Một trái dừa sau khi thu hoạch có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều ngành hàng. Nước dừa được chế biến thành đồ uống, cơm dừa phục vụ ngành thực phẩm và dược mỹ phẩm, trong khi gáo dừa có thể dùng để sản xuất than hoạt tính. Xơ dừa và các phụ phẩm khác cũng mở ra hướng ứng dụng trong sản xuất vật liệu, xử lý nước và không khí.
Khai thác nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn nguyên liệu đang trở thành hướng đi được ngành dừa chú trọng, bên cạnh việc mở rộng vùng trồng và thị trường xuất khẩu. Mục tiêu là chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu, sản phẩm sơ chế sang phát triển các dòng sản phẩm chế biến có giá trị cao hơn.
Sau khi sáp nhập Bến Tre và Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long mới hiện có hơn 121.000 ha dừa, chiếm khoảng 60% diện tích cả nước. Đây là lợi thế để địa phương phát triển ngành hàng theo hướng chuyên sâu, gắn vùng nguyên liệu với công nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Tại buổi họp báo công bố Hội thảo quốc tế ngành dừa - CocoNext 2026 ngày 17/11, ông Trần Trí Quang, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, cho biết địa phương đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu ngành dừa lên một tỷ USD trước năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh tập trung nâng chất lượng vùng nguyên liệu, thu hút đầu tư chế biến và phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao hơn, trong đó có dược phẩm và mỹ phẩm.
Theo ông Quang, định hướng phát triển không dừng ở việc tăng diện tích hay sản lượng, mà còn phải nâng giá trị trên từng đơn vị diện tích, đa dạng hóa sản phẩm, đi cùng phát triển hệ sinh thái.
![]() |
| Ông Trần Trí Quang, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: BTC. |
Tổ chức lại vùng nguyên liệu
Để phát triển chế biến, bài toán đầu tiên là bảo đảm nguồn nguyên liệu đạt chuẩn. Theo ông Quang, liên kết giữa nông dân, Nhà nước và doanh nghiệp vẫn là một trong những khâu yếu của nông nghiệp. Khi các bên chưa phối hợp chặt chẽ, việc tổ chức sản xuất theo yêu cầu thị trường và phân chia lợi ích trong chuỗi còn gặp khó khăn.
Tại Vĩnh Long, Betrimex đang triển khai mô hình thu mua nguyên liệu thông qua các hợp tác xã. Doanh nghiệp kết nối với hợp tác xã, sau đó liên kết với nông dân để tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn. Dừa hữu cơ được thu mua với giá cao hơn dừa thông thường, dù tỷ lệ sản xuất theo tiêu chuẩn này hiện vẫn còn thấp.
Theo ông Quang, muốn tiếp cận những thị trường khó tính, nguyên liệu đầu vào phải đáp ứng yêu cầu chất lượng và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Hệ thống quản lý vùng trồng được tổ chức để theo dõi từ mã số vùng trồng, thời điểm thu hoạch đến quá trình đưa nguyên liệu vào sản xuất. Khi sản phẩm phát sinh lỗi, doanh nghiệp có thể truy xuất nguồn gốc đến trái dừa liên quan.
Việc nâng chuẩn vùng trồng cũng đòi hỏi đầu tư vào năng suất và kỹ thuật canh tác. Lãnh đạo tỉnh kỳ vọng doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu giống dừa mới, hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất hữu cơ, ứng dụng giải pháp sinh học và thay thế những cây dừa già cỗi.
Bên cạnh tổ chức vùng nguyên liệu, vị trí nhà máy cũng được tính toán để giảm chi phí vận chuyển. Ông Quang cho biết tỉnh dự kiến chấp thuận chủ trương đầu tư một dự án mở rộng nhà máy tại khu vực Trà Vinh, với tổng vốn khoảng 1.700 tỷ đồng.
Theo ông, vùng nguyên liệu dừa hiện tập trung nhiều ở khu vực Bến Tre, trong khi nhà máy hiện hữu của doanh nghiệp cũng đặt tại đây. Nông dân ở Trà Vinh phải vận chuyển nguyên liệu đến nhà máy xa hơn, làm phát sinh chi phí. Việc đầu tư thêm nhà máy tại Trà Vinh được định hướng nhằm sử dụng nguồn dừa tại địa phương, mở rộng khả năng thu mua và phục vụ vùng nguyên liệu lân cận.
Từ phụ phẩm đến sản phẩm giá trị cao
Ở khâu chế biến, bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu Bến Tre (Betrimex), cho rằng doanh nghiệp cần nhìn cây dừa như một nguồn nguyên liệu cho nhiều chuỗi sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào một mặt hàng chính.
Bà dẫn ví dụ về than hoạt tính từ gáo dừa. Nếu doanh nghiệp chỉ sản xuất than hoạt tính mà không kết nối với những ứng dụng tiếp theo như hệ thống lọc nước hay lọc không khí, giá trị của chuỗi nguyên liệu vẫn chưa được khai thác hết. Doanh nghiệp không nhất thiết phải tự thực hiện tất cả công đoạn, nhưng cần hợp tác với những đơn vị có năng lực phù hợp để đưa nguyên liệu đến đúng thị trường.
