Tín chỉ carbon trở thành 'công cụ mặc định' của ngành hàng không Việt Nam

CORSIA (Cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon đối với hàng không quốc tế) do Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) thiết lập, là cơ chế thị trường toàn cầu đầu tiên nhằm kiểm soát phát thải CO2 từ các chuyến bay quốc tế.

Tham gia CORSIA từ năm 2026, câu hỏi đặt ra với ngành hàng không Việt Nam không phải là có tuân thủ hay không, mà là tuân thủ bằng cách nào để không làm gia tăng chi phí và suy giảm năng lực cạnh tranh.

Khác với các quy định môi trường truyền thống, CORSIA không buộc doanh nghiệp phải cắt giảm ngay phát thải, mà yêu cầu bù trừ phần phát thải vượt mức cơ sở thông qua tín chỉ carbon. Từ năm 2024, mức cơ sở này được điều chỉnh xuống còn 85% lượng phát thải năm 2019, đồng nghĩa với việc nghĩa vụ bù trừ sẽ tăng dần theo thời gian.

Bà Đặng Hồng Hạnh, Trưởng nhóm, chuyên gia thị trường carbon của PoA Carbon Việt Nam. Ảnh: UNDP Việt Nam

Tại cuộc họp kỹ thuật về CORSIA đối với hàng không quốc tế do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) phối hợp cùng Bộ Xây dựng và các đối tác quốc gia tổ chức ngày 27/3, bà Đặng Hồng Hạnh, Trưởng nhóm - chuyên gia thị trường carbon của PoA Carbon Việt Nam, đơn vị tư vấn và phát triển dự án trong lĩnh vực tín chỉ carbon, cho biết CORSIA được xây dựng trên hai trụ cột chính là đo đạc – báo cáo – thẩm tra phát thải (MRV) và bù trừ phát thải thông qua tín chỉ carbon.

Nghĩa là, các hãng hàng không không chỉ phải theo dõi, báo cáo lượng phát thải, mà còn phải thực hiện nghĩa vụ tài chính tương ứng với phần phát thải vượt ngưỡng.

Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ tuân thủ CORSIA được cấu thành theo một quy trình rõ ràng, từ đo đạc phát thải đến bù trừ và báo cáo.

Đại diện PoA Carbon Việt Nam cho biết, nghĩa vụ bù trừ là trọng tâm của CORSIA và sẽ gia tăng theo từng giai đoạn triển khai.

Theo phân tích của đơn vị này, các hãng hàng không có bốn nhóm giải pháp chính để giảm nghĩa vụ bù trừ phát thải, gồm cải tiến công nghệ, tối ưu vận hành, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và sử dụng tín chỉ carbon. Tuy nhiên, mỗi giải pháp đều có những giới hạn rõ ràng.

Giải pháp công nghệ, như thay thế đội tàu bay bằng thế hệ mới, có thể giúp giảm khoảng 20% mức tiêu thụ nhiên liệu theo dữ liệu của Airbus. Dù vậy, chi phí đầu tư lớn và hạn chế về nguồn cung khiến đây là lựa chọn mang tính dài hạn.

Tối ưu vận hành là hướng đi có thể triển khai ngay với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, các biện pháp này chủ yếu cải thiện hiệu quả khai thác trong ngắn hạn, chưa đủ để tạo ra thay đổi đáng kể về tổng lượng phát thải của ngành.

Đối với nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), bà Đặng Hồng Hạnh nhận định đây là giải pháp có tiềm năng lớn nhất, có thể giúp giảm tới 80% phát thải theo vòng đời nhiên liệu. Song, nguồn cung SAF hiện chỉ chiếm chưa tới 0,1% tổng nhiên liệu hàng không toàn cầu, trong khi giá cao gấp 3 – 4 lần nhiên liệu truyền thống, khiến việc triển khai trên diện rộng gặp nhiều hạn chế.

