Chất vấn Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ngày 12/11, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP Hải Phòng) đặt vấn đề về khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng tỷ trọng kinh tế số trong GDP.
 |
| Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân. Ảnh: Media Quốc hội |
Dẫn số liệu từ báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, đại biểu cho biết tỷ trọng kinh tế số năm 2025 ước đạt 14,02% GDP, tăng 1,15 điểm phần trăm so với mức 12,87% năm 2021. Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2027 được đặt ra ở mức khoảng 23,5%. Nếu áp dụng cùng phương pháp thống kê, Việt Nam phải tăng thêm gần 9,5 điểm phần trăm chỉ trong 2 năm, gấp khoảng 8 lần mức tăng của cả giai đoạn 4 năm trước.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ những động lực cụ thể để đạt mục tiêu trên, cũng như mức đóng góp dự kiến của từng động lực.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc tính toán các chỉ tiêu kinh tế số thuộc phạm vi của Bộ Tài chính. Đồng thời, ông lưu ý cần phân biệt giữa chỉ tiêu phản ánh giá trị gia tăng của kinh tế số và chỉ tiêu thể hiện đóng góp của kinh tế số đối với tăng trưởng GDP.
Về định hướng phát triển, Bộ trưởng khẳng định kinh tế số là một trong những ưu tiên chiến lược của Bộ Khoa học và Công nghệ. Trong quá trình xây dựng Luật Chuyển đổi số, Bộ đã đưa vào các nội dung liên quan đến phát triển kinh tế số, trong đó có chương trình phát triển kinh tế số.
Chia sẻ về những chuyến công tác nước ngoài, Bộ trưởng cho biết đã trao đổi với nhiều doanh nghiệp công nghệ, thương mại điện tử như Amazon, Shopee và các đối tác tại Singapore. Các doanh nghiệp này đều mong muốn tham gia thúc đẩy kinh tế số Việt Nam thông qua những nền tảng trực tuyến đang vận hành.
Tuy nhiên, điều khiến Bộ trưởng trăn trở là Việt Nam hoàn toàn có năng lực phát triển các nền tảng công nghệ tương tự, nhưng để xây dựng một nền tảng có quy mô người dùng lớn cần nguồn lực đầu tư đáng kể.
Từ thực tế đó, Bộ trưởng nêu ba nhóm giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy kinh tế số.
Thứ nhất, phát triển các nền tảng thương mại số của Việt Nam, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô người sử dụng.
Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Theo Bộ trưởng, nhiều doanh nghiệp nhỏ hiện chưa có đội ngũ phát triển phần mềm, đồng thời thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư công nghệ. Vì vậy, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận những giải pháp phù hợp.
Một trong những công cụ được đề cập là Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), thông qua đó hỗ trợ lãi suất vay cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Bộ trưởng cho biết Bộ đã thí điểm hỗ trợ phát triển kinh tế số tại một số địa phương. Quá trình triển khai bước đầu ghi nhận những kết quả tích cực đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ khi được hỗ trợ tiếp cận công nghệ.
Giải pháp thứ ba mà Bộ trưởng đề cập là tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực chuyển đổi số cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.
Theo ông, không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế trong việc tiếp cận kiến thức mới về chuyển đổi số. Vì vậy, Bộ đang xây dựng các chương trình đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ.
Ông nhấn mạnh doanh nghiệp phải là trung tâm của quá trình đổi mới công nghệ, còn công nghệ là công cụ để cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Trong các chuyến công tác địa phương, Bộ trưởng thường đề nghị lãnh đạo tỉnh tổ chức gặp gỡ khoảng 5-6 doanh nghiệp để trực tiếp lắng nghe khó khăn, nhu cầu thực tế và tìm giải pháp hỗ trợ phù hợp.
 |
| Bộ trưởng Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Media Quốc hội |
Đo lường đóng góp của khoa học công nghệ vào tăng trưởng kinh tế
Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) ghi nhận những nỗ lực của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc phối hợp tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, ông đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp chuyển hóa các thành tựu khoa học, công nghệ và chuyển đổi số thành năng suất lao động, thu nhập của người dân và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ đã tham mưu Chính phủ xây dựng cơ chế đo lường đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với nền kinh tế. Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định liên quan đến hệ thống khoảng 46 tiêu chí đánh giá, chia thành bốn nhóm: Đầu vào, kết quả, hiệu quả và sức lan tỏa. Đến nay, Bộ đã nhận được dữ liệu của 28 tiêu chí do các Bộ, ngành và địa phương cung cấp. Những tiêu chí còn lại đang tiếp tục được tổng hợp, hoàn thiện.
Dự kiến đầu năm 2027, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tổ chức đánh giá thử nghiệm để đo lường hiệu quả thực tế của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời tham khảo tư vấn của các chuyên gia nước ngoài nhằm hoàn thiện phương pháp đánh giá.
Bộ trưởng thừa nhận đây là bài toán khó, bởi đóng góp của khoa học công nghệ đối với nền kinh tế không thể chỉ đánh giá qua nguồn lực đầu tư hay số lượng nhiệm vụ nghiên cứu.
Bên cạnh hệ thống tiêu chí trên, ông đề cập đến năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) như một phương pháp đo lường đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Theo số liệu Bộ trưởng nhớ tại thời điểm chất vấn, tỷ lệ đóng góp của TFP gần đây đạt khoảng 46%. Từ kết quả này, ông cho rằng mục tiêu nâng tỷ lệ đóng góp của TFP lên trên 50% vào năm 2030 là có cơ sở.
Theo Bộ trưởng vũ Hải Quân, TFP có mối liên hệ với năng suất lao động, phản ánh tác động tổng hợp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực đối với tăng trưởng kinh tế.
