Theo báo cáo của Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, tính đến ngày 20/7, đợt mưa lũ kéo dài từ ngày 15/7 tại các tỉnh miền núi phía Bắc đã đặt khu vực này vào tình trạng báo động cao với những biến động thủy văn phức tạp. Thiên tai đã để lại hậu quả vô cùng nặng nề, với tổng tổn thất kinh tế ước tính lên tới 362,46 tỷ đồng.

Diễn biến mưa lũ kéo dài và thủy văn sông hồ biến động

Dữ liệu quan trắc cho thấy trong 3 ngày qua, từ 19h ngày 15/7 đến 7h ngày 20/7, miền núi Bắc Bộ hứng chịu đợt mưa lớn kéo dài phổ biến từ 150 – 300 mm. Đặc biệt, lượng mưa kỷ lục được ghi nhận tại các trạm: Chế Tạo (Lào Cai) lên tới 474 mm, tiếp đó là Nậm Păm (Sơn La) 350 mm và Nà Tấu (Điện Biên) 277 mm. Riêng ngày và đêm 19/7, nhiều trạm đo tại Tuyên Quang, Cao Bằng, Lào Cai và Lai Châu tiếp tục ghi nhận lượng mưa lớn dao động từ 50 mm đến hơn 141 mm.

Dự báo trong ngày và đêm 20/7, vùng núi Bắc Bộ và Quảng Ninh tiếp diễn mưa dông 20 - 50 mm, cục bộ trên 100 mm; đặc biệt cảnh báo nguy cơ mưa cường độ lớn vượt 70 mm/3 giờ (rủi ro thiên tai cấp một). Ngược lại, khu vực Trung Bộ (từ Nam Nghệ An đến Đà Nẵng) và phía Đông Tây Nguyên từ ngày 20 - 21/7 sẽ đối mặt với nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao nhất 35 - 38 độ C.

Về thủy văn, mực nước các sông chính trên cả nước hiện biến đổi chậm, chủ yếu phụ thuộc vào thủy triều và hoạt động điều tiết hồ chứa. Đối với hệ thống liên hồ chứa lưu vực sông Hồng lúc 7h ngày 20/7, lưu lượng nước đổ về các hồ Sơn La, Hòa Bình và Tuyên Quang vẫn ở mức cao, dao động từ 1.171 m3/s đến 4.049 m3/s. Hồ Hòa Bình hiện tiếp tục duy trì mở một cửa xả đáy từ ngày 11/7. Đến thời điểm hiện tại, toàn bộ hệ thống đê điều từ cấp III đến cấp đặc biệt vẫn bảo đảm an toàn, chưa phát sinh sự cố.

Thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và sự tê liệt hạ tầng giao thông

Theo tổng hợp báo cáo từ các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên và Sơn La, mưa lũ và sạt lở đất trong những ngày qua đã làm 5 người chết, 3 người mất tích và 10 người bị thương, với toàn bộ thương vong đều tập trung trên địa bàn tỉnh Lai Châu.

Về hạ tầng nhà ở, toàn khu vực ghi nhận 36 căn nhà bị sập hoàn toàn, trong đó Lai Châu chịu ảnh hưởng nặng nhất với 24 nhà, Sơn La có 11 nhà và Lào Cai có một nhà. Bên cạnh đó, có tới 391 căn nhà khác bị hư hỏng, gồm 305 nhà tại Lào Cai, 35 nhà tại Lai Châu, 27 nhà tại Điện Biên và 24 nhà tại Sơn La. Diễn biến nguy hiểm của thiên tai buộc chính quyền các địa phương phải tổ chức di dời khẩn cấp 140 hộ dân, trong đó Lào Cai có 71 hộ, Sơn La 40 hộ, Lai Châu 26 hộ và Điện Biên 3 hộ. Đồng thời, 194 căn nhà cũng bị ảnh hưởng trực tiếp do ngập úng và đất đá sạt lở.

Lĩnh vực sản xuất nông nghiệp gánh chịu tổn thất lớn khi có tới 707 ha lúa và hoa màu bị vùi lấp, hư hỏng. Tỉnh Lai Châu ghi nhận thiệt hại nông nghiệp nặng nề nhất với 409,51 ha; tiếp theo là Sơn La với 193,80 ha; Lào Cai với 76,45 ha và Điện Biên với 27,24 ha. Mưa lũ cũng làm 250 con gia súc, gia cầm bị chết hoặc bị nước cuốn trôi.