Trong điều kiện hiện tại, tín chỉ carbon trở thành công cụ tuân thủ khả thi nhất trong giai đoạn đầu. Theo quy định, mỗi tín chỉ tương đương 1 tấn CO2 được giảm hoặc loại bỏ. Các hãng hàng không có thể mua trực tiếp trên thị trường, ký hợp đồng kỳ hạn hoặc đầu tư vào dự án để chủ động nguồn tín chỉ.

Dữ liệu thị trường ghi nhận giá tín chỉ carbon trong năm 2025 dao động khoảng 20 – 23 USD/tấn và có thể biến động mạnh, lên tới 63 USD/tấn tùy theo cung – cầu. Chi phí tuân thủ CORSIA toàn cầu được ước tính ở mức 1,3 – 4 tỷ USD, tương đương khoảng 0,4% chi phí vận hành ngành hàng không mỗi năm.

Nhìn tổng thể, chưa có giải pháp nào đủ khả năng thay thế nghĩa vụ bù trừ trong ngắn hạn, khiến tín chỉ carbon trở thành “công cụ mặc định” của các hãng hàng không khi bước vào CORSIA.

Trọng tâm không chỉ nằm ở doanh nghiệp

CORSIA và bài toán tuân thủ của ngành hàng không: Không chỉ là giảm phát thải. Ảnh: UNDP Việt Nam

Theo báo cáo của South Pole, tổ chức tư vấn quốc tế trong lĩnh vực thị trường carbon và tài chính khí hậu, nhiều quốc gia đã triển khai CORSIA với các cách tiếp cận khác nhau, nhưng điểm chung là xây dựng khung chính sách đồng bộ ngay từ đầu.

Bà Roxanne Tan, Chuyên gia về thị trường carbon quốc tế của South Pole, cho biết tại châu Âu, CORSIA được áp dụng song song với hệ thống giao dịch phát thải nội khối (EU ETS), trong đó các chuyến bay nội khối chịu cơ chế hạn ngạch phát thải, còn các chuyến bay quốc tế áp dụng cơ chế bù trừ.

Ở châu Á, Nhật Bản và Singapore ưu tiên thiết lập hệ thống MRV, yêu cầu doanh nghiệp báo cáo phát thải định kỳ và áp dụng chế tài đối với các trường hợp vi phạm.

Đáng chú ý, một số quốc gia áp dụng mức phạt khoảng 100 EUR cho mỗi tấn CO2 chưa được bù trừ, phản ánh xu hướng siết chặt tuân thủ trong thời gian gần đây.

Với Việt Nam, tham gia sớm là một lợi thế, nhưng điều quan trọng là phải xây dựng được lộ trình phù hợp.

Theo đại diện South Pole, một hệ thống CORSIA hiệu quả cần đảm bảo bốn yếu tố: hệ thống MRV đầy đủ, phân định rõ vai trò giữa các cơ quan, cơ chế chế tài minh bạch và sự tương thích với các chính sách trong nước như thị trường carbon.

Những yêu cầu này cũng là thách thức đặt ra đối với Việt Nam. Việc tham gia từ sớm giúp có thêm thời gian chuẩn bị, nhưng nếu thiếu khung chính sách đồng bộ, doanh nghiệp có thể phải phụ thuộc vào thị trường tín chỉ quốc tế, nơi giá cả và nguồn cung biến động mạnh.

Ở góc độ dài hạn, CORSIA không chỉ là nghĩa vụ môi trường, mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành chính sách. Khi chi phí phát thải trở thành một phần của cấu trúc giá thành, cách thức tuân thủ sẽ quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của ngành hàng không Việt Nam trong chuỗi kết nối toàn cầu.

Từ năm 2026, hàng không Việt Nam chịu chi phí carbon theo CORSIA

BSR: Dấu ấn năng lượng xanh khởi nguồn từ Dung Quất

'Bay nhẹ tới Hà Nội' - Bước khởi đầu cho văn hóa bay xanh