Tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản đã đạt 88,96% vào cuối năm 2025, song việc mở tài khoản mới chỉ là bước đầu trong quá trình tiếp cận dịch vụ tài chính. Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” ngày 6/10, lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước yêu cầu đưa thanh toán số đến gần hơn với nhu cầu hằng ngày, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực và bảo vệ người sử dụng trước gian lận, lừa đảo.

Thanh toán không tiền mặt tăng 34,56% về lượng

Thông tin tại cuộc tọa đàm do Thời báo Ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức, bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), cho biết tính đến tháng 8/2026, thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị. Giao dịch trực tuyến tăng tương ứng 46,57% và 21,77%; giao dịch qua điện thoại di động tăng 35,33% và 23,9%.

Thanh toán bằng mã QR tại các đơn vị chấp nhận thanh toán tăng 6,66% về số lượng và 25,85% về giá trị. Giao dịch qua hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 13,39% về số lượng và 62,67% về giá trị, trong khi số lượng giao dịch qua hệ thống chuyển mạch và bù trừ điện tử tăng 33,11%.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản đạt 88,96%; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt hiện tương đương khoảng 28 lần GDP. Hạ tầng phục vụ thanh toán cũng được mở rộng với 20.570 ATM và 807.778 POS. Hiện có 84 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua Internet, 54 tổ chức cung ứng dịch vụ qua điện thoại di động, 55 tổ chức trung gian thanh toán, ba tổ chức cung ứng tiền di động và hai tổ chức cung ứng dịch vụ chuyển mạch tài chính, bù trừ điện tử.

Các kênh cung ứng mới góp phần đưa dịch vụ tới những nơi khó phát triển mạng lưới giao dịch truyền thống. Đến cuối tháng 6/2026, cả nước có khoảng 5.700 điểm đại lý thanh toán.

Số tài khoản tiền di động được đăng ký đạt 11,45 triệu, trong đó 6,18 triệu tài khoản hoạt động, tương đương 54%. Ngoài ra, 5.158 điểm kinh doanh tiền di động đã có mặt tại địa bàn cấp xã, không bao gồm các phường.

Thanh toán không dùng tiền mặt là một "cửa ngõ" để người dân tiếp cận hệ thống tài chính. Từ giao dịch thanh toán ban đầu, khách hàng có thể từng bước sử dụng thêm dịch vụ tiết kiệm, đầu tư và bảo hiểm. QR cùng thanh toán di động giúp giảm phụ thuộc vào các điểm giao dịch vật lý, nhất là tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Chi phí mở rộng điểm chấp nhận thanh toán thấp hơn cũng góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận giữa thành thị và nông thôn.

Bà Nguyễn Thị Thu - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước

"Tuy nhiên, quá trình này còn gặp những thách thức như thói quen sử dụng tiền mặt, kiến thức và kỹ năng tài chính số chưa đồng đều, tội phạm công nghệ gia tăng. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu và bảo đảm tương thích giữa hệ thống ngân hàng với bảo hiểm, y tế, giáo dục cũng cần tiếp tục được thúc đẩy," bà Thu nói.

Vì vậy, định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030 sẽ chuyển từ chú trọng về "lượng" sang "chất": khả năng tiếp cận phải đi cùng trải nghiệm thuận tiện, minh bạch và mức độ sử dụng thường xuyên.

Theo đại diện Vụ Thanh toán, chi phí giao dịch cần được tối ưu, phù hợp với điều kiện của người dân và doanh nghiệp. Dịch vụ thanh toán sẽ được tích hợp sâu hơn vào y tế, giáo dục, dịch vụ công và giao thông, tăng liên thông trong nước và sẵn sàng kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới. Năm yêu cầu của giai đoạn mới gồm chất lượng, hiệu quả kinh tế, tích hợp, an toàn và hội nhập.

Song song với phát triển dịch vụ, NHNN xác định an toàn giao dịch là yêu cầu xuyên suốt và đã yêu cầu các ngân hàng làm sạch dữ liệu, xác thực khách hàng trên cơ sở dữ liệu dân cư. Đến nay, ngành Ngân hàng hoàn thành làm sạch, đối chiếu sinh trắc học đối với 174,5 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,92 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức, thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh điện tử.

NHNN cũng triển khai hệ thống cảnh báo tài khoản, ví điện tử, thẻ ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu liên quan đến gian lận, lừa đảo. Hệ thống đã phát khoảng 5,6 triệu lượt cảnh báo tới khách hàng; sau cảnh báo, khoảng 1,9 triệu lượt giao dịch được tạm dừng hoặc hủy bỏ, với tổng số tiền được bảo vệ hơn 6.300 tỷ đồng.

Theo bà Thu, bảo đảm an toàn càng quan trọng khi giao dịch dịch chuyển lên môi trường số, bởi gian lận công nghệ cao có thể ảnh hưởng đến tâm lý người sử dụng, đặc biệt ở những nhóm hạn chế kỹ năng số.

Thời gian tới, NHNN dự kiến tập trung vào năm nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế theo hướng an toàn, minh bạch nhưng vẫn thúc đẩy đổi mới sáng tạo; phát triển hạ tầng và mạng lưới chấp nhận thanh toán; đa dạng hóa, cá nhân hóa sản phẩm; tăng an toàn, bảo mật, bảo vệ dữ liệu và phòng, chống gian lận trực tuyến; đồng thời đẩy mạnh giáo dục tài chính, kỹ năng tài chính số.

Sản phẩm phù hợp mới giúp thu hẹp khoảng cách

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê NHNN, cho biết trong giai đoạn 2021–2025, hoạt động giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt bình quân tăng trên 60% mỗi năm. Khi tham mưu xây dựng Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026–2030, được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định số 928/QĐ-TTg ngày 25/5/2026, NHNN đã đánh giá kết quả giai đoạn trước và nhận diện những khó khăn cần tiếp tục xử lý.