Tính chung toàn đợt thiên tai từ ngày 15 - 19/7, tổng giá trị thiệt hại ước tính đạt 362,46 tỷ đồng. Trong đó, tỉnh Lai Châu gánh tổn thất lớn nhất với 190 tỷ đồng, Sơn La thiệt hại 125 tỷ đồng, Lào Cai thiệt hại 45,16 tỷ đồng và Điện Biên thiệt hại 2,3 tỷ đồng.

Hệ lụy trực tiếp từ lượng mưa cực đoan là tình trạng sạt lở đất đá bùng phát trên diện rộng, gây ách tắc nghiêm trọng cho mạng lưới giao thông. Tại tỉnh Lai Châu, hàng loạt điểm sạt lở xuất hiện trên các tuyến Quốc lộ 4H, Quốc lộ 12, Quốc lộ 32, Quốc lộ 279 cùng nhiều đường tỉnh lộ như ĐT 127, ĐT 128, ĐT 129, ĐT 133, ĐT 133B, ĐT 134, ĐT 135, ĐT 138 và ĐT 138C. Tỉnh Lào Cai cũng ghi nhận hạ tầng giao thông bị phá hủy trên Quốc lộ 279, Quốc lộ 32 và Đường tỉnh 175B. Tại Sơn La, xuất hiện tới 32 vị trí sạt lở trên Đường tỉnh 109, trong khi tỉnh Điện Biên chịu ảnh hưởng trên các tuyến Quốc lộ 12, Quốc lộ 279, Đường tỉnh 143 cùng các tuyến đường liên thôn, liên xã.

Hiện tại, giao thông vẫn ách tắc hoàn toàn tại Km139+300 trên Quốc lộ 279 thuộc địa phận Lào Cai, buộc các phương tiện phải lưu thông qua tuyến tránh Quốc lộ 279 mới.

Huy động tổng lực ứng phó và khắc phục hậu quả

Trước diễn biến phức tạp của mưa lũ, công tác chỉ đạo ứng phó đã được triển khai khẩn trương và đồng bộ. Ngay từ ngày 16 và 17/7, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đã liên tiếp ban hành công điện khẩn, yêu cầu các tỉnh miền núi Bắc Bộ chủ động đối phó với lũ quét và sạt lở đất.

Nhằm bám sát hiện trường, các địa phương đã huy động tổng lực 3.770 người (bao gồm 783 bộ đội, 1.481 dân quân tự vệ, 552 công an và 954 người từ các lực lượng khác) cùng 166 phương tiện chuyên dụng trực tiếp tham gia cứu hộ, cứu nạn.

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và Bộ Công Thương đồng loạt ban hành công điện chỉ đạo toàn ngành. Riêng trong các ngày 18 và 19/7, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cùng đoàn công tác của Quân khu 2 đã trực tiếp xuống vùng tâm lũ xã Mường Than (tỉnh Lai Châu) để chỉ đạo tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả và thăm hỏi người dân. Song song đó, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai duy trì trực ban 24/24h, cử đoàn công tác hỗ trợ Lai Châu, đồng thời phối hợp với Zalo Việt Nam gửi tin nhắn cảnh báo, hướng dẫn kỹ năng an toàn tới 10,3 triệu người dân nằm trong vùng rủi ro.

Tại địa phương chịu ảnh hưởng nặng nhất, UBND tỉnh Lai Châu đã ban hành công văn hỏa tốc vào ngày 17/7, chỉ đạo tập trung tối đa lực lượng, phương tiện để tìm kiếm 3 người mất tích. Tỉnh đang khẩn trương mở đường tiếp cận các khu vực bị chia cắt, di dời cấp bách các hộ dân khỏi vùng nguy hiểm, kết hợp khơi thông dòng chảy và xử lý ách tắc trên các tuyến giao thông huyết mạch. Các địa phương khác trong khu vực cũng đang duy trì chế độ trực ban nghiêm ngặt, liên tục theo dõi thời tiết để triển khai ngay các biện pháp khắc phục sự cố.