Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu, ngày 13/8 - Ảnh: VGP.

Theo Thông báo số 443 ngày 20/8, năm 2026 được đánh giá là một năm đầy thách thức với tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Sự cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, cùng những điều chỉnh trong chính sách thương mại và thuế quan của Hoa Kỳ cũng như các nền kinh tế lớn đã tạo ra sức ép không nhỏ. Bên cạnh đó, giá năng lượng và chi phí logistics tăng cao tiếp tục tác động trực tiếp đến dòng chảy thương mại toàn cầu.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực. Tính đến hết tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước. Con số này cao hơn mục tiêu đề ra cho cả năm là 15 - 16% và được xếp vào nhóm tăng trưởng tốt nhất trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, một vấn đề đáng lưu tâm là cán cân thương mại hàng hóa đang ghi nhận mức nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.

Qua đánh giá, tình trạng nhập siêu chủ yếu tập trung ở các nhóm mặt hàng như máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện; năng lượng (xăng dầu, than) và hóa chất, chất dẻo nguyên liệu, kim loại thường. Đối với nhóm điện tử, phần lớn kim ngạch nhập khẩu là nguyên liệu và linh kiện trung gian phục vụ sản xuất và mở rộng đầu tư.

Trong khi đó, việc nhập khẩu năng lượng gia tăng là do sản lượng khai thác dầu khí, than trong nước có xu hướng giảm, buộc phải nhập khẩu để bù đắp, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Ngoài ra, xung đột tại Trung Đông gây đứt gãy nguồn cung cũng làm tăng thêm áp lực lên hoạt động nhập khẩu. Nhập siêu ở nhóm hóa chất và kim loại thường phản ánh thực tế về tỷ lệ nội địa hóa còn thấp và năng lực của ngành công nghiệp hỗ trợ chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất trong nước.

Nguồn số liệu: Cục Thống kê, Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước và các hiệp hội ngành hàng.

Đồng bộ các giải pháp khơi thông dòng chảy thương mại

Nhằm kiểm soát nhập siêu và đẩy mạnh xuất khẩu, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương tập trung thực hiện ngay các nhiệm vụ trọng tâm.

Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối hiện đại và chuỗi bán lẻ quốc tế, thông qua việc triển khai hiệu quả Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 - 2030.

Bộ cũng cần đẩy nhanh tiến độ đàm phán các Hiệp định Thương mại với đối tác mới, trước mắt là khởi động đàm phán với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) ngay trong quý 3/2026. Đồng thời, công tác xúc tiến thương mại cần được tăng tốc, hướng tới các thị trường tiềm năng như Halal, Mỹ Latinh, Châu Phi.

Đặc biệt, Bộ Công Thương sẽ làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn về kim ngạch xuất nhập khẩu trong ngành hàng điện tử để làm rõ nguyên nhân, đôn đốc tiến độ sản xuất và xuất khẩu; chủ trì rà soát các hàng hóa công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước, đề nghị Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh tăng thuế nhập khẩu ưu đãi, đồng thời sửa đổi các quy định pháp lý về phòng chống gian lận xuất xứ.

Về phía Bộ Tài chính, nhiệm vụ trọng tâm là rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng, đẩy nhanh xử lý hồ sơ cho doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật. Đồng thời, Bộ cần kiểm soát chặt chẽ trị giá hải quan và các giao dịch liên kết của doanh nghiệp điện tử có vốn đầu tư nước ngoài nhằm ngăn chặn hiện tượng chuyển giá.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm đàm phán, mở rộng thị trường xuất khẩu cho nông sản, trái cây Việt Nam, triển khai quyết liệt các giải pháp chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU) để tiến tới gỡ bỏ thẻ vàng. Bộ cũng cần đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi phục vụ xuất khẩu.

Ngân hàng Nhà nước được yêu cầu đảm bảo nguồn vốn tín dụng cho doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt ưu tiên phục vụ thu mua, tiêu thụ nông sản trong những tháng cuối năm.

Bộ Ngoại giao có trách nhiệm tăng cường ngoại giao kinh tế, huy động mạng lưới cơ quan đại diện và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hỗ trợ kết nối giao thương.

Bộ Xây dựng chủ trì phối hợp tổ chức điều tiết giao thông, bố trí luồng ưu tiên tại các cảng, cửa ngõ logistics lớn trong giai đoạn cao điểm xuất khẩu.

Các địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tháo gỡ khó khăn trực tiếp cho doanh nghiệp. UBND các tỉnh, thành phố cần bám sát hoạt động của các dự án công nghệ cao có gia tăng nhập khẩu linh kiện điện tử, đôn đốc đưa nguyên liệu vào sản xuất, xuất khẩu. Địa phương phải kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế về kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc.

Cuối cùng, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các Bộ, ngành giải quyết dứt điểm các kiến nghị của hiệp hội ngành hàng trong tháng 8/2026; bảo đảm câu trả lời phải rõ ràng, thực chất, tránh tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.