Theo ông Lân, dịch vụ tài chính vẫn được sử dụng nhiều hơn ở thành phố lớn và khu vực đô thị. Người dân vùng sâu, vùng xa hoặc những nhóm có đặc thù riêng còn gặp khoảng cách trong cả tiếp cận lẫn sử dụng. Vì vậy, hành lang pháp lý cần chú trọng bảo vệ người tiêu dùng tài chính, đặc biệt với dịch vụ số và nhóm yếu thế, đồng thời tính đến điều kiện của từng nhóm đối tượng. Hạ tầng tài chính số cũng cần được bổ sung, tích hợp phù hợp với từng khu vực; sản phẩm phải đi cùng mạng lưới phân phối để đến được với người dân.

Ông Lân đánh giá công nghệ là một trong những vấn đề lớn của giai đoạn hiện nay và 5–10 năm tới. Công nghệ có thể giúp thu hẹp khoảng cách, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng tích hợp giữa bên cung ứng dịch vụ và đơn vị tiếp nhận.

"Qua một số khảo sát thực tế, NHNN nhận thấy mức độ ứng dụng công nghệ thông tin tại một số trường học, bệnh viện còn hạn chế, khiến bên cung ứng khó đưa sản phẩm vào sử dụng hoặc sản phẩm chưa phù hợp, từ đó làm tăng chi phí. Khi chi phí quá lớn, đơn vị có nhu cầu cũng có thể không muốn triển khai," ông Lân chia sẻ.

Do đó, phát triển công nghệ cần đi cùng nâng cao khả năng tích hợp, tính phù hợp của hệ thống và kiểm soát chi phí để dịch vụ thuận tiện, dễ tiếp cận hơn. Thói quen tiền mặt cũng cần thay đổi từ cả người mua và người bán thông qua giáo dục, truyền thông. Bảo mật và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng phải được thực hiện đồng thời, với sự phối hợp của nhiều bộ, ngành. Theo ông Lân, tài chính toàn diện không chỉ là nhiệm vụ của ngành ngân hàng mà cần sự tham gia của các tổ chức cung ứng dịch vụ và cả tổ chức quốc tế.

Ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, NHNN phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: BTC

Về ưu tiên thời gian tới, ông Lân cho rằng việc mở rộng dịch vụ tới người dân nông thôn, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa, phụ nữ, thanh niên, nhóm yếu thế và doanh nghiệp khởi nghiệp. Trước hết, cần đa dạng hóa sản phẩm theo đặc điểm, nhu cầu của từng nhóm; ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ phải tăng ứng dụng khoa học, công nghệ để tạo ra dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn và chi phí thấp hơn.

Cùng với hiện đại hóa ngành ngân hàng, hạ tầng phải được hoàn thiện để bảo đảm an ninh, an toàn, bảo mật và củng cố niềm tin. Ông Lân cho rằng dù có nhiều sản phẩm, người dân vẫn có thể không lựa chọn nếu không cảm thấy an toàn. Giáo dục tài chính vì vậy phải giúp họ biết sử dụng dịch vụ và tự bảo vệ mình: hệ thống bảo mật tốt vẫn khó phát huy hiệu quả nếu người dùng thiếu cảnh giác trước lừa đảo, gian lận.

Trước những phần trình bày trên, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà đề nghị phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục gắn chặt với mục tiêu của Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026–2030. Trọng tâm là mở rộng khả năng tiếp cận, đồng thời bảo đảm người dân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ tài chính một cách thực chất, an toàn.

Theo Phó Thống đốc, toàn ngành cần quan tâm những nhóm và địa bàn còn hạn chế tiếp cận, nhất là khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo; người thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các nhóm yếu thế. Sản phẩm và kênh cung ứng phải đơn giản, thuận tiện, có chi phí hợp lý và phù hợp với nhu cầu thực tế của từng nhóm khách hàng.

Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cần đi cùng đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và kênh phân phối. Đồng thời, hạ tầng tài chính - thanh toán số phải được phát triển đồng bộ, tăng kết nối, liên thông và mở rộng dịch vụ trên phạm vi toàn quốc, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực và nhóm dân cư.

Phó Thống đốc đề nghị an toàn, bảo mật, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng phải được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số. Phát triển nhanh phải đi cùng bền vững; đổi mới đi cùng quản trị rủi ro; thuận tiện đi cùng an toàn và trách nhiệm. Song song với mở rộng hạ tầng, cần nâng cao hiểu biết tài chính, kỹ năng số và khả năng phòng ngừa gian lận của người dân, doanh nghiệp; tăng cường truyền thông để hình thành thói quen sử dụng dịch vụ tài chính số an toàn, hiệu quả.

"Chỉ khi người dân có đủ kiến thức, kỹ năng và niềm tin, khả năng tiếp cận mới chuyển thành việc sử dụng dịch vụ thường xuyên. Khi đó, thanh toán không dùng tiền mặt mới thực sự trở thành 'cửa ngõ' đưa người dân, doanh nghiệp đến gần hơn với hệ thống tài chính chính thức và thúc đẩy tài chính toàn diện theo hướng thực chất, bền vững," ông Hà nhận định.

Những định hướng này góp phần hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 có 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác, cùng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt gấp 30 lần GDP.

Ngành ngân hàng chi hơn 15.000 tỷ đồng cho hoạt động chuyển đổi số

Thanh toán điện tử qua ngân hàng đạt 830.000 tỷ đồng mỗi ngày

Những điểm mới trong chuỗi sự kiện Chuyển đổi số ngành ngân hàng 2026