Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Vai trò liên kết vùng

Nói về tầm quan trọng của liên kết vùng trong nông nghiệp, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Hà Nội Lê Trung Hiếu nhận định, trong bối cảnh thế giới chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, liên kết vùng không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là động lực quan trọng để tạo ra không gian phát triển mới, thu hút các nguồn lực đầu tư và nâng cao giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp.

Ông Hiếu cho rằng, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn và các mô hình sản xuất phát thải thấp đang làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và tiêu thụ nông sản trên phạm vi toàn cầu.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Mạnh Cường, đại diện Trung tâm Xúc tiến đầu tư & phát triển doanh nghiệp, Sở Tài chính tỉnh Bắc Ninh đánh giá, liên kết vùng không còn là yêu cầu khách quan mà sẽ là động lực nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, hạ tầng, khoa học – công nghệ và thị trường.

Trong khi đó, Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên có vị trí liền kề, kết nối thuận lợi, cùng nằm trong không gian phát triển năng động của vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng; đồng thời có những lợi thế riêng bổ trợ trực tiếp cho nhau.

Hà Nội là trung tâm lớn về khoa học, công nghệ, đào tạo, tài chính, thương mại và tiêu dùng; có hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ, chợ đầu mối, siêu thị và nền tảng thương mại điện tử phát triển. Đây là thị trường tiêu thụ quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt về tiêu chuẩn, công nghệ và tổ chức phân phối.

Hưng Yên có thế mạnh về nông nghiệp hàng hóa, cây ăn quả, rau màu, chăn nuôi và chế biến thực phẩm; nằm trên các hành lang giao thông, kinh tế quan trọng, thuận lợi phát huy vai trò vùng sản xuất, chế biến và trung chuyển nông sản. Bắc Ninh ở trong không gian phát triển mới, là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, điện tử, chế biến, chế tạo.

Quy hoạch, hạ tầng và những điểm nghẽn liên kết vùng

Tuy nhiên, nhìn vào tình hình thực tiễn, câu chuyện liên kết không dễ thực hiện. Ông Đặng Thái Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư & hỗ trợ doanh nghiệp, Sở Tài chính tỉnh Hưng Yên cho rằng, vấn đề sẽ không chỉ còn nằm ở chuỗi giá trị, mà sẽ còn bao gồm yêu cầu về quy hoạch, hạ tầng.

Hiện Hưng Yên và các tỉnh có quỹ đất nông nghiệp màu mỡ, nhưng quy hoạch các khu nông nghiệp công nghệ cao liên vùng còn mang tính cục bộ, chưa có sự phân vai rõ rệt. Việc tích tụ, tập trung ruộng đất để tạo quỹ đất sạch đủ lớn thu hút các tập đoàn nông nghiệp lớn còn gặp nhiều rào cản pháp lý và thời gian kéo dài.

Ông Đặng Thái Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư & hỗ trợ doanh nghiệp, Sở Tài chính tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Trong vấn đề hạ tầng và logistics, nông sản có đặc thù thời gian bảo quản ngắn, nhưng các địa phương đang thiếu hệ thống logistics chuyên dụng liên vùng như: kho lạnh trung chuyển, trung tâm kiểm định, sàn giao dịch nông sản quy mô lớn kết nối giữa vùng sản xuất (Hưng Yên) và vùng tiêu thụ (Hà Nội).

Về chất lượng, các địa phương chưa có sự đồng bộ về tiêu chuẩn nông sản giữa các địa phương. Quy trình kiểm định, chứng nhận VietGAP, GlobalGAP hay tiêu chuẩn hữu cơ của các trang trại tại tỉnh Hưng Yên chưa được liên thông thông suốt để đưa thẳng vào hệ thống siêu thị, nhà hàng cao cấp, hay hệ thống xuất khẩu của Hà Nội một cách dễ dàng.

Đối với yêu cầu về chuỗi giá trị và thị trường, ông Sơn cho rằng, mối liên kết giữa nhà khoa học, nhà quản lý của Hà Nội với nhà nông và doanh nghiệp tại Hưng Yên còn lỏng lẻo. Xúc tiến đầu tư nông nghiệp hiện nay mới chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm thô, chưa có sự đầu tư mạnh mẽ vào khâu chế biến sâu để tạo ra giá trị gia tăng cao cho chuỗi liên kết.

Xây dựng mối liên kết cánh đồng thông minh – trung tâm công nghệ

Với mục tiêu khơi thông dòng chảy, biến nông nghiệp công nghệ cao thành "mỏ vàng" thu hút đầu tư và tăng cường liên kết vùng, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Hà Nội Lê Trung Hiếu đã đề xuất ba nhóm liên kết quan trọng: hạ tầng, tài chính và chuỗi giá trị.

