cần Thơ; tham quan khu vực sản xuất và tặng quà động viên doanh nghiệp.