Phát biểu tại sự kiện diễn ra sáng ngày 18/5, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ phát triển, mà đang trở thành nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững; đồng thời là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng sống của người dân.

Theo lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, điều quan trọng nhất là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Những nguồn lực được Bộ trưởng nhắc đến gồm trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; đầu tư của tổ chức và doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của viện, trường; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ; nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế.

Ảnh: Cổng TTĐT Bộ Khoa học và Công nghệ.

“Không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo. Nếu nhà khoa học không được trao quyền và không có môi trường thuận lợi để sáng tạo, thì sẽ khó có đột phá công nghệ. Doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), nền kinh tế sẽ mãi ở vị trí gia công và phụ thuộc. Nếu các trường đại học và viện nghiên cứu không gắn với thực tiễn và nhu cầu thị trường, tri thức sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhà nước không có cơ chế đầu tư, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính sẵn có, thì sẽ không tạo được những đột phá mới. Và xã hội không coi trọng tri thức, không khuyến khích sáng tạo, thì sẽ rất khó hình thành một quốc gia đổi mới sáng tạo thực sự”.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân

Gắn đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu doanh nghiệp, địa phương

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, doanh nghiệp cần trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Để phát triển nhanh và bền vững, doanh nghiệp phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số, cũng như đẩy mạnh đầu tư cho tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực Việt Nam.

Ông cho biết Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.

Bên cạnh đó, các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức khoa học tiếp tục được xác định giữ vai trò nòng cốt trong phát triển tri thức và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Theo Bộ trưởng, cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, sáng tạo và hội nhập quốc tế, đồng thời tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, địa phương và quốc gia.

Ưu tiên doanh nghiệp Việt trong các dự án trọng điểm

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Trọng Khang, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn MK, đề xuất 4 kiến nghị nhằm thúc đẩy năng lực nội sinh và nâng cao khả năng làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông Khang, trước hết cần có cơ chế giao các nhiệm vụ khó và đặt hàng chiến lược cho doanh nghiệp trong nước. Ông đề xuất ưu tiên giao cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia và làm chủ các dự án lớn, mang tính trọng điểm quốc gia, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp được thử thách, tích lũy năng lực và trưởng thành.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần có cơ chế đặc thù hỗ trợ doanh nghiệp mua lại công nghệ lõi và các công ty nước ngoài nhằm rút ngắn thời gian phát triển công nghệ cao. Các hỗ trợ này bao gồm vốn, thủ tục đầu tư ra nước ngoài và cơ chế ngoại hối, giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động tiếp cận và sở hữu công nghệ. Theo lãnh đạo Tập đoàn MK, đây là con đường nhanh để chuyển hóa nguồn lực toàn cầu thành năng lực làm chủ và tự chủ quốc gia.

Chủ tịch Tập đoàn MK cũng đề xuất xây dựng cơ chế bảo hộ và bao bọc thị trường nội địa thông qua các hàng rào kỹ thuật phù hợp. Ông kiến nghị ưu tiên sử dụng các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” đạt tiêu chuẩn quốc tế trong các hạ tầng trọng yếu, từ đó tạo không gian phát triển cho doanh nghiệp công nghệ trong nước.

Ngoài ra, ông Nguyễn Trọng Khang cho rằng nghiên cứu công nghệ là lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn và đầu tư dài hạn, đi kèm nhiều rủi ro. Vì vậy, Nhà nước cần có các chính sách ưu đãi đặc biệt về thuế, tín dụng dài hạn và quỹ tài trợ để đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy phát biểu tại lễ chào mừng Ngày Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam. Ảnh: Cổng TTĐT Bộ Khoa học và Công nghệ.

Từ góc nhìn của cơ sở nghiên cứu, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ chế cấp kinh phí theo gói (block funding). Theo ông Duy, cơ chế này chuyển từ cách quản lý dựa trên "đánh giá, kiểm soát từng nội dung" sang giao nhiệm vụ dựa trên năng lực, uy tín và cam kết đầu ra của đơn vị nghiên cứu. Việc đánh giá chuyên môn cũng nên được trao nhiều hơn cho các nhà khoa học, thay vì cơ quan quản lý trực tiếp can thiệp sâu vào quá trình nghiên cứu.

Ông Bùi Thế Duy cho rằng nếu cơ chế này được áp dụng trong các đợt giao dự toán ngân sách bổ sung năm 2026 và kế hoạch năm 2027, nhiều vướng mắc liên quan đến kinh phí nghiên cứu khoa học sẽ được tháo gỡ.

Đồng thời, ông đề xuất Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) sớm đẩy nhanh tiến độ phê duyệt và cấp kinh phí cho nhiệm vụ hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm sớm đưa các nghiên cứu công nghệ chiến lược ra thực tiễn.

Khoa học công nghệ là 'chìa khóa vàng' hiện thực hóa khát vọng phát triển Thủ tướng khẳng định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ chốt, là "chìa khóa vàng" để hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước.

Phát triển công nghệ chiến lược phải có kết quả cụ thể trong năm 2026 Chiều 11/5, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp lần thứ ba năm 2026 của Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06.

Đề xuất chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Dự thảo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giao quyền tự chủ cho tổ chức nghiên cứu, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và đánh giá hiệu quả cuối cùng của nghiên cứu.