Phát triển hạ tầng nghiên cứu theo mô hình 3 tầng

Tại cuộc họp về Đề án hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh đây là đề án chiến lược, đòi hỏi tư duy và cách tiếp cận mới. Quá trình xây dựng Đề án bám sát các căn cứ pháp lý quan trọng như Nghị quyết 57, Nghị quyết 71 của Chính phủ và Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.

Từ năm 2000 đến nay, Nhà nước đã đầu tư 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, hiệu quả chưa đạt kỳ vọng do quy mô nhỏ, đầu tư phân tán, thiếu cơ chế vận hành dài hạn và chưa gắn chặt với các công nghệ chiến lược. Trước sự cạnh tranh công nghệ toàn cầu, việc phát triển hệ thống hạ tầng nghiên cứu mới là cấp thiết nhằm hình thành chuỗi liên thông từ nghiên cứu đến thương mại hóa, giảm phụ thuộc vào nước ngoài và tối ưu hóa nguồn lực công.

Theo dự thảo, hạ tầng nghiên cứu quốc gia sẽ được tổ chức thống nhất theo mô hình 3 tầng. Cụ thể, Tầng A cung cấp năng lực quốc gia về công nghệ lõi và nền tảng dùng chung. Tầng B đảm nhận nghiên cứu ứng dụng, tích hợp hệ thống và tạo nguyên mẫu. Tầng C thực hiện đo lường, kiểm định, sản xuất thử và hỗ trợ thương mại hóa. Hệ thống này được xây dựng trên nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình và bảo đảm lợi ích, an ninh quốc gia.

Mục tiêu đến năm 2035, Việt Nam sẽ hình thành mạng lưới hạ tầng nghiên cứu liên thông trên cả nước, trong đó có từ 10 - 15 hạ tầng Tầng A. Tầm nhìn đến năm 2045, nước ta sẽ có một số trung tâm và phòng thí nghiệm đạt trình độ hàng đầu khu vực.

Rà soát mục tiêu, tập trung đầu tư có trọng tâm, tránh dàn trải

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, nhiều đổi mới của Bộ Khoa học và Công nghệ. Để hoàn thiện Đề án, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát các chỉ tiêu, xác định rõ lộ trình và kết quả đầu ra gắn liền với nguồn lực thực thi. Hệ thống hạ tầng phải bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại, ưu tiên tuyệt đối cho các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, có tính dẫn dắt đất nước.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh giải pháp trước mắt là cần khai thác và nâng cao hiệu quả các phòng thí nghiệm hiện có tại các Bộ, ngành, viện nghiên cứu và trường đại học. Việc đầu tư, nâng cấp phải dựa trên lợi thế đặc thù của từng cơ sở nhằm phát huy thế mạnh riêng, bổ trợ lẫn nhau và tăng cường sử dụng chung hạ tầng, điển hình như phân bổ hướng nghiên cứu chuyên sâu giữa Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP HCM.

Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nhiệm vụ rà soát tổng thể để lập danh sách thứ tự ưu tiên đầu tư, nâng cấp các cơ sở nghiên cứu. Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để hoàn thiện các cơ chế tài chính, bảo đảm lộ trình triển khai thông suốt và bố trí đủ nguồn lực duy trì hoạt động lâu dài cho các hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia.