Biến phụ phẩm thành “tài nguyên xanh”

Theo thông tin từ Liên minh Hợp tác xã thành phố Hải Phòng, tính đến tháng 7/2026, toàn thành phố có gần 820 hợp tác xã, trong đó có 562 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, thu hút trên 10.000 lao động thường xuyên. Khoảng gần 50% hợp tác xã nông nghiệp đang hoạt động hiệu quả, với doanh thu bình quân ước đạt 1,4 tỷ đồng/hợp tác xã/năm, lợi nhuận bình quân khoảng 40 triệu đồng/hợp tác xã/năm.

Trong đó, có nhiều hợp tác xã đã đóng góp tích cực vào phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, phát triển sản phẩm OCOP và bảo vệ môi trường sinh thái…

Vùng nguyên liệu bèo cạnh khu vực chăn nuôi của Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá. Ảnh: Phùng Nguyện.

Chia sẻ với Mekong ASEAN ngày 22/10, bà Đỗ Thị Thúy Hà, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá cho biết, đơn vị được thành lập từ tháng 8/2021. Nhằm hưởng ứng phong trào nông thôn mới và tham gia đóng góp cho địa phương, bà Hà đã định hướng hợp tác xã theo mô hình kinh tế tập thể có sự tham gia của bà con nông dân nơi đây.

Tuy nhiên, về thực trạng tại địa phương trong giai đoạn đó, theo bà Hà cách làm của bà con có hiệu quả nhưng chưa cao, tình trạng bỏ ruộng đất khá nhiều. “Tôi mong muốn lúc đó sẽ tập hợp được ngay sức mạnh của bà con, rồi đưa vào áp dụng khoa học, công nghệ, cái phương pháp canh tác hiện đại để tạo ra những sản phẩm hiệu quả hơn so với canh tác truyền thống, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho bà con...”, bà Hà chia sẻ.

Dây chuyền, máy móc phục phụ khai thác, chế biến tại khu vực chăn nuôi của Hợp tác xã. Ảnh: Phùng Nguyện.

Đến đầu năm 2022, bà Hà và các cộng sự đã phát triển trang trại nuôi giun quế ban đầu với diện tích 500 m2 và mô hình farm để trồng dưa sạch. Thế nhưng, không ít lần hợp tác xã đã gặp phải sự thất bại và bị thiệt hại do lúc đó kinh nghiệm nuôi giun quế chưa nhiều.

Hợp tác xã cũng được thành phố giao nhiệm vụ là khai thác bèo lục bình trên sông Giá, đưa vào chế biến thành nguyên liệu để chăn nuôi giun quế, rồi tạo ra các sản phẩm đưa vào phục vụ trồng trọt tại Hải Phòng…

“Những ngày đó, việc khai thác bèo tây của hợp tác xã hoàn toàn là thủ công, tức là vớt bằng tay rồi đưa vào tập trung thành đống và cho lên xe kéo về. Đặc biệt, thực trạng khi đó bèo tây ảnh hưởng rất đến dòng chảy của hệ thống sông, ngòi tưới tiêu của địa phương…

Sau đó các đơn vị thủy lợi của địa phương nắm được tình hình hoạt động của hợp tác xã nên đã rất ủng hộ. Các đơn vị thủy lợi dùng máy móc vớt bèo giúp hợp tác xã để hợp tác xã chở về, điều này cũng giải quyết được việc thiếu nơi tập kết bèo của các đơn vị thủy lợi và giảm ảnh hưởng ô nhiễm khi bèo chất thành đống rồi hoai mục tại chỗ…”, bà Hà kể.

Cán bộ Hợp tác xã kiểm tra nguyên liệu. Ảnh: Phùng Nguyện.

Đến năm 2024, bà Hà bắt đầu nhận đề tài khoa học của thành phố về thu gom bèo lục bình trên hệ thống sông, kênh, mương… tạo nguyên liệu nuôi giun quế, sản xuất ra phân giun quế hữu cơ, tiếp theo, đưa vào chăm bón cho dưa vàng, cụ thể là dưa Kim Hoàng Hậu, sản phẩm dưa này về sau được thành phố chứng nhận là sản phẩm OCOP 4 sao. Tuy nhiên, trận bão Yagi đã tàn phá toàn bộ diện tích dưa Kim Hoàng Hậu của hợp tác xã.

Không đầu hàng trước những khắc nghiệt của thiên nhiên, bà Hà đã chuyển sang trồng lúa hữu cơ có chăm bón bằng các sản phẩm từ giun quế, và liên kết với hơn 20 hộ trồng dưa uy tín ở phía tây Hải Phòng, tiếp tục cung cấp sản phẩm dưa chất lượng cao ra thị trường. Ngược lại, hợp tác xã cung cấp các sản phẩm từ giun quế cho các hộ đó để trồng và chăm bón cho dưa, cây trồng khác.

Hiện tổng diện tích chăn nuôi giun quế của Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá là hơn 2.000 m2, với công nghệ chăn nuôi của Canada, trên giàn 6 tầng, mỗi tầng có 10 khay nuôi, hình thức chăn nuôi bán tự động.

Hợp tác xã cũng đang hoàn thiện hệ thống 4G2 nhằm từng bước cơ giới hóa, chuẩn hóa và số hóa khâu nuôi giun - xử lý hữu cơ - thu sản phẩm. 4G2 được định vị là “nhà máy mẫu” phục vụ trình diễn, thử nghiệm, hoàn thiện quy trình và chuyển giao sau này.

Mục tiêu nhằm giảm phụ thuộc lao động thủ công, tăng độ ổn định của quy trình nuôi giun và xử lý hữu cơ. Từ đây, sẽ hình thành mô hình có thể đến tham quan, đánh giá, đặt hàng thử nghiệm, nhân rộng hoặc kết nối chương trình khoa học - môi trường - khuyến nông.

Chuồng trại chăn nuôi của Hợp tác xã. Ảnh: Phùng Nguyện.

“Hợp tác xã định hướng tới đây sẽ chăn nuôi theo công nghệ tự động hoàn toàn. Trong đó sẽ đo lường được sự sinh trưởng và phát triển của con giun… Các sản phẩm của hợp tác xã đến nay được bán trực tiếp và trên các kênh, sàn thương mại điện tử. Đơn vị cũng đang lỗ lực để hoàn thành nhiệm vụ đề tài dự án khoa học công nghệ của thành phố giao.

Khi đề tài thực hiện xong, hợp tác xã có thể đi chuyển giao và thực hiện các hợp đồng phối hợp với các địa phương khác để triển khai xử lý, chế biến bèo phục vụ nuôi giun quế, tạo ra sản phẩm phục vụ sản xuất trong nông nghiệp, cây ăn quả, rau màu, các loại cây trồng… Từ đó, tạo thêm sinh kế, việc làm và thu nhập cho người lao động và bà con nông dân…”, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá chia sẻ.

Hợp tác xã cũng mong muốn nhận được sự quan tâm của các cơ quan, ban ngành thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố hướng dẫn, tạo điều kiện để Sông Giá thực hiện mục tiêu biến nguồn hữu cơ bản địa thành tài nguyên, góp phần thực hiện chuyển đổi xanh, phát triển nông nghiệp sinh thái, bảo vệ môi trường và xây dựng các mô hình có thể nhân rộng cho cộng đồng.

Công nghệ chăn nuôi bán tự động của Canada bên trong khu vực chăn nuôi của Hợp tác xã. Ảnh: Phùng Nguyện.

Hướng tới nông nghiệp tuần hoàn

Theo Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hải Phòng), Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá là một trong những điểm sáng về nông nghiệp tuần hoàn sinh học, xử lý phụ phẩm nông nghiệp…, gắn với chuyển đổi xanh của phường Lưu Kiếm, cũng như thành phố Hải Phòng.

Các sản phẩm từ giun quế do Hợp tác xã sản xuất gồm phân viên giun quế dành cho hoa, cây cảnh; phân viên hữu cơ từ phân trùn và giá thể; phân trùn quế bột để bón lót, bón thúc; và phân bón nước từ dịch trùn quế cao cấp...

Các sản phẩm của Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá tại văn phòng của đơn vị. Ảnh: Phùng Nguyện.

Mỗi năm, Hợp tác xã sản xuất từ 1.000 - 1.200 tấn phân trùn quế dạng bột, khoảng 500 tấn phân viên, 50 tấn men vi sinh Biosofix và hàng nghìn lít dung dịch dinh dưỡng hữu cơ các loại... Việc xây dựng chuỗi sản xuất khép kín giúp Hợp tác xã hướng tới phát triển bền vững, vừa mang lại giá trị kinh tế, vừa góp phần bảo vệ môi trường, gắn kết chặt chẽ với mục tiêu xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, nông thôn mới hiện đại…

Sơ đồ chuỗi giá trị tuần hoàn từ tài nguyên hữu cơ bản địa. Nguồn: Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá.

Theo định hướng phát triển kinh tế tập thể của Hải Phòng đến năm 2030, thành phố phấn đấu có 900 hợp tác xã với khoảng 180.000 thành viên và khoảng 5 liên hiệp hợp tác xã hoạt động trong các lĩnh vực. Thành phố đặt mục tiêu có khoảng 600 hợp tác xã nông nghiệp tham gia sản xuất hàng hóa quy mô lớn; tỷ lệ hợp tác xã được xếp loại tốt, khá đạt từ 60% trở lên; ít nhất 25% cán bộ quản lý hợp tác xã có trình độ cao đẳng, đại học.

Bà Đỗ Thị Thúy Hà, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Hợp tác xã Đầu tư Phát triển Sông Giá trao đổi công việc với các cán bộ của đơn vị. Ảnh: Phùng Nguyện.

Đồng thời, thành phố phấn đấu có trên 20% hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, kinh doanh và khoảng 50% hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị. Qua đó, thành phố hướng tới nâng cao chất lượng hoạt động, thúc đẩy sản xuất hàng hóa, tăng cường liên kết và nâng cao giá trị sản phẩm.

Thành phố Hải Phòng cũng định hướng lựa chọn từ 6 - 10 hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động hiệu quả để nhân rộng mô hình…