Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - Đoàn ĐBQH TP Huế. Ảnh: Media Quốc hội.

Ngày 23/8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội thảo luận dự án Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an Nhân dân.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - Đoàn ĐBQH TP Huế tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết của Quốc hội về việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện các dự án. Tuy nhiên, theo bà, để quyết định này thực sự thuyết phục, cần nhìn nhận vấn đề từ hai phía: một bên là những công trình hạ tầng chiến lược của tương lai, bên còn lại là những di tích mang theo ký ức lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc cộng đồng.

Theo đại biểu, đình Đông Côi và đình Tam Sơn đều là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh của Bắc Ninh, gắn bó với đời sống cộng đồng, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội và kết nối ký ức làng quê. Vì vậy, nếu phải di chuyển, không thể cho rằng đó chỉ là việc tháo dỡ một công trình rồi dựng lại ở nơi khác.

Đại biểu cho rằng, bên cạnh yêu cầu bảo tồn những giá trị trên là quy mô và tính cấp thiết của các dự án. Tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được xác định là một bộ phận của hệ thống hạ tầng chiến lược, cần hoàn thành đồng bộ để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027. Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn Không quân Công an Nhân dân gắn với yêu cầu quốc phòng - an ninh.

Cơ quan thẩm tra cũng đánh giá việc hoàn thành đồng bộ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cùng tuyến đường kết nối là nhiệm vụ cấp bách, yêu cầu tiến độ rất cao. Vì vậy, đây không phải những dự án có thể tùy tiện kéo dài tiến độ. "Tôi cho rằng chính ở đây cần quyết định đặc cách có tầm vóc của Quốc hội. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển mà không làm mất đi những giá trị cốt lõi của di sản?," đại biểu nêu vấn đề.

Tán thành việc Quốc hội cho phép di chuyển đình Đông Côi và đình Tam Sơn, đại biểu Nguyễn Thị Sửu lưu ý cần kèm theo những điều kiện pháp lý đủ chặt chẽ. Trước hết, Nghị quyết phải xác định rõ phạm vi chỉ gồm hai di tích này trong phạm vi dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hà Nội, không sử dụng cơ chế hướng dẫn để mở rộng thêm đối tượng. Đây cũng là hướng được cơ quan thẩm tra thống nhất.

Bên cạnh đó, việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù do Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256 ban hành năm 2025. Đồng thời, phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành và phát huy giá trị di tích sau khi di chuyển.

Đại biểu cũng đề nghị coi công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng là yêu cầu bắt buộc. Người dân không chỉ được biết di tích sẽ được chuyển đến đâu mà phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích.

Cùng với đó, trách nhiệm phải đi đôi với thẩm quyền. UBND tỉnh Bắc Ninh phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn. Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền.

"Một con đường có thể mở ra không gian phát triển mới; một sân bay có thể tạo động lực mới cho cả vùng; một công trình quốc phòng - an ninh có thể đáp ứng những yêu cầu chiến lược của đất nước. Nhưng một di tích khi mất đi những giá trị cốt lõi thì không dễ gì tạo dựng lại được," đại biểu Nguyễn Thị Sửu nói và nhấn mạnh, di chuyển không có nghĩa là làm cho di tích ở một chỗ khác, mà phải là một giải pháp để di sản tiếp tục tồn tại, tiếp tục được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại.

Theo nữ đại biểu, mục tiêu cuối cùng không phải là lựa chọn giữa quá khứ và tương lai, mà là tìm cách nối quá khứ với tương lai bằng một quyết định phát triển có trách nhiệm của Quốc hội.

Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh. Ảnh: Media Quốc hội.

Bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển

Phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, thừa ủy quyền của Chính phủ, Bộ đã thống nhất tiếp thu ý kiến thẩm tra của Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội và tiếp thu đầy đủ ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với nội dung Chính phủ trình tại Tờ trình số 614 và Báo cáo tiếp thu, giải trình số 490 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Theo đó, Chính phủ thống nhất đề nghị áp dụng cơ chế, chính sách di chuyển đối với hai di tích đình Đông Côi và đình Tam Sơn theo Điều 2 Nghị quyết 256 của Quốc hội.

Đối với di tích Đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát thực trạng, các vấn đề liên quan đến hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và chưa đưa vào Nghị quyết này.

Chính phủ cũng sẽ tiếp tục tiếp thu, hoàn thiện theo ý kiến của đại biểu, hoàn thiện hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội.

Bộ trưởng cho biết, Chính phủ sẽ tiếp tục tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ theo ý kiến của các đại biểu Quốc hội, đặc biệt chú trọng trong quá trình tổ chức thực hiện các quy định pháp luật có liên quan nhằm bảo tồn tối đa và phát huy giá trị của di tích.

"Bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, có tham vấn ý kiến của người dân và chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết, không còn biện pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ; bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển theo đúng quan điểm của Đảng, Nhà nước và các quy định của pháp luật," Bộ trưởng cho hay.

Cũng theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, đình, đền là những yếu tố rất truyền thống và gắn với làng xã và cộng đồng dân cư. Do đó, việc di chuyển đến địa điểm mới cần bảo đảm thực hiện theo đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, thực hiện theo các quy định của pháp luật và cũng tiếp tục phát huy giá trị di sản.

"Không chỉ là di chuyển địa điểm mà tinh thần, hồn cốt và những mục tiêu của đình, của đền gắn với truyền thống văn hóa lịch sử của các làng xã, của dân tộc sẽ tiếp tục được phát huy giá trị trong những địa điểm mới," Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho biết thêm, theo thẩm quyền, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện và Chính phủ sẽ có trách nhiệm hướng dẫn, theo sát trong quá trình này để bảo đảm việc thực hiện theo đúng quy định và mục tiêu đã đề ra.