Theo ông Hiếu, hạ tầng giao thông, logistics, kho lạnh, trung tâm phân phối và hạ tầng số có thể được quy hoạch theo tư duy vùng. TP Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy các cơ chế đặc thù của Thủ đô để huy động nguồn lực đầu tư, đồng thời tăng cường hợp tác để thúc đẩy các dự án, góp phần tạo điều kiện để các doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian lưu thông.

Thứ hai, việc đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao sẽ cần thời gian dài, quy mô tài chính lớn, do đó các địa phương sẽ không thể bỏ qua yếu tố liên kết tài chính

Thứ ba là liên kết giá trị để nâng cao giá trị gia tăng nông nghiệp. “Chúng ta cần xây dựng một chuỗi giá trị khép kín, từ nghiên cứu giống, sản xuất, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ, xuất khẩu,” ông Lê Trung Hiếu nhận định.

Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Hà Nội Lê Trung Hiếu. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Cùng bàn về liên kết chuỗi giá trị, đại diện Sở Tài chính Hưng Yên Đặng Thái Sơn đánh giá, việc xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nông sản chung cho toàn vùng, thiết lập cơ chế "một chứng nhận, đa chấp nhận" sẽ giúp các mặt hàng nông sản địa phương trong chuỗi liên kết vào được kênh phân phối của nhau dễ dàng hơn.

Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ blockchain để số hóa, truy xuất nguồn gốc từ vùng trồng đến bàn ăn, giúp nhà đầu tư và người tiêu dùng Hà Nội hoàn toàn yên tâm về chất lượng.

Ông Sơn cũng đề xuất, các bên có thể xây dựng "Trung tâm công nghệ - Cánh đồng thông minh". Ở đó, Hà Nội đóng vai trò là hạt nhân về chuyển giao công nghệ sinh học, giống và công nghệ chế biến sâu từ các viện nghiên cứu, trường đại học.

Hưng Yên sẽ đóng vai trò là "bãi đáp", xây dựng các khu nông nghiệp công nghệ cao tập trung để ứng dụng ngay các công nghệ này vào sản xuất quy mô lớn, tạo ra nguồn cung nông sản sạch, an toàn, ổn định cho Thủ đô.

Bên cạnh đó, Hà Nội và Hưng Yên cần chung tay quy hoạch, xúc tiến đầu tư các trung tâm logistics chuyên dụng cho nông sản dọc theo tuyến đường Vành đai 4 và các trục cao tốc. Hệ thống kho lạnh thông minh này sẽ là mắt xích phân phối nông sản tươi sống từ Hưng Yên vào các chợ đầu mối, siêu thị tại Hà Nội và phục vụ xuất khẩu qua sân bay Nội Bài trong ngày, từ đó góp phần tạo nên một “Hành lang logistics nông sản lạnh” trong vùng.

Đại diện Trung tâm Xúc tiến đầu tư & phát triển doanh nghiệp, Sở Tài chính tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Mạnh Cường. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Ông Nguyễn Mạnh Cường cũng cho rằng, các địa phương cần phối hợp xây dựng danh mục dự án liên vùng, tập trung vào hạ tầng khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu và sản xuất giống, cơ sở sơ chế, chế biến sâu, kho lạnh, trung tâm logistics, nền tảng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và xử lý phụ phẩm nông nghiệp theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Trên cơ sở đó, các bên cùng tổ chức các chương trình xúc tiến chuyên đề, làm việc trực tiếp với các tập đoàn, doanh nghiệp có năng lực trong lĩnh vực giống, công nghệ nông nghiệp, chế biến thực phẩm, logistics lạnh, bán lẻ và kinh tế xanh.

Về yếu tố dữ liệu trong liên kết vùng, ông Cường đề xuất, Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên sẽ cần phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu chung về các vùng sản xuất tập trung, mã số vùng trồng, sản lượng dự kiến theo mùa vụ, tiêu chuẩn chất lượng, cơ sở đóng gói, sơ chế, chế biến, kho lạnh và hệ thống phân phối. Trên cơ sở dữ liệu này, ba địa phương có thể hình thành bản đồ số vùng nguyên liệu, phục vụ công tác dự báo, điều tiết sản xuất, kết nối cung – cầu và giới thiệu cơ hội đầu tư.

“Quan điểm của tỉnh Bắc Ninh là không cạnh tranh bằng việc mỗi địa phương cùng sản xuất tất cả các sản phẩm, mà phân công theo lợi thế; không phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao như một ốc đảo công nghệ, mà gắn chặt với vùng nguyên liệu, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân; không chỉ quan tâm đến sản lượng, mà đồng thời nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và xây dựng thị trường ổn định,” ông Nguyễn Mạnh Cường khẳng định.