Với vai trò doanh nghiệp dẫn dắt ngành dừa trong giai đoạn phát triển sâu hơn về chế biến và thương mại, Betrimex đang hướng đến việc cung cấp nhiều sản phẩm có nguồn gốc từ dừa cho cùng một tệp khách hàng. Theo bà My, cách làm này giúp tăng hiệu suất khai thác nguyên liệu theo hướng không rác thải (zero waste), tức hạn chế tối đa phần bị bỏ đi, đồng thời mở rộng giá trị thương mại của cây dừa.
"Không thể chỉ chờ người mua trả giá cao, mà bản thân người bán cũng phải cung cấp chất lượng khác", bà My nói.
![]() |
| Bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT CTCP Xuất Nhập khẩu Bến Tre - Betrimex. Ảnh: BTC. |
Bà cho rằng khi người bán đầu tư nâng chất lượng sản phẩm, chuẩn hóa quy cách đóng gói và chuẩn bị tốt hơn các yêu cầu của thị trường, người mua cũng có cơ sở để chấp nhận mức giá tương xứng. Trách nhiệm nâng giá trị vì vậy cần được phân chia giữa hai phía, từ khâu sản xuất nguyên liệu đến các công đoạn tiếp theo trong chuỗi cung ứng.
Theo bà, việc phát triển các sản phẩm có giá trị cao không chỉ nằm ở khâu nâng cấp một mặt hàng riêng lẻ, mà còn ở khả năng kết nối các công đoạn và thương hiệu trong chuỗi. Cách tiếp cận này cũng được Betrimex đặt trong định hướng kinh tế tuần hoàn, nâng hiệu suất sử dụng nguyên liệu và giảm chất thải trong sản xuất.
Bà My cho biết trong ba năm gần đây, doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa, điện tử hóa và robot hóa quy trình. Việc cải thiện hiệu suất được triển khai đồng thời ở khâu nông nghiệp, sản xuất và xử lý chất thải, phụ phẩm.
Bên cạnh đầu tư công nghệ, doanh nghiệp cũng cần mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Theo bà My, lượng khách hàng tiềm năng tìm đến Betrimex hiện lớn hơn năng lực thương mại thực tế, trong khi công suất chưa đáp ứng hết nhu cầu. Doanh nghiệp vì vậy hướng đến cung ứng nhiều thị trường, từ châu Âu, Mỹ đến thị trường trong nước, thay vì phụ thuộc vào một số thị trường trọng điểm.
Bà cho rằng đa dạng hóa thị trường giúp doanh nghiệp có thêm khả năng ứng phó khi một thị trường gặp biến động. Tuy nhiên, để tiếp cận nhiều thị trường, sản phẩm phải đáp ứng những tiêu chuẩn khác nhau về chất lượng và quy trình sản xuất.
Hướng đến hệ sinh thái kinh tế dừa
Ngoài chế biến và xuất khẩu, Vĩnh Long muốn mở rộng các hoạt động kinh tế xoay quanh cây dừa, trong đó có du lịch. Theo ông Trần Trí Quang, địa phương đang nghiên cứu ý tưởng xây dựng bảo tàng dừa, giới thiệu các giống dừa trên thế giới và kết hợp hoạt động trải nghiệm như làm kẹo dừa cho du khách.
Hiện tỉnh đã có một số mô hình du lịch gắn với văn hóa dừa tại Cù lao An Bình, trong đó có công trình và phòng nghỉ sử dụng vật liệu từ dừa. Tuy nhiên, ông Quang cho rằng cần phát triển thêm câu chuyện và hoạt động trải nghiệm để hình thành sản phẩm du lịch có sức hút.
“Trước đây, chúng ta thường nhìn chuỗi ngành dừa từ cây dừa thô đến sản phẩm chế biến. Nhưng nếu chuỗi này phát triển tốt, nhiều ngành nghề khác cũng sẽ phát triển theo, như du lịch, bao bì, phân bón, giống cây trồng... Khi đó, chúng ta có thể chuyển từ phát triển chuỗi giá trị sang hình thành hệ sinh thái kinh tế dừa, qua đó khai thác giá trị cây dừa ở mức cao hơn”, ông Quang nói.
Với Betrimex, quá trình mở rộng chuỗi giá trị cũng đi cùng yêu cầu nâng cao năng lực quản trị. Lãnh đạo doanh nghiệp cho biết định hướng niêm yết quốc tế đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch, quản trị và kỷ luật đầu tư, từ chất lượng dữ liệu vùng trồng đến hiệu quả vận hành nhà máy.
Những nội dung này sẽ tiếp tục được trao đổi tại hội thảo quốc tế ngành dừa CocoNext 2026, dự kiến diễn ra ngày 12-13/12 tại Vĩnh Long. Theo ông Quang, tỉnh sẽ giao Sở Khoa học và Công nghệ ghi nhận các đề xuất của chuyên gia, doanh nghiệp để nghiên cứu, cụ thể hóa thành những chương trình hợp tác và dự án phù hợp.