Canh tác lúa phát thải thấp ghi nhận kết quả tích cực tại Đồng bằng sông Hồng

Sau một vụ triển khai tại thử nghiệm Hải Phòng, Hưng Yên và Ninh Bình, mô hình canh tác lúa phát thải thấp thuộc dự án Fertilize Right ghi nhận năng suất tăng tới 30%, chi phí giảm 20-30% và lợi nhuận của người nông dân cải thiện rõ rệt.

Mô hình nằm trong khuôn khổ dự án Fertilize Right do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) triển khai, với sự hỗ trợ của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA). Dự án hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và tạo cơ sở thực tiễn cho việc nhân rộng các mô hình canh tác lúa phát thải thấp tại Việt Nam.

Kết quả bước đầu cho thấy các giải pháp canh tác lúa phát thải thấp có thể mang lại đồng thời hiệu quả kinh tế và môi trường, với năng suất, lợi nhuận được cải thiện so với phương thức truyền thống. Quan trọng hơn, mô hình đang góp phần thúc đẩy sự thay đổi trong tư duy sản xuất, hướng tới sử dụng hiệu quả hơn nước tưới, phân bón và các nguồn lực đầu vào.

Canh tác lúa phát thải thấp cho kết quả tích cực tại Đồng bằng sông Hồng. Ảnh: Ngọc Linh

Ngày 10/6, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với IRRI tổ chức Hội nghị sơ kết mô hình canh tác lúa sử dụng phân bón đúng, hiệu quả cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Hồng.

Tại HTX Liên Hiệp (Hưng Yên), năng suất đạt 6,49 tấn/ha, tăng 30% so với phương thức sạ lan cùng giống. Lợi nhuận đạt 19,2 triệu đồng/ha trong khi phương thức sản xuất truyền thống gần như không tạo ra lợi nhuận đáng kể.

Tại HTX Nam Cường (Ninh Bình), năng suất đạt 5,65 tấn/ha, tăng 28%. Mô hình giúp người dân chuyển từ mức lỗ 3,1 triệu đồng/ha sang lãi 13,2 triệu đồng/ha, tạo ra chênh lệch hiệu quả kinh tế hơn 16 triệu đồng/ha.

Kết quả nổi bật nhất được ghi nhận tại HTX Hữu Chung (Hải Phòng), nơi năng suất đạt 7,62 tấn/ha, tăng 25% so với mô hình đối chứng. Lợi nhuận đạt 24,4 triệu đồng/ha, cao gấp hơn 6 lần phương thức canh tác truyền thống.

Một trong những nguyên tắc của dự án Fertilize Right là các giải pháp canh tác chỉ thực sự có giá trị khi được kiểm chứng trong điều kiện sản xuất thực tế. "Giải pháp hiệu quả nhất phải được kiểm chứng trong điều kiện thực tế của từng địa phương", ông Ralph Bean, Tham tán Nông nghiệp, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, chia sẻ.

Kết quả thu được từ việc nâng cao năng suất, giảm chi phí và giảm phát thải không phải là những mục tiêu tách rời, mà có thể đạt được cùng lúc thông qua các biện pháp canh tác phù hợp. Trong đó, các mô hình đã kết hợp nhiều giải pháp kỹ thuật như sạ hàng theo hiệu ứng hàng biên, vùi phân ngay khi gieo sạ và tưới ướt - khô xen kẽ nhằm tối ưu sử dụng nước tưới, phân bón và các nguồn lực đầu vào.

Cơ giới hóa góp phần giúp người nông dân giảm chi phí, tăng hiệu quả sản xuất so với phương thức canh tác truyền thống. Ảnh: Ngọc Linh

Trao đổi với Mekong ASEAN, ông Nguyễn Văn Khiên, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân An (Hải Phòng), chia sẻ khi kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ được triển khai, nhiều hộ dân ban đầu còn e ngại do đã quen với việc giữ nước thường xuyên trên ruộng.

Không ít người lo ngại việc rút nước khỏi ruộng theo chu kỳ sẽ ảnh hưởng đến sinh trưởng cây lúa, đồng thời gây khó khăn cho việc kiểm soát cỏ dại và chuột hại.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy cây lúa sinh trưởng tốt, đồng thời giúp tiết kiệm chi phí điều tiết nước và vận hành bơm tưới. Sau bốn vụ áp dụng, kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ hiện đã được triển khai trên hơn 500 ha tại xã Tân An, tương đương gần 50% diện tích đất lúa của địa phương.

Bên cạnh đó, kỹ thuật xạ hàng kết hợp vùi phân cũng cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm chi phí sản xuất. Lượng phân bón sử dụng giảm khoảng 1/3, từ 15 kg xuống còn 10 kg NPK mỗi sào. Việc vùi phân trực tiếp vào đất giúp hạn chế thất thoát dinh dưỡng do rửa trôi hoặc bay hơi, đồng thời giảm thêm chi phí nhân công bón phân.

Theo ông Khiên, mô hình giúp giảm từ 20-30% tổng chi phí đầu vào so với phương thức sản xuất truyền thống. Đây cũng là lý do ngày càng nhiều hộ dân quan tâm và đăng ký tham gia trong các vụ tiếp theo.

Bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng. Ảnh: Ngọc Linh

Phát biểu tại hội nghị, bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, cho rằng giá trị lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở các chỉ tiêu năng suất, chi phí sản xuất hay mức giảm phát thải khí nhà kính.

“Điều đáng trân trọng nhất từ mô hình hôm nay không chỉ nằm ở các chỉ tiêu về năng suất, chi phí sản xuất hay mức giảm phát thải khí nhà kính. Giá trị lớn hơn chính là sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người nông dân,” bà Kiểm nhấn mạnh.

Theo bà, từ tập quán sử dụng phân bón theo kinh nghiệm, người dân đang từng bước tiếp cận nguyên tắc sử dụng phân bón đúng loại, đúng lượng, đúng thời điểm và đúng phương pháp. Mục tiêu sản xuất cũng chuyển từ gia tăng sản lượng đơn thuần sang tối ưu hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị diện tích, đồng thời hướng tới sản xuất có trách nhiệm hơn với môi trường và cộng đồng.

Hải Phòng hiện xác định phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính là một trong những định hướng quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050”, hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, nước tưới và các nguồn lực đầu vào trong sản xuất.

Theo TS. Jongsoo Shin, Giám đốc khu vực châu Á của IRRI, kết quả từ các mô hình thí điểm tại Đồng bằng sông Hồng cho thấy những giải pháp canh tác tiên tiến hoàn toàn có thể mang lại đồng thời ba mục tiêu: nâng cao hiệu quả kinh tế, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính.

Đại diện IRRI cũng cho rằng giá trị quan trọng của dự án Fertilize Right không chỉ nằm ở các chỉ tiêu kỹ thuật, mà còn ở việc các giải pháp được kiểm chứng trực tiếp trong điều kiện sản xuất thực tế của nông dân, qua đó tăng khả năng tiếp nhận và nhân rộng tại địa phương.